دسته کتابداران و دانشجویان شهرستان سبزوار می‌باشد. جامعه آماری کتابداران شامل تمام کتابداران دانشگاهی سبزوار به تعداد 26نفراست که با بهره گرفتن از روش سرشماری انتخاب شدند و 419 نفر از دانشجویان مشغول به تحصیل در 4 دانشگاه سبزوار که به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب‌شده‌اند. داده‌ها پس از جمع‌آوری در نرم‌افزار SPSS و minitab از طریق آمار توصیفی و آمار استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
نتایج نشان داد که کتابداران دانشگاهی شهرستان سبزوار از مهارت های ارتباطی مناسب برخوردارند و در مهارت‌های غیرکلامی نسبت به مهارت‌های کلامی در وضعیت بهتری قرار دارند. دانشجویان نیز از مهارت‌های ارتباطی آن ها رضایت دارند. نتایج همچنین نشان دهنده این است که بین مهارت‌های ارتباطی کتابداران و رضایتمندی دانشجویان رابطه مستقیمی وجود دارد و همچنین بین دانشجویان دانشگاه های مختلف در میزان رضایتمندی شان تفاوت و معناداری وجود دارد، بدین صورت که میزان رضایت در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی از دانشجویان سایر دانشگاه ها بالاتر است و رضایت در دانشجویان دانشگاه پیام نور که تنها با یک کتابدار آن هم با تحصیلاتی غیر مرتبط اداره می شود کمتر از سایر دانشگاه ها می باشد. بین رضایتمندی دانشجویان مقاطع مختلف تحصیلی نیز تفاوت معناداری وجود دارد بدین صورت که دانشجویان کارشناسی نسبت به سایر مقاطع رضایت کمتری از مهارت‌های ارتباطی کتابداران دارند. اما بین جنسیت دانشجویان و رضایت آنان از کتابداران تفاوتی وجود ندارد.
سایر نتایج حاکی از آن بود که بین سطح تحصیلات و سابقه کاری کتابداران و برخورداری آنان از مهارت‌های ارتباطی رابطه ای وجود ندارد. کتابداران دانشگاهی سبزوار عوامل محیطی و سازمانی را نسبت به سایر عوامل تاثیرگذار بر تعامل بین فردی، مهم تر می دانند. مهم ترین عوامل مؤثر بر رضایتمندی دانشجویان نیز مراجع پذیر بودن، اشارات و حرکات، اعلام آگاهی از حضور دیگران، اجتناب از کاربرد واژگان خاص، گوش دادن فعال، برقراری تماس چشمی، استفاده از پرسش های باز، اظهار نظر و ارائه پیشنهاد، تعامل با کتابدار همجنس باخود ، اجتناب از تشخیص پیش از موقع ، پایان رضایت‌بخش به تعامل، لحن صدا و تنظیم عواطف می باشند.
کلیدواژه‌ها: کتابداران دانشگاهی– مهارت‌های ارتباطی- رضایتمندی- دانشجویان
فهرست مطالب:
فصل 1: کلیات پژوهش
1-1.مقدمه:. 2
1-2. بیان مسئله:. 3
1-3. ضرورت انجام پژوهش:. 5
1-4.اهداف:. 6
1-4-1. هدف کلی 6
1-4-2. اهداف جزئی 6
1-5. پرسش‌های پژوهش:. 7
1-6.فرضیه‌ها:. 7
1-7. تعاریف مفهومی و عملیاتی:. 8
1-7-1 . مهارت‌های ارتباطی: 8
1-7-2 . دانشجویان: 8
1-7-3. کاربران: 8
1-7-4.کتابخانه دانشگاهی 8
1-7-5. کتابداران 9
1-7-6. رضایت: 9
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1.مبانی نظری. 11
2-1-2. ارتباط،مفهوم و تعریف آن:. 11
2-1-2-1.مفهوم ارتباط: 11
2-1-2-2. تعاریف: 11
ارتباط:. 11
ارتباطات:. 12
مهارت ارتباطی:. 13
2-1-3. تاریخچه:. 14
2-1-4. انواع ارتباطات:. 17
2-1-4-1. ارتباط کلامی و غیرکلامی:. 17
2-1-4-1-1.ارتباط کلامی: 17
2-1-4-1-2.ارتباط غیرکلامی: 18
2-1-4-2. ارتباط درون فردی، میان فردی و ارتباط گروهی و جمعی:. 19
2-1-4-2-1. ارتباط درون فردی یا ارتباط با خود 19
2-1-4-2-2. ارتباط میان فردی(فرد با فرد): 19
2-1-4-2-2-1. ویژگی‌های ارتباط میان فردی:. 19
2-1-4-2-3. ارتباط گروهی: 20
2-1-4-2-4. ارتباط‌جمعی: 20
2-1-5. مهارت‌های ارتباطی:. 20
2-1-5-1. مهارت سخن گفتن: 21
2-1-5-2. مهارت گوش دادن: 21
2-1-5-2-1. مهارت گوش کردن فعال:. 22
2-1-5-2-2. کارکردهای گوش دادن:. 23
2-1-5-3. مهارت بازخور: 23
2-1-5-4. مهارت همدلی: 24
2-1-5-5. مهارت سؤال پرسیدن: 25
2-1-5-6. مهارت تحسین و تشویق: 27
2-1-6. مدیریت ارتباطات در علم اطلاعات و دانش شناسی. 28
2-1-7.کتابداران و مهارت‌های ارتباطی:. 29
2-1-8.مهارت‌های ارتباطی کلامی و غیرکلامی کتابداران. 32
2-1-8-1. مهارت‌های غیرکلامی: 33
2-1-8-2. مهارت‌های کلامی: 34
2-1-9. فنون ارتباطی برای کتابداران:. 35
2-1-10. کتابدار مرجع و مهارت‌های ارتباطی:. 39
2-1-11. رضایتمندی و کاربران کتابخانه: 44
2-2. پیشینه پژوهش:. 47
2-2-1. پیشینه‌های داخلی 47
2-2-2 . پیشینه‌های خارجی 50
2-2-3. جمع‌بندی پیشینه‌ها: 53
فصل 3: روش اجرای پژوهش
3-1 . مقدمه. 56
3-2.شیوه اجرای پژوهش:. 56
3-3. جامعه آماری. 56
3-4. حجم نمونه. 56
3-5. روش نمونه‌گیری. 57
3-6. ابزار گردآوری داده‌ها. 58
3-6-1 پرسش‌نامه دانشجویان 58
3-6-2: پرسش‌نامه کتابداران: 60
3-7. روش نمره‌گذاری:. 61
3-8. روایی و پایایی ابزار گردآوری اطلاعات:. 62
3-8-1. روایی: 62
3-8-2.پایایی: 63
3-9. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :. 64
فصل 4: یافته های پژوهش
4-1.مقدمه:. 66
4-2.بخش اول-آمار توصیفی. 66
4-2-1. توصیف آماری کتابداران مورد مطالعه: 66
4-2-2. توصیف آماری دانشجویان موردمطالعه 69
4-2-3. آمار توصیفی پرسشنامه رضایتمندی دانشجویان: 74
4-2-4.توصیف آماری پرسشنامه‌های مهارت‌های ارتباطی کتابداران و عوامل مؤثر بر تعامل بین فردی 78
4-3. بخش دوم-آمار استنباطی. 85
4-3-1. سوال های پژوهش: 85
سوال1: از دیدگاه کتابداران دانشگاهی شهرستان سبزوار، مهم ترین عوامل مؤثر در میزان آشنایی و بکارگیری مهارت‌های ارتباطی مناسب هنگام تعامل با دانشجویان کدام است؟. 85
سوال2: مهم ترین عوامل رضایتمندی دانشجویان از برقراری ارتباط با کتابداران کدامند؟وضعیت رضایت دانشجویان چگونه است؟. 86
سوال3: وضعیت مهارت‌های ارتباطی کتابداران دانشگاهی شهرستان سبزوار چگونه است؟. 90
4-3-2. فرضیه ها: 92
فرضیه 1: بین مهارت‌های ارتباطی کتابداران و رضایت دانشجویان از تعامل با کتابداران دانشگاهی سبزوار رابطه معناداری وجود دارد 92
فرضیه 2: بین دانشجویان دانشگاه های مختلف و رضایت آنان از مهارت‌های ارتباطی کتابداران دانشگاهی سبزوار تفاوت معناداری وجود دارد 93
فرضیه 3: بین جنسیت دانشجویان و رضایت آنان از مهارت‌های ارتباطی کتابداران دانشگاهی سبزوار اختلاف معناداری وجود ندارد 95
فرضیه 4: بین مقطع تحصیلی دانشجویان و رضایت آنان از مهارت‌های ارتباطی کتابداران دانشگاهی سبزوار رابطه معناداری وجود دارد 96
فرضیه 5: بین میزان تحصیلات کتابداران ومیزان برخورداری آنها ازمهارتهای ارتباطی مناسب ارتباط معناداری وجود دارد. 98
فرضیه 6: بین میزان تجربه کتابداران ومیزان برخورداری آنها ازمهارتهای ارتباطی مناسب رابطه معناداری وجود دارد. 99
فصل 5: نتیجه گیری و پیشنهادها
5-1. مقدمه:. 101
5-2. تحلیل نتایج و یافته های پژوهش:. 101
5-2-1. پرسش های پژوهش:. 101
5-2-3.فرضیه ها:. 105
فرضیه 1: 105
فرضیه 2: 107
فرضیه 3: 108
فرضیه4: 108
فرضیه 5: 109
فرضیه 6: 110
5-3. نتیجه گیری نهایی. 110
5-4. یشنهادهای کاربردی:. 112
5-5. پیشنهادهایی برای پژوهش های آینده:. 113
5-6. فهرست منابع:. 114
منابع فارسی:. 114
منابع انگلیسی:. 120
پیوست­ها
پیوست1. پرسشنامه مهارت‌های ارتباطی کتابداران ب
پیوست2. پرسشنامه عوامل مؤثر بر تعامل بین فردی کاربر و کتابدار ز
پیوست3. پرسشنامه رضایتمندی دانشجویان از تعامل با کتابداران .ل
پیوست4. جدول عوامل مؤثر بر تعامل بین فردی .ق
پیوست5. ضرایب آلفای کرونباخث
چکیده انگلیسی. ‌ض
صفحه عنوان انگلیسیغ


فهرست جداول:
جدول3-1 نمونه آماری جامعه پژوهش در گروه دانشجویان 58
جدول3-2 مهم‌ترین عوامل رضایتمندی دانشجویان در پرسشنامه 59
جدول3-3 مؤلفه‌های پرسشنامه مهارت‌های ارتباطی کتابداران 60
جدول3-4 عوامل مؤثر بر تعامل بین فردی در پرسشنامه کتابداران 60
جدول3-5 نمره‌گذاری سوا لات مثبت پرسشنامه‌ها 61
جدول3-6 نمره‌گذاری سؤالات منفی پرسشنامه‌ها 61
جدول3-7 ضرایب آلفای کرونباخ پرسشنامه‌ها 63
جدول4-1 توزیع فراوانی کتابداران برحسب جنسیت 66
جدول4-2 توزیع فراوانی کتابداران برحسب دانشگاه محل اشتغال 67
جدول4-3توزیع فراوانی کتابداران برحسب رشته تحصیلی 67
جدول 4- 4توزیع فراوانی مدرک تحصیلی کتابداران 67
جدول4-5توزیع فراوانی کتابداران برحسب سن و سابقه کار 68
جدول 4- 6توزیع فراوانی کتابداران بر اساس سابقه خدمت 68
جدول4-7توزیع فراوانی دانشجویان برحسب جنسیت 69
جدول4-8توزیع فراوانی دانشجویان برحسب دانشگاه محل تحصیل 69
جدول4- 9 توزیع فراوانی دانشجویان برحسب مقطع تحصیلی 70
جدول 4-10توصیف آماری سن دانشجویان 70
جدول4-11 توصیف آماری رضایت‌مندی دانشجویان 74
جدول4-12 توصیف آماری عوامل رضایتمندی دانشجویان 75
جدول4-13 توصیف آماری رضایت‌مندی دانشجویان به تفکیک دانشگاه­های محل تحصیل 77
جدول4-14توصیف آماری رضایت‌مندی دانشجویان به تفکیک جنسیت 77
جدول4-15توصیف آماری رضایت‌مندی دانشجویان به تفکیک مقطع تحصیلی 78
جدول4-16آمار توصیفی پرسشنامه مهارت­های کتابداران: 78
جدول4-17توصیف آماری مهارت‌های ارتباطی کتابداران به تفکیک جنسیت 79
جدول4-18توصیف آماری مهارت‌های ارتباطی کتابداران به تفکیک دانشگاه محل خدمت 79
جدول4-19توصیف آماری مهارت‌های ارتباطی کتابداران به تفکیک رشته 80
جدول4-20توصیف آماری مهارت‌های ارتباطی کتابداران به تفکیک مدرک تحصیلی 81
جدول4-21 توصیف آماری عوامل مؤثر بر تعامل بین فردی کاربر و کتابدار 81
جدول4-22 توصیف آماری عوامل فردی مؤثر بر تعامل بین فردی 83
جدول4-23 توصیف آماری عوامل سازمانی مؤثر بر تعامل بین فردی 83
جدول4-24 توصیف آماری عوامل محیطی مؤثر بر تعامل بین فردی 84
جدول4-25 توصیف آماری عوامل فرهنگی مؤثر بر تعامل بین فردی 84
جدول4-26 نتایج آزمون فریدمن برای اولویت‌بندی مهم‌ترین عوامل مؤثردربه کارگیری مهارت­های ارتباطی.85
جدول4-27میانگین رتبه هابرای اولویت‌بندی مهم‌ترین عوامل مؤثر بر به‌کارگیری مهارت‌های ارتباطی 86
جدول 4-28 نتایج آزمون کولموگروف-اسمیرنف برای اثبات نرمال بودن متغیرهای پژوهش در عوامل رضایتمندی دانشجویان 87
جدول 4-29 آزمون علامت برای متغیر عوامل رضایتمندی دانشجویان از برقراری ارتباط با کتابداران 88
جدول4-30 میزان رضایتمندی دانشجویان از برقراری ارتباط با کتابداران در کتابخانه‌های دانشگاهی شهرستان سبزوار 89
جدول 4-31 آزمون علامت برای مهارت‌های ارتباطی کتابداران 91
جدول 4-32 میانگین گویه های مهارت‌های ارتباطی کتابداران 91
جدول4-33نتیجه آزمون همبستگی پیرسون جهت بررسی رابطه دو متغیر میزان رضایت دانشجویان و میزان برخورداری کتابداران از مهارت­های ارتباطی مناسب 92
جدول 4-34 آزمون کولموگروف-اسمیرنف در اثبات نرمال بودن متغیرهای رضایت دانشجویان دانشگاه‌های مختلف. 93
جدول4- 35آزمون کروسکال والیس برای تعیین تفاوت میزان رضایت دانشجویان از تعامل با کتابداران در دانشگاه‌های مختلف 93
جدول4-36 آزمون من ویتنی برای تعیین تفاوت میان دانشگاه‌های مختلف 94
جدول 4-37 آزمون کولموگروف-اسمیرنف برای اثبات نرمال بودن رضایتمندی برحسب جنسیت 95
جدول4-38آزمون تی نمونه‌های مستقل برای تعیین تفاوت میزان رضایت دانشجویان مرد وزن از تعامل با کتابداران 95
جدول 4-39 آزمون کولموگروف-اسمیرنف برای اثبات نرمال بودن رضایتمندی دانشجویان در مقاطع مختلف .96
جدول 4-40 آزمون لون برای همگن بودن واریانس‌ها 96
جدول 4-41 آزمون ولچ و براون فورسیت برای مقایسه رضایت‌مندی در مقاطع مختلف 97
جدول 4- 42 آزمون تعقیبی دانت تی3در مقایسه رضایتمندی دانشجویان مقاطع مختلف 97
جدول 4-43آزمون کروسکال والیس برای معناداری تفاوت بین مهارت­های ارتباطی کتابداران با مدارک تحصیلی مختلف. 98
جدول4- 44نتایج آزمون همبستگی پیرسون در تعیین ارتباط تجربه و مهارت‌های ارتباطی .کتابداران.99
فهرست نمودارها

نمودار4-1 هدف مراجعه به کتابخانه. 71
نمودار4-2علت مراجعه به کتابدار 72
نمودار4-3 میزان نیاز به کتابدار73

 
 
 
 
 
 
 
مقدمه
تردیدی نیست که در سیستم قضایی قانونی تصدی زنان برای قضا جایز و بلامانع خواهد بود و اما اینکه پس از برقراری نظام جمهوری اسلامی ایران زنان را از مصنب قضا منع کردند به این جهت بوده که سیستم قضایی قانونی را دز حکم سیستم فضایی فقهی و اجتهادی قرار داده و برای هردو سیستم حکم واحدی قائل گردیدند . باین نکته توجه نفرمودند که ارتباطی با سیستم قضایی قانونی ندارد لازم است برای اینکه این دو سیستم از یکدیگر تفکیک شوند تفاوت اساسی این دو سیستم را از یکدیگر روشن نمائیم . سیستم قضایی قانونی برا این امر استوار است که قضا و داوری در آن براساس قوانینی است که مجلس تصویب می کند و به تائید شورای نگهبان می رسد و قاضی در تشخیص شرعی بودن و یا عدم مشروعیت آن هیچگونه مسئولیتی ندارد و حق مخالفت با آنرا نیز ندارد و اگر بخواهد از ا، سرپیچی نماید تحت تعقیب انتظامی قرار می گیرد . در این سیستم مجازاتها لازم است به صورت قانون تدوین شوند و اگر در قانون نیامده باشند قاضی نمی تواند از باب قاعده قبح عقاب بلابیان مجرم را مجازات کند بلکه با عدم بیان در قوانین موضوعه می بایست باستناد اصل برائت مجرم را از مجازات معاف دارد و یا براساس اصل ۱۶۷ قانون اساسی فتوای معتبر و یا منابع فقهی حکم قضیه را صادر نماید . در این سیستم لازم است وحدت رویه قضایی وجود داشته باشد و اگر در محاکم آرا مختلفی صادر گردد طبق مقررات ویژه ای آرا مختلف در هیئت عمومی دیوان کشور مطرح می شود و تصمیم نهایی اتخاذ می گردد . و بالاخره رای هئیت عمومی برای کلیه محاکم لازم الاتباع است . این سیستم یک سیستمی است که در دنیای کنونی پذیرفته شده است و برای ایجاد امنیت قضایی و هماهنگی در آرا دادگاهها و جلوگیری از تستت آرا بسیار لازم است . بدیهی است که شارع مقدس اسلام نیبز با چنین روشی قطعا موافق خواهد بود زیرا یکی از اهداف عالیه اسلام ایجاد امنیت قضایی و هماهنگی و عدم تستت در آرا قضایی است و در نظام مقدس جمهوری اسلامی هم این نظام قانونی پذیرفته شده است درل چنین سیستم قضایی هیچ گونه دلیلی برعدم جواز تصدی زنان در امر قضا نیست زیرا محمترین دلیل بر منتع زنان از امر قضا چنانکه خواهد آمد اجماع است و اجماع برفرض تمامیت اولا دلیل عقلی است و قدر متیقن از آن موردی است که زنان بخواهند براساس اجتهاد خود عمل کنند . ثانیا اجماع مذکور اجماع مدرکی است نه اجماع تعبدی و چنانکه در علم اصول باثبات رسیده است اجماع مدرکی اعتباری ندارد . بحث و بررسی – سیستم قضایی اجتهادی و فقهی – در سیستم اجتهادی قضا و داوری براساس اجتهاد قاضی استوار است در این سیستم قاضی بجای اینکه بادلیه قانونی مراجعه می نماید و احکام را براساس آنها که در علم اصول آمده از ادله مذکنره استخراج می کند . در این سیستم ضایی مسئولیت شرعی بودن حکم صادره متوجه قاضی است و رای قاضی چون مجتهد است قابل نقض نیست مگر آنکه برخلاف ضرورت فقه صادر شده باشد و تحقق چنین امری از یک قاضی مجتهد بسیار بعید است و کمتر اتفاق می افتد . دلیل بر عدم جواز نقض حکم صادره توسط قضات مجتهد این است که حکم آنان حکم امام معصوم و در نتیجه نقض آن مانند نقض حکم امام معصوم است چنانکه در حدیث آمده است والراد علیهم کلراد علی الله و هو قی حدالشرک بالله و ارزشی که در این سیستم قضایی وجود دارد این است که تجدید نظر در احکام صادره با توضیحی که داده شد کمتر اتفاق می افتد فلذا بطو دادرسی در این سیستم قضایی بسیار نادر است . اما در این سیستم آرا صادره مختلف و متفاوت است زیرا مجتهدین در آرا و نظرات خود مبانی متفاوت و مختلفی دارند و اختلاف در مبانی موجب می گردد که احکام صادره توسط آنان متفاوت باشد . در این سیستم قضایی لازم است قاضی مومن مجتهد و صاحب نظر در فقه و اصول و کلیه مبانی و مقدمات اجتهاد باشد . حتی بعضی از فقها اطلاق در اجتهاد را شرط در قضاوت مجتهد دانسته اند و قضاوت مجتهد متبحری را جایز نمی دانند و بعضی اعلمیت او را شرط دانسته و فرموده اند در امر قضا باید به مجتهدی دیگر استادتر باشد بهرحال یکی از شرایطی را که برای قضای در سیستم قضایی اجتهادی ذکر نموده اند مرد بودن قاضی است که مشهور بین فقها می باشد بلکه بعضی ادعای اجماع نیز بر آن نموده اند که این سیستم طبق اصل ۱۶۷ قانون اساسی پذیرفته نشده است بحثی را که ما در این مقاله مطرح کرده ایم در ارتباط با سیستم اجتهادی است فلذا ابتدا لازم است بعضی از کلمات فقها را در این زمینه نقل نموده و سپس بذکر ادله ای بپردازیم که رجولیت را در قاضی شرط می دانند . نقل کلمات فقها – ۱ – مرحو.م طباطبایی یزدی در کتاب شریف عروه الوثقی در ضمن ذکر شرائط قاضی می فرماید اسابع الذکوره فلایصح قضا المرئه ولو للنسا (ج ۳ ص ۵ ) یعنی هفتمین شرط از شرائط قاضی آن است که مرد باشد بنابر این قضاوت زن حتی برای زنان صحیح نیست . ۲- علامه محقق شیخ انصاری در کتاب قضا همراه با متن ارشاد علامه حلی (ره) می فرماید و یشرط فی القاضی ایضا الذکوره فالمراه لاتولی القضا ) ۳- علامه حلی در قواعد می فرماید و یشترط فیه البلوغ و الفقل و الذکوره و الایمان و العدله الی اخر یعنی شرط است در قاضی که بالغ عاقل و مرد و مومن و عادل باشد . و اکثر قریب باتفاق فقها نیز کلماتی دارند مانند کلمات مذکوره که ذکر همه آنها موجب طولانی شدن کلام می گردد فلذا بهمین اندازه اکتفا می شود بعضی از فقها مانند محقق اردبیلی در مجمع القائده و البرهان در بعضی از موارد قضاوت زنان را جایز دانسته است . ایشان در کتاب مذکوره پس از نقل کلام علامه ح
لی در ارشاد که فرموده است .الذکوره چنین می فرماید : فذلک ظاهر فیما لم یجز فیه للمرئه امر و اما فی غیر ذالک فلانعلم له دلیلا واضحا نعم ذالک هوالمشهور فلو کان اجماعا فلا بحث والا فالمنع محل بحث اذلا محذور فی حکمها بشهاده النسا مع سماع شهادتهن بین المرئتین مثلا بشیی مع اتصافها بشرائط الحکم . یعنی ذکوریت را که علامه شرط می داند وقتی درست است که زن در آن حق دخالت نداشته باشد اما در موارد دیگر چنین نیست زیرا دلیل روشنی برای آن در دست نیست هرچند مشهور به آن فتوی داده اند بنابر این اگر در اعتبار ذکوریت قاضی اجماعی باشد بحثی نخواهیم داشت والا نمی توان زن را از تصدی امر قضا بطور کلی منع کرد زیرا هیچ مانعی ندارد که زن بتواند به شهادت زنان یمان دو زن دواری نماید در صورتیکه شرائط دیگر حکم را داشته باشد و شیخ طوسی از ابو حنیفه در تاب خلاف نقل کرده است که زن می تواند در مواردیکه شهادتش پذیرفته می شود . قضاوت نماید .
قیمت :27000 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد
 

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.
 

حاکی از آن است که کشورهای در حال توسعه ی نفت خیز فاقد نهادهای قانونی مقتدر بوده و دارای گروه های ستیزه جو هستند که حاضر به مشارکت و همکاری با یکدیگر نیستند. این ساختار به«رشد نیافتگی» حوزه اقتصادی و«اثرات مخل دموکراسی» در حوزه سیاسی منجر می شود. به عبارت دیگر افزایش سهم نفت در اقتصاد یک کشور به کاهش شاخص دموکراسی منجر می شود که از دو طریق اثر رانتیر و اثر مخل دموکراسی خود را نشان می دهد. بررسی های صور ت گرفته در خصوص تأثیر تحولات عربی، نشان می دهد در کوتاه مدت، در این جوامع، گفتمانی می تواند در حوزه سیاسی موقعیت هژمون بیابد که بتواند مفصل بندی متقاعدکننده ای از ضدیت با فساد و خودکامگی، نشانه های توانمندی در توسعه و رعایت اصول و ارزش های اسلامی و جهانی ارائه نماید. تحولات کشورهای عربی در خاورمیانه به ویژه در کشورهای تولیدکننده عمده نفت اولویت های هزینه های پرداختی آن ها را تغییر داده است. این دولت ها که اکثراً اقتدارگرا هستند برای حفظ بقای خود اقدام به سرکوب و یا تطمیع شهروندان خود کرده اند که هر دو نیازمند صرف هزینه های بالایی است. این حکومت ها به غیر از ارائه سوبسید های نقدی به شهروندان خود منابع مالی بیشتری را نیز صرف آموزش, خدمات بهداشتی، مسکن و رفاه می کنند تا از گسترش ناآرامی های سیاسی و اجتماعی ممانعت به عمل آورند. این امر می تواند برای حیات سیاسی کشورهای نفتی مفید باشد و فروپاشی آن ها را به تعویق بیندازد اما گردش همیشگی پترودلارها به کشورهای واردکننده را با اختلال مواجه می کند.
واژگان کلیدی: نفت، تحولات سیاسی، جهان عرب، دولت رانتیر، وابستگی نفتی.






فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول:کلیات تحقیق. 1
1-1- مقدمه 2
1-2- بیان مسئله 3
1-3- ضرورت انجام تحقیق. 5
1-4- سوالات 6
1-5- فرضیه ها 6
1-6- تعاریف واژه ها 6
1-7- چارچوب نظری. 6
1-7-1- نظریه ی سرکوب 6
1-7-2- رانت جویی نفتی. 7
1-7-3-1- نظریه دولت رانتیر. 7
1-7-3-1-1- رانت نفتی. 7
1-7-3-1-2- دولت رانتیر. 8
1-7-3-1-3- دولت رانتیروویژگی‌های آن. 9
1-7-3-1-4- تاثیروپیامدهای رانت 11
1-7-3-1-4-1- برساخت دولت 11
1-7-3-1-4-2- براقتصاد 11
1-7-3-1-5- دولت شبه رانتیر. 11
1-7-3-1-6- پیامدهای عملکرد دولت رانتیر. 12
1-7-3-1-7- تبدیل دولت به قدرت بی بدیل. 12
1-7-3-1-8- دگرگونی قشربندی اجتماعی. 13
1-7-3-1-9- مصرف زدگی و سرمایه گذاری وابسته 13
1-7-3-1-10- ضعف کارآمدی. 14
1-7-3-1-11- تغییرشکل تقابل و افزایش چشمگیر هزینه آن. 14
1-7-3-1-12- راهکارهای برون رفت از گرداب دولت رانتیر. 15
1-8- روش پژوهش 16
1-9- ابزار جمع آوری داده ها 16
1-10- روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها 17
1-11- جمع بندی: 17
فصل دوم:مبانی نظری و پیشینه تحقیق. 18
2-1- مقدمه 19
2-2- تاریخچه نفت 20
2-3- حوزه ی نفتی خلیج فارس 22
2-3-1- عراق. 22
2-3-2- امارات 23
2-3-3- بحرین. 23
2-3-4- عمان. 24
2-3-5- الجزایر. 24
2-3-6- لیبی. 25
2-3-7- نیجریه 25
2-4- نظام‌های سیاسی و ائتلاف‌های منطقه‌ای گذشته 25
2-4-1- الگوی نظام‌های سیاسی. 25
2-4-2- ائتلاف‌های منطقه‌ای گذشته 26
2-4-3- شرایط و روندهای جدید منطقه‌ای. 27
2-4-4- مسائل، چالش‌ها و ائتلاف‌های منطقه‌ای آینده 28
2-4-4-1- چالش‌ها و مسائل داخلی کشورها 28
2-4-4-2- شکل‌گیری ائتلاف‌ها و محوربندی‌های جدید 29
2-5- نفرین نفت 30
2-5-1- اثر نفرین نفت 31
2-5-1-1- اثر هزینه ای. 32
2-5-1-1- اثر بر تشکیل گروه ها 32
2-5-1-2- اثر سرکوب 32
2-5-1-3- اثر بر مدرن سازی. 32
2-5-1-4- بی ثباتی در آمدی. 33
2-6- در آمد های نفتی وبروز بیماری هلندی. 33
2-7-رابطه نفت و دموکراسی. 34
2-7-1- اثر رانتیر. 35
2-7-2-اثر مالیات گیری. 36
2-7-3- اثرهزینه ای. 36
2-7-4- اثر شکل دهی طبقات 37
2-7-4-1- اثر مخل دموکراسی. 37
2-7-5- رابطه دولت رانتیر و جامعه مدنی. 38
2-8- پیشینه تحقیق. 41
2-8-1- تحقیقات داخلی. 41
2-8-2- تحقیقات خارجی. 44
2-9- جمع بندی. 45
فصل سوم:وابستگی به نفت و عدم تغییرات سیاسی رادیکال. 46
3-1- مقدمه 47
3-2- عربستان سعودی. 48
3-2-1- موقعیت جغرافیایی. 48
3-2-2- نقش نفت در جایگاه منطقه اى و جهانى عربستان. 48
3-2-3- تغییر سیاست هاى نفتى امروز عربستان. 49
3-2-4- تولید نفت 51
3-2-5- اهداف و اولویت های سیاست خارجی عربستان. 52
3-2-6- عربستان سعودی و قیا مهای عربی. 53
3-2-6-1- تسرّی اعتراضات به عربستان. 55
3-2-7- استراتژی در حال ظهور عربستان. 57
3-3- کویت 60
3-3-1- جایگاه کویت براساس ذخایر نفتی. 60
3-3-2- ویژگیهای مهم اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کویت 60
3-3-3- تحولات سیاسی کویت 61
3-4- قطر. 64
3-4-1- وضعیت اقتصادی سیاسی قطر. 64
3-4-2- تحلیل وضعیت 65
3-4-3- تحولات سیاسی. 67
3-4-3-1- قطر به مثابه دولتى کوچک. 67
3-4-3-2- رویکرد قطر در خیزش هاى مردمى و تحولات جدید جهان عرب 71
3-5- جمع بندی: 75
فصل چهارم:عدم وابستگی به نفت و تغییرات سیاسی رادیکال. 76
4-2- مصر. 78
4-2-1- تحولات سیاسی. 78
4-2-2- سطوح و آینده تحولات مصر. 79
4-2-3- رویکردهای بازیگران منطقه‌ای به تحولات مصر. 80
4-2-3-1- کشورهای عربی. 80
4-2-4- جایگاه مصر در جهان عرب 82
4-2-5- ویژگی ها و پیامدهای تحولات مصر. 83
4-2-5-1- انقلاب ارتباطات و تحولات مصر. 84
4-2-5-2- روح و خواست جمعی در تحولات مصر. 84
4-2-5-3- اصلاحات و دموکراتیک شدن نظام سیاسی. 85
4-2-5-4- کنار رفتن افراط گری. 86
4-2-6- تحولات مصر و تغییر الگوی نظم امنیتی – سیاسی منطقه 86
4-3- تونس 88
4-3-1- تونس و تحولات سیاسی. 88
4-3-1-1- سبزی فروش دانشگاهی. 89
4-3-2= اهمیت انتخابات تونس 90
4-3-2-1- ابعاد و نتایج انتخابات 91
4-3-2-2- دلایل نتایج انتخابات و پیروزی جریان اسلامی. 92
4-3-3- آینده و چالش‌های سیاسی تونس 93
4-3-4- غرب و تحولات تونس 94
4-3-5- تضاد ساختارهای اقتصادی و سیاسی. 95
4-4- جمع بندی. 98
فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری. 99
5-1- نتایج. 100
منابع. 110

فصل اول:
کلیات تحقیق








1-1- مقدمه
جهان عرب در سال 2011، با خیزش‌های مردمی و تحولاتی مهم روبرو بوده است. این تحولات که سطح گسترده‌ای از کشورهای عربی را در برگرفته، به ایجاد دوره‌ای از دگرگونی و بی‌ثباتی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا انجامیده است. خیزش مردمی باعث تغییر برخی رژیم‌های سیاسی، کنار گذاشتن یا تضعیف برخی رهبران سیاسی و حداقل تلاش دولت‌های حاکم برای انجام برخی اصلاحات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و توجه به مطالبات مردمی شده است. با این حال، تحولات جدید سطح قابل توجهی از تنش‌ها، درگیری و مناقشه‌ها را درون کشورها و همچنین بین بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ذی‌نفع در جهان عرب، به وجود آورده است.
تحولات جاری جهان عرب از منظر‌های مختلف شایسته بررسی و مطالعه جدی و عمیق است؛ چرا که در حال دگرگون ساختن بسیاری از ویژگی‌ها و ساختارهای سیاسی امنیتی منطقه می‌باشد. در این راستا یکی از مسائل مهم قابل توجه، بررسی شرایط و روندهای جاری جهان عرب و ترسیم آینده خاورمیانه براساس این مؤلفه‌هاست. بدون شک تحولات جهان عرب در حال انتقال نظام‌های سیاسی و ساختار منطقه‌ای به مرحله متفاوت و جدیدی است که با شرایط گذشته یکسان نخواهد بود و براین اساس، می‌توان با گذار از شرایط مقطعی حاضر، وضعیت جدیدی را برای آینده خاورمیانه انتظار داشت. بر این اساس، پژوهش حاضر که جمع‌بندی دیدگاه‌های جمعی از کارشناسان و صاحب‌نظران مسائل خاورمیانه است، ضمن اشاره به وضعیت گذشته و شرایط و روندهای موجود در جهان عرب، آینده محتمل برای خاورمیانه را تبیین می کند.













1-2- بیان مسئله
در طی سال های گذشته، دولت های جهان عرب که عموماً از دولتهای سنتی و نسبتاً باثبات به شمار می آمدند، با اعتراضات گسترده مردمی روبرو شدند. در دهه های گذشته، نگرش ها، اهداف و ارزش­های سیاسی – اجتماعی گوناگونی در خاورمیانه جریان داشت و موجب شکل گیری برخی پیوندها، ائتلاف ها، مرز بندیها و اختلافات شده بود. در سال 2011، تحولات سیاسی در خاورمیانه، به ویژه در جهان عرب چشم گیر بود. در برخی از این کشورها، اعتراضات سیاسی به نتیجه رسیده و موجب سرنگونی دولت ها شده است، در برخی از کشورها همچنان ادامه دارد و احتمال می رود به برخی کشورهای دیگر هم سرایت کند. کنش گران ملی، منطقه ای و بین المللی، هر کدام به نوعی از این تحولات متأثر شده و می کوشند با اتخاد سیاستها و انجام اقداماتی، بر روند تحولات تأثیر بگذارند و آنها را به سمت و سویی سوق دهند که آسیب کمتری ببینند و دستاورد فزون تری داشته باشند[1].
پیدایش نفت در منطقه خاورمیانه باعث ایجاد دگرگونی های بزرگ داخلی و خارجی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شد. به گونه ای که اگر پیدایش نفت در خاورمیانه مطرح نبود، این منطقه جایگاه بین المللی و استراتژیک کنونی را پیدا نمی کرد و اصولاً روند رویدادهای داخلی و خارجی در آن به گونه ای دیگر رقم می خورد. یکی از این ابعاد به پیدایش نفت و ایجاد تأسیسات صنعتی برای استخراج و پالایش آن به نیروی کار وسیعی نیازمند بود که از داخل و خارج کشورهای منطقه تأمین می شد. حضور هزاران نیروی کار در مراکز نفتی سواحل جنوبی خلیج فارس، عربستان سعودی، عراق، باعث گسترش آگاهی سیاسی نسبت به نابرابر یهای اقتصادی موجود میان کارگران بومی و یا مهاجران از یک سو و شرکت های نفتی دارای امتیاز از سوی دیگر می شد[2]. اقتصاد بسیاری از کشورهای عربی خاورمیانه به نفت وابسته است و برخی از کشورهای صادرکننده نفت در جریان تحولات سالهای اخیر، با توسل به درآمدهای نفتی و استفاده از آن برای اجرای برنامه‌های اقتصادی و رفاه اجتماعی تلاش کردند مانع بروز ناآرامی‌های داخلی شوند و یا این که در موردی مانند مصر، منابع مالی چند کشور دیگر عربی از جمله عربستان و امارات متحده عربی توانست بر تحولات داخلی این کشور تاثیر بگذارد[3].
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نیز همچون سایر کشورهای عربی از تحولات تونس و مصر اثر پذیرفته و تحرکات مردمی گسترده (بحرین و تا حدودی عمان) و محدودی (کویت و عربستان) به خود دیدند. این کشورها شاهد تجمعاتی بودند که خواستار اصلاحات اقتصادی، سیاسی و اعطای آزادی های مدنی و حتی سرنگونی

عنوان .. صفحه
چکیده
«فصل یکم :کلیات تحقیق»
1-1 مقدمه.٢
1-2 بیان مساله اساسی تحقیق۴
1-3 روش شناسی تحقیق٧
1-4 سوالات اصلی و فرعی تحقیق.7
1-5 فرضیه های تحقیق.8
1-6 شرح کامل روش 9
1-7 روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها.9
1-8 مرور ادبیات و سوابق مربوطه.9
1-9 اهداف مشخص تحقیق12
1-10 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق13
1-11 جنبه جدید بودن و نو آوری در تحقیق.14
1-12 چگونگی زمانبندی پژوهش.14
1-13 تعریف واژه ها و اصلاحات فنی و تخصصی15
1-14 شاخص بندی20
«فصل دوم»
بخش اول(نوواقعگرایی)
2-1-1 تاریخچه نووا قعگرایی23
2-1-1-1-مبانی اصلی23
الف) دولت سالاری23
ب) بقا .24
ج) خودیاری 25
2-1-1-2 تفاوت نوواقعگرایی با واقعگرایان29
2-1-2 شیفت پارادایمی از واقعگرایی به نوواقعگرایی.30
2-1-2-1 نوواقعگرایی33
2-1-2-2 کنت ولتز و نوواقعگرایی.35
الف)اصل نظم دهنده38
ب)تفکیک کارکردهای واحدها.39
ج)توزیع توانمندی ها.40
بخش دوم(امنیت)
2-2-1 جهان سوم پس از جنگ سرد.43
2-2-2 امنیت در دیدگاه نوواقعگرایی.44
2-2-2-1 موازنه قوا45
2-2-2-2 هژمونی51
فصل سوم(موا نع داخلی وخارجی امنیت)
3-1 مقدمه57
بخش اول(اهمیت خلیج فارس)
3-1-1 خلیج فارس63
3-1-2 اهمیت استراتژیک خلیج فارس.63
3-1-2-1 وضع طبیعی وموقعیت جغرافیایی خلیج فارس64
3-1-2-2 ذخائر عظیم نفت وگاز65
3-1-2-3 بازار مصرف 68
3-1-2-4 نقش فرهنگی وایدئو لوژیکی .69
3-1-3 امنیت 70
3-1-3-1 امنیت پس از جنگ سرد 71
3-1-3-2 امنیت کار آمد در منطقه .72
الف) امنیت دسته جمعی .74
ب)اعتماد سازی 75
بخش دوم (موانع داخلی امنیت جمعی)
3-2-1 نا ا منی در منطقه .79
3-2-2 دیدگاه های امنیتی متعارض بازیگران اصلی منطقه خلیج فارس.79
3-2-2-1 ایران .80
3-2-2-2 عربستان .83
3-2-2-3 عراق .85
3-2-3 دیدگاه کشورهای کوچک منطقه نسبت به امنیت خلیج فارس 88
3-2-3-1 قطر .88
3-2-3-2 کویت .89
3-2-3-3 امارات متحده عربی .90
3-2-3-4 عمان 91
3-2-3-5 بحرین .92
3-2-4 یک عامل و دو بحران مهم امنیتی در منطقه .92
3-2-4-1 جنگ ایران و عراق در سال 1980 .94
3-2-4-2 تهاجم عراق به خاک کویت .95
3-2-5 اتحاد نا کار آمد منطقه ای در خلیج فارس 95
3-2-6 نقش منفی شورای همکاری در کنترل دو بحران مهم منطقه ای 97
3-2-7 موانع داخلی تاثیر گذار بر ایجاد امنیت دسته جمعی در منطقه خلیج فارس 99
3-2-7-1 عدم اعتماد جمعی .101
3-2-7-2 فقدان درک مشترک از امنیت منطقه .101
3-2-7-3 عدم وجود یک سازمان فراگیر منطقه ای 103
3-2-7-4 ساختار اقتصادی نا مناسب 104
3-2-7-5 توسعه نیافتگی کشورهای منطقه .105
3-2-7-6 ساختار رژیم های سیاسی .107
3-2-7-7 بحران مشروعیت در کشورهای منطقه 108
3-2-7-8 اختلافات فرهنگی 110
3-2-7-9 ساختار نظام منطقه ای .111
3-2-7-10 اختلافات مذهبی 112
3-2-7-11 توسعه طلبی کشور های منطقه 114
3-2-7-12 گسترش سلاح های نظامی و سابقه تسلیحاتی 114
3-2-7-13 مناقشات ارضی و مرزی .117
الف)اختلافات بر سر مرزهای دریایی و رودخانه ای 119
ب)اختلاف بر سر مرزهای زمینی وتملک جزایر .119
بخش سوم(موا نع خارجی امنیت جمعی)
3-3-1 حضور آمریکا در منطقه پس از جنگ سرد .122
3-3-1-1 حمله عراق به کویت 122
3-3-1-2 حادثه 11 سپتامبر 2001 123
3-3-2 اهمیت خلیج فارس برای حضور آمریکا در این منطقه .124
3-3-3 منافع و اهداف آمریکا در منطقه خلیج فارس .125
3-3-3-1 اهداف ومنافع ثانوی .126
3-3-3-2 اهداف ومنافع ذاتی آمریکا .126
الف)نفت،اصلی ترین علاقه آمریکا در خلیج فارس .126
ب)مطلوبیت بازار خلیج فارس 127
ج)امکانات اقتصادی و تجاری منطقه 127
د)توسعه نفوذ سیاسی 127
3-3-4 نوع رابطه آمریکا با کشورهای منطقه پس از جنگ سرد .128
3-3-4-1 رابطه آمریکا با ایران .128
3-3-4-2 رابطه آمریکا با عراق 128
3-3-4-3 رابطه آمریکا با کشورهای عربی حاشیه جنوبی .129
3-3-5 نقش آمریکا در ممانعت از ایجاد امنیت دسته جمعی در منطقه خلیج فارس .130
3-3-5-1 دخالت های آمریکا در بحران های منطقه و ترویج نا امنی بیشتر (قبل از 11 سپتامبر)130
الف)حمله عراق به ایران 131
ب)حمله عراق به کویت 134
3-3-5-2 حمله یک جانبه به عراق (پس از 11 سپتامبر ) 136
الف)اهداف آمریکا حضور درعراق .138
1)اهداف نظامی 139
2)اهداف سیاسی 140
3)اهداف اقتصادی .140
ب)پیامدهای حمله آمریکا به عراق واشاعه ی بی نظمی 141
1)پیامدهای سیاسی دموکرات 141
2)پیامد های امنیتی .144
3)پیامد های اقتصادی .146
3-3-6 سیاست های کلیدی آمریکا در ترویج واگراییی 147
3-3-6-1 ایران هراسی .148
3-3-6-2 فرقه گرایی .150
3-3-6-3 گسترش تسلیحاتی .150
نتیجه گیری .153
فصل چهارم
«نا امنی خلیج فارس ونووا قعگرایی»
4-1 مقدمه .157
4-4 نا امنی در خلیج فارس 158
4-2-1 هژمونیک گرایی .158
4-2-1-1 حمله عراق به کویت .159
الف)دیدگاه شورای همکاری خلیج فارس (کشورهای عرب منطقه) 160
ب)دیدگاه آمریکا .162
ج)جمهوری اسلامی ایران وجنگ کویت .165
4-2-1-2 حمله آمریکا به عراق166
الف) دیدگاه ایران 168
ب)کشورهای عرب منطقه خلیج فارس .169
4-2-2 موازنه گرایی پس از جنگ سرد 170
4-2-2-1 توازن قوا در خلیج فارس 171
4-2-2-2 توازن قوا در استراتژی آمریکا.171
4-2-2-3 جنگ عراق وتوازن قوای جدید .173
نتیجه 175
فصل پنجم
«نتیجه گیری وپیشنهادها»
5-1 عوامل ضعف یا شکست سازمان منطقه ای 179
5-2 راهکارهای رهایی از موانع امنیت جمعی180
5-3 توازن امنیت 183
الف) توازن امنیت با تاکید بر نقش ایران.183
ب)امنیت جمعی.186
فهرست منابع و مأخذ 188








چکیده
منطقه خلیج فارس و به عبارتی کشورهای این منطقه دارای پتانسیل های بالقوه ای به صورت مشترک می باشند که می توانند امنیت دسته جمعی را در راستای توسعه و اتحاد منطقه ای همراهی کنند .
خلیج فارس بدلیل منابع عظیم نفتی و موقعیت خاص ژئوپلیتیکی همواره بطور خاص مورد توجه قرار گرفته است . وابستگی امنیت بسیاری از کشورها با امنیت منطقه خلیج فارس باعث شده که حوادث و وقایع در آن جنبه فرامنطقه ای و بین المللی به خود بگیرد. در تحقیق حاضر با وجود شرایط مشترک منطقه ای، دلایل عدم شکل گیری امنیت دسته جمعی در منطقه را مورد بررسی قرار داده و مشخص می نماییم که چرا امنیت دسته جمعی نتوانسته است در این منطقه شکل بگیرد.
امنیت در این قسمت بدلیل مشکلات حاد و اختلاف هایی که در بین کشورهای منطقه حاکم است تحت تاثیر و نقش پررنگ قدرت های فرامنطقه ای قرار گرفته است. کشورهای منطقه تاکنون نتوانسته اند با وجود قدرت های خارجی به یک امنیت دسته جمعی و مشترک دست یابند. انجام مسئله مهم امنیت جمعی در منطقه خلیج فارس تحت تاثیر عواملی مهم در دو سطح منطقه ای ( بخش پیرامونی ، اختلافات سیاسی ، اقتصادی ،‌نظامی ، اجتماعی ) و سطح فرا منطقه ای ( تاثیرات غرب و عوامل تاثیر گذار جدید جهانی ) قرار دارند.
در این تحقیق با تاکید برموازنه گرایی هژمونیک که یکی از الگوهای امنیت سازی در رهیافت نوواقعگرایی می باشد به بررسی مسائل امنیتی مربوط به منطقه خلیج فارس با تمرکز بر عوامل داخلی و خارجی موثر می پردازیم . عوامل داخلی تحت تاثیر شدید عوامل فرامنطقه ای قرار دارند و وابستگی شدید بین این دو دست به دست هم داده تا هر چه بیشتر جو منطقه نا آرام و درگیر اموج سهمگین بی ثباتی باشد.
کلید واژه ها : خلیج فارس،نوواقعگرایی،امنیت منطقه ای،موازنه گرایی، هژمون ،جنگ سرد،امنیت دسته جمعی،


فصل یکم
(کلیات تحقیق)



1-1 مقدمه
خلیج فارس از مهمترین مناطق جهان از منظر ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک محسوب می شود و از طرفی می توان گفت که امنیت در منطقه از شرایطی برخوردار است که به نوعی پیوستگی امنیتی در بین کشورها را به همراه دارد.اخلافات در بین کشورهای منطقه خلیج فارس باعث شده است که آنها روابط خوبی را با همدیگر نداشته باشند . از طرفی باتوجه به شرایط ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک خلیج فارس و اهمیت آن برای قدرت های فرامنطقه ای و سعی آنها برای تسلط بر این منطقه مزید بر علت گردیده است وآنها را هرچه بیشر از هم دور کرده است. می توان گفت که امنیت در خلیج فارس ،کانون امنیت بین المللی محسوب می گردد. مسائلی مانند امنیت انرژی و . پیوند امنیت این منطقه با امنیت جهانی را افزایش داده است. بر این اساس ایجاد سازوکارهای مناسب برای شکل دهی به امنیت پایدار با توجه به موانع و چالش های موجود دغدغه ای با ابعاد منطقه ای و بین المللی تلقی می گردد.
خلیج فارس به لحاظ جغرافیایی از کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس به اضافه ایران و عراق تشکیل شده و دربرگیرنده کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطرو بحرین می باشد.
منطقه خلیج فارس از دیر باز شاهد چالش قدرت و رقابت مداوم قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای بوده است وامنیت و ثبات و آرامش در منطقه بویژه از ابتدای قرن بیستم ،یعنی از زمان کشف و استخراج نفت مختل شده است. به همین دلیل از آن تاریخ تا کنون مساله امنیت خلیج فارس و ترتیب های مطلوب در این راستا و چگونگی مشارکت دولت های منطقه ای و بین المللی در آن ، از جمله مهمترین و حساس ترین مباحث در منطقه بوده است .
جهت تامین امنیت در منطقه ،اقدامات اعتمادسازی از جمله راهکارهای پیش رو جهت ایجاد یک ساختار مشترک در بین کشورهای منطقه می باشد وقبل ازهراقدامی جهت گسترش روابط و همگرایی در منطقه ،عوامل تنش زا را که همواره موجب جلوگیری از نزدیک شدن کشورهای منطقه به یکدیگر شده است بایستی مورد شناسایی قرار گرفته و در جهت رفع آنها برآییم. بررسی و رفع عوامل واگرایی می تواند به برقرای فضای اعتماد وایجاد روابط حسنه در بین کشور های منطقه کمک نماید.
در این تحقیق سعی در بررسی موانع و چالش های اصلی شکل گیری امنیت پایدار در منطقه خلیج فارس از دیدگاه نو واقعگرایان داریم. در این خصوص این فرضیه مطرح شده است که خلیج فارس به عنوان یک مجموعه امنیتی به دلیل مجموعه عوامل و مؤلفه های منطقه ای از جمله غالب بودن اختلافات و چالش های دوستی و همکاری در روابط بین بازیگران و رویکردهای متفاوت آنها از یکسو و تأثیرگذاری منفی متغیرهای فرامنطقه ای از سوی دیگر تاکنون شاهد ایجاد امنیت پایدار نبوده است واز طرفی می دانیم که با توجه به شرایط منطقه و وابستگیهای امنیتی بین بازیگران آن، ایجاد امنیت پایدار تنها از طریق تعاملات مشترک در قالب الگوی امنیت جمعی موثرو کارا خواهد بود.
در بررسی و حل نمودن موانع شکل گیری امنیت پایدار در منطقه خلیج فارس در قالب نظریه امنیت منطقه ای باید به عوامل و مؤلفه های برجسته در این نظریه از

1-3-جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق: 9
1-4-اهداف تحقیق. 9
1-5-سؤالات تحقیق: 10
سؤال اصلی: 10
1-6- فرضیه تحقیق. 10
فرضیه اصلی: 10
1-7- تعریف واژه‏گان. 11
سیاست خارجی. 11
گفتمان. 11
اعتدالگرایی. 12
گفتمان اعتدالگرایی. 13
1-8-روش تحقیق: 13
1-9- محدودیت تحقیق. 13
1-10- پیشینه تحقیق. 14
1-11- ساماندهی تحقیق.15
فصل دوم: چارچوب نظری: توازن واقع­گرایی و آرمان­گرایی
2-1-مقدمه 18
2-1-2-واقع­گرایی. 17
    2-1-2-آرمان­گرایی29
   2-1-3- مکتب انگلیسی در روابط بین الملل بمثابه راهی میانه بین دو تئوری واقع­گرایی و آرمانگرایی  36
اعتدال و تدوین استراتژی در عرصه­ سیاست بین‌الملل. 53
گفتمان اعتدال گرایی در یک نگاه کلان. 54
مفهوم گفتمان. 54
اعتدالگرایی به مثابه یک گفتمان. 54
گونه‌شناسی استراتژی با هدف تدوین اصول بر پایهی اعتدال‌گرایی. 55
1)استراتژی متعارف و هسته‌ای. 55
2)استراتژی مستقیم و غیر مستقیم 56
3)استراتژی تهاجمی‌و تدافعی. 56
4)استراتژی گام به گام و متراکم 57
5)استراتژی ضد نیرو و ضد شهر. 57
گفتمان اعتدالی و مشی سیاست خارجی. 58
ارزیابی شاخص‏های خرده گفتمان اعتدال. 59
توازن واقعگرایی و آرمانگرایی. 60
جمع­بندی66
فصل سوم: گفتمان، نقش و کارکرد آن درسیاست خارجی
مقدمه70
3-1-نقش و جایگاه گفتمان در سیاست بین الملل70
3-2- تحلیل انتقادی گفتمان.72
3-3-کارکرد گفتمان در سیاست خارجی.76
کارکرد گفتمان در سیاست خارجی. 78
قالبهای گفتمانی سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران. 87
۱- گفتمان صدور انقلاب و مقابله با استکبار جهانی. 87
۲- گفتمان تغییر وضع موجود 88
۲- گفتمان اتحاد محور. 88
۴- گفتمان ائتلاف‌محور. 89
۵-گفتمان مصالحه‌گرایی. 90
۶-گفتمان اعتمادسازی. 90
۷- گفتمان امنیت دسته‌جمعی. 91
۸- گفتمان تعادل‌گرایی سازنده 92
جمع­بندی.90
فصل چهارم: گفتمان اعتدال­گرایی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران
مقدمه 95
اصول و محورهای سیاست خارجی دولت اعتدالگرا 95
سیاست حسن روحانی در پرونده هسته‌ای و تحریم‌ها 117
روند مذاکرات هستهای در دولت یازدهم 131
ایران در جهان چند جانبه 137
تحقق ظرفیت بالقوه ایران. 141
اعتدال و امید 144
مسیر پیشرو. 146
روحانی و طرح مجدد گفتمان تنش زدایی در سیاست خارجی. 149
چالش‌های پیش روی دولت تدبیر و امید در سیاست خارجی. 158
جمع­بندی و نتیجه گیری 159
چالشها 162
منابع. 164
 
 
 

چکیده
 

در این پژوهش، گفتمان اعتدال­گرایی در عرصه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار گرفته است. این گفتمان که به­مثابه یکی از خرده گفتمان­های گفتمان کلان اسلامگرایی در سال­های پس از انقلاب اسلامی‌ایران به عنوان بخشی از ویژگی­های گفتمان اسلامی‌وجود داشته، در دولت یازدهم نمود عینی یافته و استراتژی کارآمدی در راستای سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران جهت برآمدن از  مشکلات پیش­روی جمهوری اسلامی‌ایران محسوب گردیده است. یکی از شاخص­ترین سازوکارهای تعادل در سیاست خارجی در گفتمان اعتدال، توازن بین واقع­گرایی و آرمان­گرایی یا به بیان دیگر واقع بینی و آرمان­خواهی بوده است. رویارویی مؤثر و کارآمدی آن با جهان کنونی، درک واقعیت­ها جهت حل مشکلات داخلی از جمله تحریم­ها، چالش­های بین ­المللی موجود و سمت­گیری­های جامعه­ی بین­المللی علیه جمهوری اسلامی‌ایران  از ویژگی­های عمده­ی آن به شمار رفته است یافته­ های پژوهش بیانگر موفقیت نسبی دولت اعتدالگرایی در زمینه سیاست خارجی از جمله پیگیری جدی مذاکرات هسته­ای و تعامل بیشتر با نظام بین­الملل بمنظور رفع برخی از مشکلات جمهوری اسلامی‌ایران بوده است.                                  
کلید واژگان: گفتمان اعتدالگرایی، سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران، توازن واقع­گرایی و آرمان­گرایی
 
 
 
 
 
 
 
 

مقدمه
 

حسن روحانی ضمن تأکید و تمرکز بر سیاست خارجی، اصول و محورهای سیاست خارجی خود را در چارچوب «تعامل سازنده با جهان» معرفی می­نمایند و از آن به عنوان کلیدی برای حل مشکلات سیاسی و اقتصادی کشور یاد می­نمایند. اصول و محورهای ایده­ی تعامل سازنده با جهان شامل محورهایی همچون دوری از تنش و تنش­زدایی، عقلانیت و تدبیر در عرصه­ سیاست خارجی، اعتمادسازی، بهبود چهره، تصویر و پرستیژ ایران در عرصه­ جهانی، دیپلماسی فعال و پویا، تلاش برای متوازن نمودن و بهبود با کشورهای جهان بویژه با کشورهای همسایه و در صورت وجود شرایط منطقی مذاکره­ی دوجانبه و از موضع احترام متقابل با آمریکا می­باشد. درنهایت به باور روحانی هدف نهایی همه­ی این موارد، از بین بردن شرایط کنونی در عرصه­ سیاسی-امنیتی و فراهم نمودن فضا برای رشد و توسعه­ی اقتصادی کشور در چارچوب اسناد بالادستی و به­ویژه چشم­انداز ایران 1404 است. بر این اساس روحانی وظیفه­ی اصلی دولت در عرصه­ سیاست خارجی را فراهم نمودن شرایط برای رشد و توسعه­ی اقتصادی و در نتیجه افزایش قدرت سخت ونرم در حوزه­های اقتصادی، سیاسی و نظامی‌می­دانند. به باور ایشان در نهایت این امر می ­تواند باعث ایجاد الگوی سیاسی و اقتصادی مناسبی در کشور گردد که دیگر کشورها نیز متمایل به الگوبرداری از آن خواهن شد. با این چشم­انداز، نگارنده تلاش می­نماید با انجام این تحقیق بنیادی و نظری به روش کتابخانه ای و جمع آوری اسناد و بررسی آثار، شعار اعتدالگرایی را با توجه به گفتمان اسلام گرایی در عرصه سیاست خارجی مورد واکاوی قرار دهد. این پژوهش  ابتدا به مقدمه پرداخته و سپس وارد کلیات پژوهش می­گردد و سپس ضمن بررسی چارچوب مفهومی‌و مبانی نظری پژوهش، سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌  را مورد  واکاوی قرار می­دهد و در  مرحله­ی بعدی سیاست خارجی اعتدالگرای حسن روحانی را مورد کنکاش قرار می­دهد و سرانجام به نتیجه­گیری می ­پردازد.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
فصل اول
 
 
 
کلیات تحقیق
     
                       
 
 
      
 
 
 
 

1-1-بیان مسأله
 

گفتمان در عرصه­ سیاست خارجی به مفهوم نظام و ساختار معنایی مسلط بر آن است که روش ویژه­ای از کنش و الگوی رفتاری را امکان­پذیر می­نماید. از اینرو، گفتمان سیاست خارجی برآیند ایستارهای عمومی‌نهادینه­ شده­ی مورد پذیرش یا چارچوب معنایی منحصر بفردی است که در شرایط خاصی پدیدار می­شود و جهت­گیری­  نسبت به روابط بین­الملل را هدایت می­نماید. در این راستا، بعد ازپیروزی انقلاب اسلامی‌ایران درسال 1357 تا زمان فعلی گفتمان‌های گوناگونی برسیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران حاکم شده است که با تسلط هریک ازاین گفتمان‌هارفتاروراهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران دگرگون گردیده است. هرچند برمبنای برخی ازرویکردهای گفتمانی،عامل یاکارگزارانسانی خوددردرون گفتمان تعریف می‌شودودرچهارچوب آن رفتارمی‌کند. دولت یازدهم با عنوان نمودن شعار اعتدالگرایی زمینه ­های بروز گفتمان جدیدی با همین عنوان را بوجود آورده که در حوزه سیاست خارجی بمانند عرصه­ داخلی دنبال شده که با عنایت  به مشکلات منطقه­ای وهمینطور عرصه بین الملل موقعیت خاص خود را خواهد یافت. از ویژگی­های این گفتمان  رویارویی مؤثر و کارآمد با جهان کنونی و دنیای سیاست امروز و درک واقعیت­ها جهت حل مشکلات داخلی از جمله تحریم­ها و چالش­های بی­المللی موجود و جهت­گیری­های جامعه­ی بین ­المللی علیه جمهوری اسلامی‌ایران می­باشد، که حاصل خرد جمعی، کارشناسانه، مبتنی بر تصمیم گروهی، درک مشکلات فعلی، براساس واقعیت و به دنبال بدست آوردن حداکثر منافع از فرصت­های پیش­رو می­باشد. لذا این پایان نامه بر آنست تا با بررسی الگوی رفتاری حاکم بر سیاست خارجی دولت حسن روحانی که براساس اعتدال­گرایی و رویارویی مؤثر و کارآمد با جهان کنونی می باشد نشان دهد چگونه اتخاذ رویه اعتدال گرایی می تواند کسب حداکثری منافع از فرصتهای موجود را به دنبال داشته باشد.
اما تحول گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران بیانگر این واقعیت است که رؤسای جمهور نقش تعیین کننده‌ای در تدوین و تعریف گفتمان سیاست خارجی دولت جمهوری اسلامی‌ایران ایفا می‌کنند.
بر این اساس، با انتخاب آقای دکتر حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور ملت ایران، می‌توان طبق رویه پیشین پیش‌بینی کرد که گفتمان و به تبع آن رفتار سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران در دولت یازدهم متحول و دگرگون خواهد شد. با توجه به اینکه رئیس جمهور منتخب خود را اعتدال‌گرا خوانده و پیشینه ایشان نیز این ادعا را به خوبی تأیید می‌کند، گفتمان سیاست خارجی دولت یازدهم نیز در چهارچوب گفتمان اعتدال تعریف می‌شود. از این‌رو، گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران در دولت تدبیر وامید، را به درستی می‌توان گفتمان اعتدال نامید؛ به گونه‌ای که رفتارها و راهبردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران در دولت یازدهم نیز در قالب گفتمان اعتدال تعریف و تدوین می‌گردد.
 

1-2- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
 

با انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس جمهورملت ایران،می‌توان طبق رویه پیشین پیش ‌بینی کردکه گفتمان وبه تبع آن رفتارسیاست داخلی وخارجی جمهوری اسلامی‌ایران در دولت یازدهم متحول ودگرگون خواهدشد. باتوجه به اینکه رئیس جمهورمنتخب خودرااعتدال‌گراخوانده است،گفتمان سیاست دولت یازدهم نیزدرچهارچوب گفتمان اعتدال تعریف میشودبه گونه‌ای که رفتارهاوراهبردهای سیاست جمهوری اسلامی‌ایران دردولت یازدهم نیزدرقالب گفتمان اعتدال تعریف وتدوین می‌گردد.بنابراین لازم است به بررسی این گفتمان و ابعاد و ویژگی‌های آن پرداخت تا از این منظر با آن به خوبی آشنا شد.از آنجا که این گفتمان پس از روی کار آمدن دولت یازدهم در عرصه سیاست جمهوری اسلامی‌ایران جایگاهی خاص یافته است هنوز تحقیقات و پژوهش‌های مدونی درباره آن نشده است.لذا ضروری به نظر می‌رسد برای آگاهی از سیر تطور گفتمان انقلاب اسلامی، گفتمان اعتدال گرایی نیز به عنوان گونه ای دیگر از گفتمان یا خرده گفتمان در دل گفتمان انقلاب اسلامی‌و فراتر از آن، درون گفتمان اسلامگرایی بررسی شود.همچنین این گفتمان بر سیاست‌های داخلی و حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی و نیز عرصه خارجی در سطح منطقه ای و بین المللی تاثیراتی را با خود به همراه دارد که لازم است همه این موارد بررسی شود.
 

1-3-جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق:
 

با عنایت به وجود گفتمانهای مختلف در عرصه سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران، بروز گفتمان اعتدالگرایی در زمان کنونی که حاصل و راه علاج مشکلات کنونی جمهوری اسلامی‌ایران می­باشد و می­توان گفت تنها استراتزی و راه برون رفت از مشکلات سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران می­باشد که مثابه وزنه و تعادل کننده­ سیاست­های نسنجیده دوره­های پیشین و بن­بست­های کنونی می­باشد و می ­تواند گره مشکلات پیش­رو را بگشاید، بنابراین پژوهش در این راستا، در حد خود، اثری جدید محسوب می­شود. همچنین با توجه به پیشینه­های بسیار اندک پژوهش در زمینه اعتدالگرایی، نیز دلیلی دیگر جهت نوآوری  پایان نامه کنونی قلمداد می­شود.

1-4-اهداف تحقیق
 

           – بررسی کارآمدی گفتمان اعتدال­گرایی در عرصه­ سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران.
           -شناخت مبانی نظری گفتمان اعتدالگرایی دولت یازدهم.
           – شناخت ابعادخارجی گفتمان اعتدالگرایی.
 

1-5-سؤالات تحقیق:
 

-سؤال اصلی:
 

الگوی رفتاری حاکم بر سیاست خارجی حسن روحانی بر چه اساسی می­باشد و این رویکرد حاصل چه عواملی است؟
– سؤالات فرعی