(۴-۱۷)

۴-۲ تحلیل اگزرژی سیکل تبرید جذبی تک اثره خورشیدی

پایه و اساس محاسبات اگزرژتیک در این بخش رابطه۴-۱ می­باشد. ابتدا اینکه از سرعت و تغییر ارتفاع سیال عامل در این پروژه صرف نظر شده است. به عبارت دیگر دو جمله اگزرژی جنبشی و پتانسیل برابر صفر در نظر گرفته شده ­اند. همچنین به دلیل عدم واکنش شیمیایی مابین ماده مبرد آب و ماده جاذب محلول لیتیم برماید-آب و اصولاً به دلیل اینکه هدف سیکل­های تبرید جذبی دریافت حرارت و انرژی است تا تغییر در محتویات ماده, از اگزرژی شیمیایی صرفنظر شده است. علاوه بر آن به دلیل ناچیز بودن اتالافات ناشی از افت فشار در لوله ها ومبدل­ها نسبت به اتلافات اگزرژی در اثر انتقال حرارت، از نرخ اضمحلال اگزرژی در اثر افت فشار در تجهیزات و لوله­ها صرفنظر شده است. همانطور که در فصول قبل توضیح داده شد، سیکل جذبی تک اثره خورشیدی شامل دو جزء جذبی و خورشیدی می­باشد. در این پروژه جزء خورشیدی به دلیل فاقد هزینه بودن انرژی قابل دسترس از خورشید، در محاسبات اگزرژی مد نظر قرار گرقته نشده است. البته تحلیل ترمودینامیکی و شبیه سازی وابسته به زمان سیستم به طور کامل انجام می­ شود و مجموعه حاصله و تأثیر آن در تحلیل ترمواکونومیک، با در نظر گرفتن هزینه سرمایه گذاری کالکتورهای خورشیدی، تانک ذخیره آب داغ و اجزاء کنترلی و هزینه جدید سوخت (سیستم نسبت به حالت عادی سوخت کمتری را در طول ساعات روز مصرف می­ کند که در فصل بعد کامل راجع به آن بحث خواهد شد )منظور خواهد شد.

شکل۳- ۴ تکراری شماتیکی از سیکل جذبی تک اثره آب-لیتبم برماید
 

(۴- ۱ تکراری)

بنابراین هرنقطه از شکل۴-۱ دارای یک نوع اگزرژی (اگزرژی فیزیکی) می باشد

برای اگزرژی نقاط۱ تا ۱۸ رابطه۴-۳۱ مفید خواهد بود.

(۴-۱۸)

که اگزرژی فیزیکی از رابطه ۴-۱۹ محاسبه خواهد شد.

(۴-۱۹)

قابل ذکر است که در دو رابطه بالا و به ترتیب آنتالپی نقاط مختلف سیکل (که توسط تحلیل ترمودینامیکی سیکل حاصل خواهندشد) و آنتالپی در شرایط مبنا می­باشند. شرایط مبنا جهت سیکل تبرید جذبی تک اثره لیتیم برماید-آب، آب در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد و در فشار محیط در نظر گرفته شده است. حال از روی مفاهیم توضیح داده شده در بالا به آنالیز اگزرژی تک تک اجزاء سیکل تک اثره جذبی خورشیدی می­پردازیم.
با در نظر گرفتن تک تک اجزاء سیکل به عنوان سیستم، بالانس اگزرژی، مفاهیم سوخت – محصول، راندمان اگزرژتیک و نسبت تخریب اگزرژی را به صورت زیر تعریف می­کنیم:

• ژنراتور: با در نظر گرفتن کل مجموعه ژنراتور وسیستم خورشیدی به عنوان سیستم، هدف جداسازی بخار آب از محلول لیتیم برماید- آب و سوخت هزینه شده، میزان اختلاف اگزرژی آب داغ ورودی و خروجی سیستم حرارت دهنده خورشیدی می­باشد. در رابطه پایین نرخ اضمحلال اگزرژی در اثر فرایند انتقال حرارت با اختلاف دمای محدود و همچنین بیانگر راندمان اگزرژتیک ژنراتور می­باشد.لازم به ذکر است که از تلافات اگزرژی در جزء خورشیدی صرفنظر شده است.

(۴-۲۰)
(۴-۲۱)
(۴-۲۲)

۰٫۰۴۰

۲٫۱۸۹-

۰٫۹۷۳

۰٫۱۴۴

۰٫۳۱۵-

مقدار ثابت

۰٫۰۰۰

۱۹٫۷۶۳

۰٫۰۶۷

۱٫۳۱۸

رهبری

متغیر وارد شده در معادله رگرسیون هسته اصلی رگرسیون می باشد که در جدول فوق آمده است ، معادله رگرسیونی را می توان با بهره گرفتن از ستون ضرایب استاندارد نشده یه شرح زیر محاسبه کرد:
S=-0.315 + 1.318 X2
یعنی با ارتقا یک واحد سبک رهبری ، ۱٫۳۱۸ واحد انحراف معیار تنیدگی افزایش می یابد در نتیجه ارتباط مثبت است .
آزمون t مربوط به ضرایب رگرسیون نیز در این جدول برای متغیر مستقل نشان داده شده است که این مقدار برای این متغیر برابر ۰٫۰۰۰ بوده در نتیجه سبک رهبری استبدادی -خیرخواهانه در تنیدگی کارکنان موثر است.

ب) فرضیه فرعی۳:بین سبک رهبری مشاوره ای مدیر در گونه Bو میزان تنیدگی کارکنان رابطه معنی داری وجود دارد.
۰=P:0H: بین سبک رهبری مدیر و میزان تنیدگی کارکنان در گونهB رابطه معنی دار وجود ندارد.
۰≠ :۱H: بین سبک رهبری مدیر و میزان تنیدگی کارکنان در گونهB رابطه معنی دار وجود دارد.
جدول ۴-۳-۳-۵-ضریب همبستگی بین سبک رهبری مشاوره ای و تنیدگی در گونه B (روش پیرسون)

متغیر وابسته
متغیر مستقل

تنیدگی

رهبری

شدت

۰٫۴۸۱-

معنی داری

۰٫۰۱۷

تعداد

۲۴

برای آزمون این فرضیه از آزمون معنی داری پیرسون استفاده شده است، نتایج به دست آمده به شرح زیر توضیح داده می شود: بین سبک رهبری مشاوره ای مدیر و تنیدگی کارکنان صف بانک پارسیان در گونه همبستگی معنی داری وجود دارد چرا که سطح معنی دار به دست آمده (۰۱۷/۰=sig)کمتر از آلفای تحقیق (۰۵/۰=α) می باشد.
پس نتیجه کمی این است که در سطح ۹۵%رابطه معنی داری بین سبک رهبری مشاوره ای مدیر و تنیدگی کارکنان صف بانک پارسیاندر گونه وجود دارد. نوع همبستگی بین دو متغیر مذکور خطی بوده یعنی هر دو توامان افزایش یا کاهش می یابند شدت همبستگی بین دو متغیر در سطح نسبتاً قوی قرار دارد بنابرین فرضیه فرعی پژوهش مورد تایید قرار می گیرد به این مفهوم که تغییرات در سبک رهبری مشاوره ای مدیر بر میزان تنیدگی شغلی کارکنان اثر میگذارد. بدین معنی که هرچه سبک رهبری مشاوره ای مدیر بیشتر باشد تنیدگی کمتری در کارکنان احساس خواهد شد.
جهت بررسی میزان تاثیر بر ارزش مدل رگرسیون مورد تحلیل قرار گرفت که در ادامه به آن پرداخته می شود.
برازش مدل رگرسیون
جهت بررسی و ارائه مدل سبک رهبری مشاوره ای (X3) و تنیدگی (S) ، پس از یررسی شاخص های کیفیت مدل در جدول زیر آمده است که به ارائه مدل برازش یافته می پردازیم.

• اقتصادی شدن پروژه‌های تأمین انرژی از منابع تجدید پذیر. (ازوجی، ۱۳۸۸)

از این رو در صورت هدفمند سازی آن و اصلاح قیمت حامل‌ها، منابع قابل‌توجهی آزاد خواهد شد که دولت می‌تواند این منابع را صرف برنامه‌های توسعه‌ای و اجتماعی خود کند. (پنج تجربه…، ۱۳۸۸) هرچند نتایج حاصله از اعطای یارانه‌ها به شرایط محیطی آن‌ها بستگی دارد ولی به طور کلی بعضی از انواع یارانه‌ها نظیر آنچه به نوآوری‌ها و گروه‌های هدف (هدفمند کردن) اختصاص می‌یابد، از انواع دیگر که تولید و مصرف کالاهای اساسی را هدف قرار داده، بهتر می‌باشد. با این حال برای مشخص شدن آثار آن‌ها باید نتایج حاصله مورد بررسی و سنجش قرار بگیرد. (ایگر و همکاران، ۲۰۰۷)

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که شدت مصرف انرژی در ایران نسبت به متوسط جهانی پنج برابر بیشتر است. این شاخص جهانی نگران‌کننده و هشداردهنده است و تداوم رشد مصرف انرژی با شرایط کنونی می‌تواند زیان‌بار و جبران‌ناپذیر باشد. در طی سال ۱۳۸۸، مصرف انرژی بخش خانگی و تجاری)که مصرف انرژی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی هم در این دسته قرار می‌گیرد( معادل ۸۳/۴۲۱ میلیون بشکه نفت خام بوده است که برابر با ۸۷/۳۳ درصد کل مصرف کشور بوده و ۱۱/۲ درصد افزایش را نسبت به سال قبل از آن نشان می‌دهد. (اسلامی،۱۳۸۸)
از طرف دیگر طبق مطالعات انجام‌شده در کشور، پتانسیل کاهش مصرف انرژی بین ۴۰ تا ۵۰ درصد برآورده شده است. ساختمان‌های ایران به طور متوسط شش برابر کشورهای اروپایی انرژی مصرف می‌کنند و ۴۰ درصد انرژی الکتریکی و تجدید ناپذیر کشور در بخش ساختمان‌ها مصرف می‌شود. در این میان بیمارستان‌ها اگرچه آمار مجزا و مستقلی در زمینه مصرف انرژی ندارند ولی به دلیل اهمیت به باربری‌ای انواع تجهیزات بیمارستانی، واضح است که بیش از همه انواع ساختمان‌های مسکونی و اداری و تجاری از انواع انرژی‌ها مصرف می‌کنند. (علوی، ۱۳۹۱)
البته بیمارستان‌ها ظرفیت بالایی نیز برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی دارند، به طوری که بدون هیچ بودجه خاصی می‌توان تا ۱۰% مصرف انرژی در بیمارستان‌ها را کاهش داد، این در حالی است که در کشورهای توسعه‌یافته مانند آلمان تا ۲۰% و در هلند تا ۴۴% امکان برای صرفه‌جویی وجود دارد. (یاکلیوس، ۱۹۹۶)
مطالعاتی در خصوص مصرف انرژی در بیمارستان‌ها صورت گرفته که به اختصار در این فصل به آن‌ها اشاره شده است. همچنین در رابطه با هدفمند سازی یارانه‌ها در ایران و آثار و تبعات آن پژوهش‌هایی انجام‌شده که تنها به ذکر چند نمونه از آن‌ها در این فصل بسنده و شرح بیشتر آن‌ها را در فصل دوم ارائه نموده شده است.
در پژوهشی با عنوان"مصرف انرژی گرمایی برای تدارک آب گرم داخل بیمارستان” انجمن مهندسان بهداشتی لهستان میزان مصرف انرژی گرمایی برای تولید آب گرم داخلی بیمارستان‌های بزرگ با بیش از ۶۰۰ تخت مورد مطالعه قرار داد. در این پژوهش که در دو بیمارستان آموزشی لهستان در یک دوره چهار ساله انجام گرفت، هدف بررسی تغییرات فصلی در میزان مصرف انرژی گرمایی برای تولید آب گرم در دوره‌های خاص بود. نتایج حاصل از این پژوهش مصرف سالیانه، ماهیانه، روزانه و حتی ساعتی انرژی گرمایی را برای تولید آب گرم داخلی نشان داد. (بوژاک، ۲۰۱۰)
سنتاموریس و همکاران در مطالعه‌ای به بررسی میزان مصرف انرژی در ۳۰ ساختمان بهداشتی و درمانی پرداختند. یافته‌های آن‌ها که در این پژوهش سیستم های روشنایی، سرمایش و گرمایش و ترکیب ساختمان‌ها را مورد بازرسی قراردادند، نشان داد که میانگین مصرف سالیانه انرژی در بیمارستان‌ها ۴۰۷ کیلووات بر مترمربع و در کلینیک ها ۲۷۵ کیلووات بر مترمربع بوده است که حداکثر مصرف در قسمت گرمایش بوده است (۴/۷۳% در بیمارستان‌ها و ۳/۶۵% در کلینیک ها). ۱۵% از انرژی گرمایی در بیمارستان‌ها و ۱۱% در کلینیک ها با بهره گرفتن از سیستم های تولید و توزیع کارا قابل صرفه‌جویی است. عایق‌کاری مناسب ساختمان‌ها، ۱۳۷ کیلووات بر مترمربع از انرژی بیمارستان‌ها و ۱۰۳ کیلووات بر مترمربع از انرژی کلینیک ها را حفظ خواهد نمود. با بهره گرفتن از سیستم های سرمایشی طبیعی نیز می‌توان به میزان قابل‌توجهی در مصرف انرژی صرفه‌جویی نمود و با به کارکیری لامپ‌های با کیفیت می‌توان ۵۰% از مصرف انرژی برق کاست. (سنتاموریس و همکاران، ۱۹۹۴)
مطالعه‌ای که در چین با عنوان رابطه میان قیمت انرژی و مصرف انرژی در چین در سال ۲۰۰۹ انجام شد نشان داد که افزایش قیمت انرژی منجر به کاهش در میزان مصرف هم در بخش صنعتی و هم خانگی شده است. امروزه قیمت انرژی در چین پایین تر از حد جهانی است و در اصل یک نوع یارانه به آن تعلق می‌گیرد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که مکانیسم قیمت انرژی در چین باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد و اینکه در موازات با قیمت جهانی باشد. با افزایش قیمت انرژی، مصرف آن کاهش می‌یابد. (یووآن و همکاران ، ۲۰۱۰)
لیمینگ و میزینگ ۲۰۰۷ با بهره گرفتن از روند داده‌ها در مورد کشش‌پذیری قیمت انرژی مطالعه‌ای انجام دادند، در دوره قبل از سال ۱۹۹۵ نشان داد که تغییر در افزایش قیمت انواع انرژی منجر به کاهش زیادی در مصرف آن‌ها شده است و پس از سال ۱۹۹۵ نشان داد که افزایش در قیمت انرژی نسبت به سایر فاکتورها مانند درآمد جامعه تأثیر کمتری داشته است. (لیمینگ و همکاران ، ۲۰۰۷)
دگ و همکاران ۲۰۰۷ روند افزایش قیمت انرژی را در آلمان بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که قیمت بالا باعث کاهش میزان مصرف سوخت‌های فسیلی و روی آوردن به استفاده از سوخت‌های تجدید پذیر شده است. (دگ و همکاران ، ۲۰۰۷)
همچنین در داخل کشور ابومسعودی، احمدی و بستانی در تحقیقی با عنوان وضعیت مصرف انرژی در بیمارستان‌های منتخب شهر اصفهان که جامعه آماری آن شامل بیمارستان‌های: الزهرا «س» و امین (دولتی)، امیرالمؤمنین «ع» (تحت پوشش بنیاد جانبازان انقلاب اسلامی)، سعدی و مهرگان (خصوصی) بوده، به نتایجی دست یافتند که نشان می‌دهد در دیدگاه کلان میزان مصرف انرژی بیمارستان‌ها در دوره پنج ساله مذکور بیش از استاندارد جهانی و در نگرش خرد مصرف انرژی در بیمارستان‌های دولتی بیش از بیمارستان‌های خصوصی بود. در این پژوهش که هدف از انجام آن مقایسه ضمنی میزان مصرف انرژی بیمارستان‌های دولتی با خصوصی بوده است بیان شد که به‌کارگیری روش‌هایی جهت صرفه‌جویی در مصرف انرژی در کلیه بیمارستان‌ها ضروری به نظر می‌رسد و بنابراین استفاده از سیستمهای مدیریت انرژی ساختمان (BEMS) توصیه می‌شود. (شیخ ابومسعودی و همکاران ، ۱۳۸۴)
در پژوهشی دیگر نیز با عنوان بررسی میزان مصرف انرژی و هزینه‌های آن در مرکز آموزشی درمانی شهید رجایی قزوین، نظری میزان مصرف انرژی به تفکیک برای تخت روز اشغالی، هزینه منابع انرژی به کل هزینه‌های بیمارستانی در یک بیمارستان جنرال با ۱۶۷ تخت فعال طی یک سال محاسبه کرده است. طبق نتایج گزارش‌شده به ازای هر تخت روز اشغال‌شده ۰.۶۳ مترمکعب آب، ۵۵.۷ کیلووات برق،۲۳ مترمکعب گاز مصرف شده است. مجموع هزینه‌های انرژی به ازای یک تخت روز اشغالی ۲۴۳۰ ریال و هزینه‌های انرژی در دوره یک ساله ۱.۹۵درصد کل هزینه‌های مرکز را شامل می‌شود. (نظری، ۱۳۸۲)
محمد اسلامی نیز نقش شرکت‌های اسکو در کاهش هزینه‌های انرژی بیمارستان‌های کشور را در پژوهشی با همین عنوان مورد بررسی قرار داده که توانسته در این مطالعه پتانسیل صرفه‌جویی انرژی در بیمارستان‌ها را برآورد کند و میزان مصرف انرژی را در بیمارستان‌های ایران به تفکیک دولتی و خصوصی نشان دهد. (اسلامی، ۱۳۸۸)
علوی در مقاله توصیفی خود با عنوان ((بهینه‌سازی مصرف انرژی در مراکز درمانی؛ بازاندیشی در معماری بیمارستان)) سیستم های مدیریت هوشمند انرژی را مورد مطالعه قرار داده است. (علوی، ۱۳۹۱)
از آنجا که عملی شدن طرح هدفمندی یارانه‌ها مطمئناً بر میزان مصرف حامل‌های انرژی مشترکین تأثیر داشته و با عنایت به اینکه مدت زمان زیادی از اجرای طرح هدفمند سازی یارانه‌ها نمی‌گذرد، بررسی آثار این رفرم اقتصادی در حیطه سلامت می‌تواند مفید قرار بگیرد. همچنین از آنجائیکه تاکنون در داخل کشور پژوهشی زیادی با این عنوان خصوصاً در بیمارستان‌ها انجام نپذیرفته بود، پژوهشگر بر آن شد تا از طریق این مطالعه تأثیر اجرای طرح هدفمند سازی یارانه‌ها را بر میزان مصرف حامل‌های انرژی مورد بررسی قرار دهد، بنابراین در این پژوهش به مطالعه وضعیت مصرف حامل‌های انرژی قبل و بعد از اجرای طرح هدفمند سازی یارانه‌ها در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایلام پرداخته شده است. (رابطه‌ای که عامل تمایز این پژوهش از سایر مطالعات مذکور می‌باشد.)
۱-۳ اهداف و فرضیات
۱-۳-۱ هدف اصلی طرح
مقایسه وضعیت مصرف حامل‌های انرژی قبل و بعد از اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های دانشگاه علوم پزشکی ایلام در سال ۱۳۹۰-۱۳۸۸
۱-۳-۲ اهداف فرعی طرح

• تعیین مقدار و مبلغ مصرف آب یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین مقدار و مبلغ مصرف برق یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین مقدار و مبلغ مصرف گاز یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه مقدار و مبلغ مصرف آب یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه مقدار و مبلغ مصرف برق یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه مقدار و مبلغ مصرف گاز یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین میانگین مصرف آب بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین میانگین مصرف برق بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین میانگین مصرف گاز بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه میانگین مصرف آب بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها بین بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه میانگین مصرف برق بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها بین بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه میانگین مصرف گاز بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها بین بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین نسبت حامل‌های انرژی نسبت به کل هزینه‌ها قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها بین بیمارستان‌های مورد پژوهش

• تعیین بهره وری هریک از حامل های انرژی قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش

• مقایسه بهره وری هریک از حامل های انرژی قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها بین بیمارستان‌های مورد پژوهش

۱-۳-۳ هدف کاربردی
ارائه گزارش طرح به مسئولین دانشگاهی جهت اقدام برای کاهش میزان مصرف حامل‌های انرژی
هدف آرمانی:
ارتقاء بهره‌وری در مصرف حامل‌های انرژی در سازمان‌های ارائه خدمات بهداشتی و درمانی ایران.
۱-۳-۴ سؤالات پژوهش

• مقدار و مبلغ مصرف آب یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش چقدر می‌باشد؟

• مقدار و مبلغ مصرف برق یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش چقدر می‌باشد؟

• مقدار و مبلغ مصرف گاز یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش چقدر می‌باشد؟

• آیا بین مقدار و مبلغ مصرف آب یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش تفاوت وجود دارد؟

• آیا بین مقدار و مبلغ مصرف برق یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش تفاوت وجود دارد؟

• آیا بین مقدار و مبلغ مصرف گاز یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش تفاوت وجود دارد؟

• میانگین مصرف آب بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش چقدر می‌باشد؟

• میانگین مصرف برق بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش چقدر می‌باشد؟

• میانگین مصرف گاز بر حسب تعداد بیمار و تخت روز اشغالی یک سال قبل و بعد از طرح هدفمندی یارانه‌ها در بیمارستان‌های مورد پژوهش چقدر می‌باشد؟

(۱۶)ادامه پی‌نویس شماره۱ص۸۱: بحال المرتاضین الذین یدعون الکشف والکرامات امثال هذه الکرامات.
(۱۷)ادامه پی نویس شماره۱ص۹۳: جبرئیل عن حقیقه الحال فیماشاهده،فقال أن ههنا لمنزل شیعتک ومقام المتحبین الی ذریتک ،وأن هذا الواقف فیهم لهوالشیطان الرجیم یریدأن یضلهم عن سبیل فتغیروجه رسول الله (صلی‌الله علیه وآله) من جهه ذلک وقال له قم یاملعون!فسمیت تلک البقعه المبارکه من هذه الجهه بقم.فلما بلغ الکلام الی هنا قال المولی الخلیل المذکورأن ذلک الشیطان الذی رآه رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) هوبالفعل ایضاًعلی المنبرفی تلک البقعه المبارکه یصدّالناس عن سواءالسبیل!وکان یعرض به علی المولی محمّدطاهر المذکور ،فقال له بعض من حضرعنده اذا کان الجل بهذه المثابه من الضلال والاضلال فَلِمَ لایزجره مولاناعن التعرض لهذا المنصب الرفیع ولایصدعنه الناس؟فقال: وکیف ینزجرمن کلام مثلی من لم ینزجرمن کلام رسول الله (صلی الله علیه وآله) ولم ینزل عن المنبربحکمه هذا!
(۱۸)ادامه پی نویس شماره۲ص۹۶: «روى محمّد بن جمهور الأحسائی عن أمیر المؤمنین(علیه السّلام) إنّه قال‏: انّ للَّه تعالى شرابا لأولیائه‏ اذا شربوا (منه) سکروا، و إذا سکروا طربوا، و إذا طربوا طابوا، و إذا طابوا ذابوا، و إذا ذابوا خلصوا، و إذا خلصوا طلبوا، و إذا طلبوا وجدوا، و إذا وجدوا وصلوا، و إذا وصلوا اتّصلوا، و إذا اتّصلوا لا فرق بینهم و بین حبیبهم».
(۱۹)ادامه پی‌نویس شماره۲ص۱۰۲: والاعتذارلدیه بحسن الانصاف،ماشیاًعلی قدمیه وتمام ماوقع من البلدین من المسافه الی أن وصل الی باب داره وانافه، فنادی یامحسن قداتاک المسیء،فخرج الیه مولانا المحسن وجعلا یتصافحان ویتعانقان، ویستحلّ کل منهمامن صاحبه، ثم رجع من فوره الی بلده وقال : لم أرد من هذه الحرکه الاهضم النفس والتدارک الذنب وطلب رضوان الله العزیز الوهاب.
(۲۰)ادامه پی نویس شماره۴ص۱۱۵: است و محمّد کریم از او همه جا به لوحی معرکه‌گیر یاد کرده است».
(۲۱)ادامه پی‌نویس شماره۱ص۱۱۹: یازدهم می‌باشد.این رساله تابه حال چاپ نشده ویک نسخه ازآن درکتابخانه آیه الله مرعشی نجفی به شماره نسخه ۳۹۸نگهداری می‌شود.دنا،ج۱،ص۴۸۵.
(۲۲)ادامه پی‌نویس شماره۱ص۱۲۳: می‌دهدنسخه دوم تسلیه الشیعه وتقویه‌الشریعه باشد.به این کتاب یعنی تسلیه‌الشیعه وتقویه‌الشریعه در کتاب نصحیه الکرام و فضیحه اللئام در برگ ۱۱۵ اشاره شده: عین الحیوه، بضاعه النجاه، درّالاسرار، مسلک المرشدین و تنقیح المذهبین و کتاب اصول الفصول التوضیح و رساله سلوه الشیعه و قوه الشریعه و رساله اعلام المحبین و کتاب تسلیه الشیعه و تقویه الشریعه وتبصره‌الناظرین و زادالمرشدین…». ر.ک،فهرست‌کتاب‌های‌خطی‌کتابخانه‌آیت الله مرعشی، ج۱۱ص۲۹۰. نصیحه‌الکلام وفضیحه اللئام،برگ۱۱۶. ر.ک: الذریعه،‌۲۴/ ۱۸۲؛ مرعشی، ۵/ ۱۵۴؛ ملی تبریز، ۳/ ۱۴۱۷.
(۲۳)ادامه پی‌نویس شماره۲ص۱۲۵: محمّدبن علی بن هلال والحسین بن منصورالحلاج و محمّدبن علی الشلمغانی المعروف بابن الغراقر لعنهم الله فخرج التوقیع بلعنهم والبراءه منهم جمیعاعلی یدالشیخ ابالقاسم ابن روح» … ثم ساق الشیخ الکلامَ الی ذکرالحلاج وروی فیه ماروی فممارواه فیه حکایه فیها أن علی بن الحسین بن موسی بن بابویه القمی قدس الله سرّه قال للحلاج أتدعی المعجزات علیک لعنه الله …أن الاخبار المعتبره فی طعن الحلاج والحلاجیه کثیره مضبوطه فی کتب قدما اصحابنا الامامیه فمن اراد أن یطلع علیها فلیرجع الیها حتی یتبین الهدی من الضلاله والغوی وانما المعتبر عنداهل المعرفه والنظر مارواه القدماوحکما العرفا من اصحابنا رضوان‌الله علیهم الذین علمنا بتعلیمهم علم الرجال وعرفنابتعریفهم المؤمنین الموصوفین بالعداله والروات الثقات من الضعفاوالجهال وانماالعوام الذین هم کالانعام اعتبروا مارواه صاحب النفحات وتذکره الاولیا والقشیری والغزالی وامثالهم وماقاله بعض من المتاخرین الذین اغتروا بغرورالمبتدعه وغیرهم من المخالفین فی الحلاج والنساج وغیرهما من مشایخ القری والعابدات من النساواتخذوا مذهبهم الباطل وسلکوا مسلکهم الغایل اولئک الذین اشتروا الظلاله بالهدی فماربحت تجارتهم وماکانوامهتدین.
(۲۴)ادامه پی‌نویس شماره۴ص۱۲۷: الشنعا،أمن الضرب یتألمون أم من الطعن یتظلمون أم مع اکفائهم یتکلمون أن الله لایسمع بالصماخ فاقصروا من الصراخ اتنادون باعدا ام توقظون راقدا،تعالی الله لاتأخذه السنه ولاتغلّطه الالسنه سبحوا تسبیح الحیتان فی النحروادعواربّکم تضرعاوخفیه ودون الجهر من القول انه لیس منکم ببعید بل هواقرب الیکم من حبل الورید.
(۲۵)ادامه پی نویس شماره۱ص۱۲۸: وقایعه ومناماته مایوقع الناس فی الریب ویاتی فی اخباره بماینزل منزله الغیب ربما تسمعه یقول قتلت البارحه ملک الروم ونصرت فئه العراق أوهزمت سلطان الهندوقلّبت عسکرالنفاق اصرعت فلانایعنی به شیخا آخریظهره اوافیت بهماناًیرید به من لایعتقدانه لکبیره ربماتراه یقعد فی بیت مظلم یسرج فیه اربعین یوما یزعم انه یصوم صوماًولایأکل فیه حیواناًولاینام نوماً وقد یلازم مقاماًیرددفیه تلاوه سوره ایاماًیحسب أنه یودی بذلک دین احدمن معتقدیه أویقضی حاجه من حوائج اخیه وربّمایدّعی أنه سخرطایفه من الجنه و وقی نفسه أوغیره بهذه الجنه أفتری علی الله أم به جنه .
(۲۶)ادامه‌پی‌نویس‌شماره۱ص۱۳۳: قبیحه مخترعه ایشان واعنال ردیّه شنیعه‌ایشان‌ونظر نمی‌نمایند که ایشان لااله الا الله گفتن را ازبرای خود مزمارگردانیده اند،یعنی سازی برای خودساخته اندوبا ابیات واشعار مانند کنیزان خوانندگی می‌کنند واشعار را با اوراد ترکیب می‌نمایند ورقص می‌کنند مانند خرس که درکوه به رقص درمی‌آید.وآیه یعنی اینکه هرکس دراین دنیا نابینا باشد دلش ازشناختن طریق صواب،پس او درآخرت دردیدن راه نجات ودریافتن درجات عالیه جنات کورخواهد بود».

پیوست ها
پیوست۱،رساله اعتقادیه،نسخه شماره(۱۴۷۴۳)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۱۲.
پیوست۲،رساله ردّصوفیه،نسخه شماره(۵۴۶۸)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۲۹.
پیوست۳،رساله رجم الشیاطین،نسخه شماره(۱۵۵۴۸)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۵.
پیوست۴،رساله تحفه الاخیار،نسخه شماره(۱۴۷۴۳)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۴۹.
پیوست۵،رساله الفوائدالدینیه،نسخه شماره(۳۷۷۲) کتابخانه مدرسه فیضیه،برگ۲۹.
پیوست۶،رساله بهجه الدارین،نسخه شماره(۲/۲۵۷۸) مرکزاحیامیراث اسلامی،برگ۱.
پیوست،۷رساله کشف الاسرار،نسخه شماره(۲/۶۳)نسخه دیجیتال مجمع ذخائراسلامی،برگ۴۰.
پیوست۸،رساله فتوح المجاهدین،نسخه شماره(۱۰۷۲۰)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۳.
پیوست۹،رساله اصول الفصول التوضیح،نسخه شماره(۵/۴۴۲۶)مرکزاحیامیراث اسلامی،برگ۱.
پیوست۱۰،رساله حکمه العارفین،نسخه شماره(۹۲۶)مرکزاحیامیراث اسلامی،برگ۴.
پیوست۱۱،رساله رجم الشیاطین،نسخه شماره(۱۵۵۴۸)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۶.
پیوست۱۲،رساله منهج النجات،نسخه شماره(۳/۲۱۰)کتابخانه مدرسه فیضیه،برگ۱۵۰.
پیوست۱۳،رساله حق الیقین،نسخه شماره(۱۳۱۱)مرکزاحیامیراث اسلامی،برگ۳.
پیوست۱۴،رساله عطیه ربانی وهدیه سلیمانی،نسخه شماره(۱۰۴۸۶)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۴۷.
پیوست۱۵،رساله تحفه عباسی،نسخه شماره(۱/۳۵۹۸)مرکزاحیامیراث اسلامی،برگ۵.
پیوست۱۶،رساله مباحثه النفس،نسخه شماره(۱۵۲۲۴)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۹۲.
پیوست۱۷،رساله تنبیه الراقدین،نسخه شماره(۱۳۵۶۸)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۱۵۲.
پیوست۱۸،رساله جامع صفوی،نسخه شماره(۱/۴۳۹۳)مرکز احیا میراث اسلامی،برگ۱.
پیوست۱۹،رساله حجه الاسلام،نسخه شماره(۱۱۵۱۲)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۳.
پیوست۲۰،رساله حجه الاسلام،نسخه شماره(۱۱۵۱۲)کتابخانه مجلس شورای اسلامی، برگ۳.
پیوست۲۱،رساله نصیحه الکرام،نسخه شماره(۱۰۳۶۹)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ۱۳۰.
فهرست منابع

1. 1. فهرست منابع چاپ شده

1. 1. قرآن کریم.

1. 1. امام علی بن ابیطالب(علیه‌السلام)،نهج البلاغه، گردآوری سیدرضی،مصحح فیض الاسلام، چاپ اول،قم،نشرهجرت،۱۴۱۴ق.

1. 1. امام علی بن موسی (علیه السلام)،صحیفه امام رضا(علیه السلام)، محقق و مصحح محمّد مهدی نجفی، نشرکنگره جهانی امام رضا (علیه السلام)، مشهد، ۱۴۰۶ق.

1. 1. ابن حیون،نعمان بن محمّدمغربی،دعائم الاسلام،نشرمکتب مدبولی.

1. 1. ـــــــــــــــــــــــــ ، دعائم الاسلام،مؤسسه آل البیت (علیهم السلام)،قم،۱۳۸۵ق.

1. 1. ابن سینا،حسین بن عبدالله،تسع رسائل فى الحکمه و الطبیعیات،نشردارالعرب،چاپ دوم،قاهره،۱۳۲۶ق.

1. 1. ابن عربی،فصوص الحکم،انتشارات الزهرا (سلام الله علیها)،چاپ دوم،۱۳۷۰ش.

1. 1. استادی،رضا،فهرست نسخه های خطی کتابخانه مدرسه فیضیه،چاپخانه مهر،۱۳۹۶ق.

1. 1. ـــــــــ ،فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجداعظم قم،۱۳۶۵ش.

1. 1. اسکندربیگ ترکمان؛تاریخ عالم آرای عباسی؛چاپ اول،تهران،۱۳۷۷.

1. 1. افندی اصفهانی، میرزا عبدالله ، ریاض العلما وحیاض الفضلا،چاپخانه خیام، قم،۱۴۰۱ق.

1. 1. الحرالعالمی،محمّد بن الحسن،امل الآمل، تحقیق سید احمد حسینی،انتشارات دارالکتاب الاسلامی، قم،

1. 1. الغروی الحائری، محمّد بن الاردبیلی ، جامع الرواه،چاپ کتابخانه آیت الله نجفی مرعشی،قم،۱۴۰۳ق.

1. 1. الموسوی الخوئی، سید ابوالقاسم ، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه،مرکز نشر آثار الشیعه، (چاپ ۴)، قم، ۱۴۰۱ق.

1. 1. امینی،عبدالحسین،الغدیر،نشرمرکزالغدیرللدراسات الاسلامیه،۱۳۷۸ش.

1. امین، سید محمّد ، اعیان الشیعه، دارالتعارف للمطبوعات،چاپ پنجم، ، بیروت ،۱۴۲۰ ق.

بنا براین در خصوص چک در کنوانسیون ژنو ۱۹۳۱ نیز همانند قانون تجارت ایران در صورت عدم پرداخت وجه چک توسط بانک محال علیه اعتراض عدم تأدیه مورد قبول واقع گردیده شده است و دارنده چک می بایست وفق مقررات کنوانسیون نسبت به اعتراض عدم تأدیه اقدام نماید.

۲-۲-شرایط اعتراض
همان طوری که در تنظیم برات، سفته و چک (اسناد تجاری خاص ) باید طبق مقررات قانون تجارت عمل شود و در تنظیم این اسناد باید اوصاف شکلی را رعایت نمود تا سند تجاری وفق قانون تنظیم و آثار قانونی بر آن بار گردد برای این که دارنده این اسناد تجاری بتواند از حقوق مکتسبه خود وفق قانون بهره مند گردد و از مزایای این اسناد به نفع خود استفاده مطلوب نماید لازم است که به حقوق خود به عنوان دارنده یک سند تجاری واقف گردد و از طرفی بداند که در صورت عدم پرداخت یا عدم قبولی این گونه اسناد، به هر دلیلی که باشد، می بایست چه اقدام قانونی انجام دهد و در انجام این اقدامات از چه قواعدی پیروی نماید. بنا براین لازم است که بدواً دارنده حق اعتراض را شناخته و سپس اعمالی را که دارنده حق
اعتراض بایستی انجام دهد را به طور تفصیلی بیان نماییم.
۲-۲-۱-شرایط دارنده حق اعتراض: اسناد تجاری خاص (برات ، سفته و چک )در سیر انتقالی خود با ظهر نویسی از شخصی به شخص دیگر انتقال می یابند و چه بسا در این نقل و انتقال افراد زیادی هم نقش داشته باشند. اما وقتی که این اسناد در هدف نهایی صدور خود یعنی وصول وجه مندرج در متن سند دچار مشکل می شوند باید دید که چه شخصی باید اعتراض نماید.
۲-۲-۱-۱-دارنده حق اعتراض در برات
ماده ۲۷۴ق.ت.ا مقرر داشته است که :
« نسبت به برواتی که وجه آن باید درایران به رؤیت یابه وعده از رؤیت تأدیه شود اعم از این که برات در ایران صادرشده باشد یا در خارجه دارنده برات مکلف است پرداخت یا قبولی آن را در ظرف یک سال از تاریخ برات مطالبه نماید والا حق رجوع به ظهرنویس ها و هم چنین به برات دهنده که وجه برات را به محال علیه رسانیده است نخواهد داشت. »
و از طرفی ماده ۲۸۰ ق.ت.ا مقرر داشته است که:
« امتناع از تأدیه وجه برات باید در ظرف ده روز از تاریخ وعده به وسیله نوشته ای که اعتراض عدم تأدیه نامیده می شود معلوم گردد. »
ماده ۲۸۲ق.ت.ا نیز در ادامه بیان می دارد :
« نه فوت محال علیه ونه ورشکستگی او نه اعتراض نکولی دارنده برات را از اعتراض عدم تأدیه مستغنی نخواهندکرد.»
بنا براین با توجه مادتین فوق باید گفت که وظیفه دارنده برات عبارت است از:
«۱- ارائه برات وتحصیل قبولی و انجام تشریفات قانونی در صورت عدم قبولی برات .
۲- اقدام برای در یافت وجه برات و انجام تشریفات قانونی در صورت عدم پرداخت .
۳- اقامه دعوی. » (ستوده ،۱۳۸۰: ۷۵ )
پس وظیفه دارنده برات در وحله اول اخذ قبولی برات و مطا لبه وجه آن از برات گیر می باشد. چنان چه وجه برات به هر دلیلی پرداخت نشد، اعم از عدم قبولی برات گیر، نکول برات، عدم تأدیه، ورشکستگی یا فوت برات گیر «دارنده برات باید به مسئولان برات، یعنی کسانی که در ماده ۲۴۹ ق.ت.ا به آنها اشاره شده است مراجعه کند .» (اسکینی ،۱۳۸۴: ۱۳۷ )
این مسئولان عبارتند از :
۱-برات دهنده ۲-قبول کننده ۳- ظهر نویس ۴-ضامنین ۵-شخص ثالث قبول کننده
پس مشخص گردید دارنده حق اعتراض در صورت عدم تأدیه وجه برات شخصی نیست جزء دارنده برات. در مواد فوق اعتراض را حق دارنده برات دانسته اما تعریفی از دارنده ارائه ننموده. اما ماده ۳۲۰ ق.ت.ا در مورد دارنده مقرر داشته است که :« دارنده هرسند در وجه حامل، مالک و برای مطالبه وجه آن محق محسوب می شود مگر در صورت ثبوت خلاف مع ذلک اگر مقامات صلاحیت دار قضائی یا پلیس تأدیه وجه آن سند را منع کند تأدیه وجه به حامل مدیون را نسبت به شخص ثالثی که ممکن است سند متعلق به او باشد بری نخواهد کرد. »
در این ماده دارنده سند در وجه حامل مالک آن محسوب می شود اما در مورد اسناد غیر حامل باید گفت که دارنده شخصی است که سند در وجه او صادر شده یا منظور از دارنده شخصی است که برات و سایر اسناد تجاری با ظهر نویسی و یا ناقل قانونی به او انتقال یافته است .
با توجه به این که «اعتراض یکی از تشریفات اصلی است که باید از طرف دارنده برات رعایت گردد و عدم رعایت آن طبق ماده ۲۹۰ ق.ت.ا موجب اسقاط حق دارنده برات بر علیه ظهر نویسان و برات دهنده ای که ثابت کند وجه برات را در سر وعده به برات گیر رسانده است خواهد شد. » (ستوده ،۸۵:۱۳۸۰)
اما آیا اشخاص دیگر نیز حق مراجعه دارند؟
ماده ۲۴۷ ق.ت.ا در خصوص وکیل مقرر داشته است که :
« ظهرنویسی حاکی از انتقال برات است مگر این که ظهرنویس وکالت در وصول را قید نموده باشد که در این صورت انتقال
برات واقع نشده ولی دارنده برات حق وصول و لدی الاقتضاء حق اعتراض و اقامه دعوی برای وصول خواهد داشت جز در مواردی که خلاف این در برات تصریح شده باشد.»
با توجه به این ماده می توان گفت که «دارنده برات به عنوان وکالت دارای کلیه حقوق و وظایفی است که بر عهده دارنده اصلی برات است و می تواند وجه برات را وصول کند، اعتراض کند یا اقامه دعوا کند.» ( ستوده ، ۱۳۸۰ : ۵۴ ) از آن جایی که «معمولاً ارائه برات توسط مستخد مان دارنده و یا توسط بانک دارنده برای قبولی ارائه می شود.» (عرفانی ،۷۳:۱۳۸۸ )
این اشخاص که به نمایندگی از دارنده برات برای اخذ قبولی، برات را به برات گیر ارائه می دهند بر خلاف موردی که به عنوان وکالت برات را در اختیار دارند فقط در حد اخذ قبولی اختیار داشته و حق اعتراض ندارند.
ماده ۱۸ ک.ژ ۱۹۳۰ نیز در این خصوص مقرر داشته است که :
« هنگامی که ظهرنویسی متضمن عبارات [«وصولی» یا «به‌عنوان وکالت»]^[۷] یا هر عبارت دیگر که حاکی از وجود نمایندگی است باشد، دارنده می‌تواند تمام حقوق ناشی از برات را اعمال نماید، اما در ظهرنویسی آن تنها می‌تواند به‌عنوان وکالت در وصول عمل کند.در این صورت، مسئولان سند اجازه دارند فقط همان ایراداتی را که می‌توانند علیه ظهرنویس اقامه کنند، در مقابل دارنده نیز عنوان نمایند. نمایندگی برای ظهرنویسی به‌عنوان وکالت، با مرگ موکل یا حدوث عدم اهلیت قانونی او پایان نمی‌یابد. »
تفاوتی که در قانون تجارت ایران با کنوانسیون ژنو در خصوص وکالت دارنده برات وجود دارد این است که در کنوانسیون ژنو بعد از فوت دارنده اصلی برات، سمت وکیل زائل نمی شود اما در قانون تجارت این چنین نبوده زیرا وفق مقررات قانون مدنی وکالت یک عقد جایز بوده و هر عقد جایزی وفق ماده ۹۵۴ ق.م به موت احد طرفین منفسخ می شود.
ممکن است دارنده برات فوت کند در این حالت آیا حق اعتراض پا برجا خواهد بود یا خیر ؟ در این خصوص باید گفت که « تمام اموالی که در معنی اعم ملک مورث به هنگام موت ملک او محسوب می شود به عنوان ترکه با فوت او به وراث وی منتقل می گردد. » (شهیدی ، ۱۳۸۷ : ۶۳ ) و این انتقال « بدون اراده متوفی و ورثه تحقق پیدا می کند به عبارتی قهری می باشد.» (امامی ، ۱۳۸۱ : ۱۸۱ ) از طرفی « اسناد بهادار در وجه حامل مانند اسکناس و چک های تضمین شده و سهام بی نام شرکت ها و برات در وجه حامل و قبول شده در زمره اموال منقول است. » ( کاتوزیان ،۱۳۸۸ :۶۱) پس می توان گفت که برات و سفته و چک از جمله اموال منقول بوده که با فوت دارنده آن به صورت قهری به وراث انتقال می یابد و به تبع این انتقال ، کلیه حقوق متعلق به برات، سفته و چک به وراث انتقال می یابد.
بنا براین چنان چه فوت دارنده برات قبل از اعتراض باشد وراث وی می توانند اقدام به اعتراض نمایند و اگر بعد از اعتراض باشد وراث این حق را خواهند داشت که اقدامات بعدی اعم از صدور برات رجوعی و یا طرح دعوی را انجام دهند زیرا وراث قائم مقام مورث خود می باشند.
در خصوص ورشکستگی دارنده برات نیز می توان گفت که :
ماده ۴۱۸ ق.ت.ا مقرر داشته است که :
« تاجر ورشکسته ازتاریخ صدورحکم از مداخله در تمام اموال خود حتی آن چه که ممکن است در مدت ورشکستگی عاید او گردد ممنوع است. در کلیه اختیارات و حقوق مالی ورشکسته که استفاده از آن مؤثر در تأدیه دیون او باشد مدیر تصفیه قائم مقام قانونی ورشکسته بوده و حق دارد به جای او از اختیارات و حقوق مزبور استفاده کند.»
منظور از قائم مقام « شخصی است که به جانشینی دیگری دارای حقوق و تکلیف او می گردد(مانند وارث و مورث ) با توجه به نص صریح ماده ۴۱۸ ق.ت.ا مدیر تصفیه تاجر ورشکسته در کلیه اختیارات و حقوق مالی تاجر که استفاده از آن مؤثر در تأدیه دیون او باشد قائم مقام او به شمار می رود. » (شمس،۱۳۸۵ : ۳۰۰)
بنا براین مدیر تصفیه به عنوان قائم مقام تاجر ورشکسته می توانند اقدام به اعتراض نمایند و اگر بعد از اعتراض باشد این حق را خواهد داشت که اقدامات بعدی اعم از صدور برات رجوعی و یا طرح دعوی را انجام دهد .
ماده ۴۳ ک.ژ ۱۹۳۰ در خصوص این که چه کسی حق اعتراض را دارا می باشد مقرر داشته است که :
«دارنده برات می تواند حق مراجعه خود را علیه ظهرنویسان، برات کش و سایر مسئولان سند اعمال نماید … »
ماده ۴۴ ک.ژ ۱۹۳۰ نیز مقرر داشته است که :
« نکول یا عدم پرداخت باید از طریق رسمی محرز گردد (اعتراض نکول یا عدم تأدیه).
اعتراض عدم قبولی باید ظرف مهلت مقرر انجام شود. اگر درخصوص مورد مذکور در بند یک ماده ۲۴ نخستین ارائه در
آخرین روز مهلت واقع شده باشد، اعتراض می‌تواند روز بعد هم به ‌عمل آید.»
همچنین ماده ۴۵ ک.ژ ۱۹۳۰مقرر داشته است که :
« دارنده باید نکول یا عدم تأدیه را به ظهرنویس قبل از خود یا به برات کش ظرف چهار روز غیرتعطیل از تاریخ انجام اعتراض یا در مورد شرط «بازگشت بدون مخارج» از روز ارائه برات، اطلاع دهد. هر ظهرنویس باید ظرف دو روز غیرتعطیل متعاقب روز دریافت اطلاع نامه [اخطاریه]، ظهرنویس ماقبل خود را با ذکر نام و نشانی آن هایی‌که اطلاع نامه‌های قبلی را به وی ارسال داشته ‌اند، آگاه نماید، و این عمل به همین ترتیب ادامه یابد تا به شخص برات کش برسد. مدت های فوق‌ الذکر از تاریخ دریافت اطلاع نامه قبلی شروع می‌شود.»