چکیده

 

طرح مسأله:هدف این پژوهش بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران می باشد. شهروندی دموکراتیک با تأکید بر هر دو بعد حق/ وظیفه شهروندی، با آگاهی از حقوق خویش ، ملزم می گردد وظیفه خود را به عنوان شهروند با مشارکت فعال در امور جامعه ایفا نماید. در این تحقیق سعی شده است با تکیه بر نظریات توکویل، پوتنام، آلموند و وربا و.اثر سرمایه اجتماعی را بر گسترش شهروندی دموکراتیک نشان دهیم.

 

روش: نوشتار حاضر به روش پیمایش است.جامعه آماری تحقیق دانشجویان دانشگاه تهران هستند که تعداد 380 نفر به عنوان نمونه تحقیق با روش نمونه گیری طبقه ای متناسب با حجم انتخاب شدند. ابزار این تحقیق پرسشنامه است. داده های حاصله از تحقیق از طریق آماره های توصیفی و استنباطی و با بهره گرفتن از نرم افزار Spssمورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند.

 

یافته­ها : در بررسی های به عمل آمده از 380 پاسخگو مشخص گردید که، با افزایش سرمایه اجتماعی و دو بعد مربوط به آن – اعتماد اجتماعی و مشارکت مدنی – در میان دانشجویان، سطح شهروندی دموکراتیک آنان نیز افزایش می یابد. همچنین، رابطه اعتماد با بعد نگرشی شهروندی دموکراتیک قوی تر از رابطه مشارکت مدنی با آن بوده است و بالعکس. در خصوص نتایج متغیرهای زمینه ای ، دانشجویانپسر از نظر شهروندی دموکراتیک در سطح بالاتری قرار داشتند.و در بین قومیت های مختلف، قوم ترک نسبت به دیگر اقوام در سطح بالاتری از شهروندی دموکراتیک قرار داشت.

 

کلید واژه­ها : سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت مدنی، شهروندی دموکراتیک، بعد نگرشی، بعد رفتاری

 

فهرست مطالب                                                                                                     صفحه  

 

فصل اول : کلیات تحقیق 1

 

1-1 مقدمه 2

 

2-1 بیان مسأله 4

 

3-1 اهمیت و ضرورت مسأله 6

 

4-1 اهداف پژوهش 7

 

5-1 سوألات پژوهش 8

 

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق 10

 

1-2 شهروندی 12

 

2-2 شهروندی و نظریه های مربوط به آن 19

 

3-2 رویکردهای شهروندی 25

 

الف ) دیدگاه جمهوری خواهی مدنی 26

 

ب ) دیدگاه لیبرالیسم شهروندی 27

 

ج ) دیدگاه سوسیال دموکراتیک شهروندی 28

 

4-2دموکراسی و شهروندی 33

 

5-2 شهروندی دموکراتیک 42

 

6-2 شهروندی دموکراتیک: پدیده چند معنایی 47

 

7-2 ابعاد شهروندی دموکراتیک 54

 

8-2 ویژگی های شهروندی دموکراتیک 59

 

9-2  سرمایه اجتماعی و دموکراسی 64

 

10-2 سطوح سرمایه اجتماعی 72

 

11-2 ابعاد سرمایه اجتماعی 74

 

1-11-2 اعتماد اجتماعی 81

 

2-11-2  مشارکت مدنی 89

 

12-2 سرمایه اجتماعی و شهروندی دموکراتیک 93

 

1-12-2الکسیس دو توکویل 94

 

2-12-2 رابرت پاتنام 95

 

3-12-2 گابریل آلموند و سیدنی وربا 96

 

4-12-2 تالکوت پارسونز 97

 

5-12-2 یورگن هابرماس 98

 

13-2 پیشینه تجربی تحقیق 104

 

1-13-2  مطالعات انجام شده داخلی 104

 

2-13-2  مطالعات انجام شده خارجی 107

 

14-2 چارچوب نظری تحقیق 111

 

15-2 فرضیه های تحقیق 117

 

فصل سوم : روش 119

 

1-3 روش پژوهش 120

 

2-3 جامعه آماری 121

 

3-3 حجم  نمونه و روش نمونه گیری 121

 

4-3 تکنیک جمع آوری  داده ها 124

 

8-3 سنجش متغیرها و عملیاتی کردن پژوهش 124

 

9-3 تعاریف نظری و عملیاتی متغیرهای پژوهش 126

 

6-3 اعتباریا روایی 135

 

7-3 اعتماد یا پایایی 136

 

5-3 شیوه تحلیل داده ها 137

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها 139

 

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری 183

 

1-5 بحث و نتیجه گیری 184

 

2-5 پیشنهادات 192

 

3-5 محدودیتها 193

 

منابع و مآخذ 194

 

پیوست 205

 

مقدمه

 

دموکراسی به عنوان یکی از بهترین شیوه های حکومتی از ابتدای شکل گیری جوامع و تمدن ها همواره موردتوجه اندیشمندان و آرمان ملت ها بوده است.امروزه نیز دموکراسی به عنوان یکی از مشخصه های بارز مدرنیته و جهان مدرن به شمار می رود و می توان آن را مهمترین هدف جوامع و یکی از معیارهای اصلی  در رشد و توسعه سیاسی آن قلمداد کرد. در زمینه لزوم برقراری دموکراسی، ویژگی های منحصر به فرد دموکراسی، دلایل برتری دموکراسی بر دیگر شیوه های حکومتی و مسایلی دیگر در این حوزه، مطالعات و بررسی های فراوانی صورت گرفته است. به طوری که «مبحث نظری گذار به دموکراسی و زمینه های اجتماعی آن مهمترین مبحث در جامعه شناسی سیاسی به شمار می رود.» (بشیریه، 1384: 9) اما به طور کلی، دیدگاه های نظری سطح کلان در مورد دموکراسی به طور عمده بر پیش نیازها یا شرایط ساختاری لازم برای گذار به دموکراسی و یا استقرار آن تاکید نموده اند.(عبداللهی و حسین بر، 1385: 7) درواقع بیشتر  استقرار دموکراسی از بالا مورد بررسی قرار گرفته است و شکل گیری دموکراسی در سطوح خرد و در میان افراد جامعه کمتر مورد توجه بوده است. در حالی که، وقتی از دموکراسی و لزوم رسیدن به آن به عنوان یک روش حکومتی سخن می رانیم، باید شرایطی را نیز برای رسیدن به این هدف داشته باشیم و یا اگر فاقد آنیم، برای ایجاد و القای آن همت گماریم. حکومت های دموکراتیک مبتنی بر دموکراسی، برای تحقق اهدافی که مدنظر آن هاست، احتیاج به شهروندان دموکراتیک دارند.(میرابراهیمی،1381: 8) همان گونه که هانتینگتون معتقد است، جهت گیری های هنجاری شهروندان پیش شرط تحولات دموکراتیک به شمار می رود. در واقع دوام و قوام دموکراسی به وجود شهروندان دموکراتیک یا متمایل به آرمان های دموکراتیک وابسته است. (موحد و دلبری، 1383: 137) بدین اعتبار، استقرار و دوام دموکراسی، بدون شهروندانی دموکراتیک که دارای ارزش های دموکراتیک بوده و با آگاهی کامل از حقوق سیاسی خود در جامعه خواهان مشارکت فعال در امور سیاسی جامعه باشند، میسر نخواهد بود.در نتیجه، اولین گام در راه رسیدن به دموکراسی در جامعه وجود شهروندان دموکراتیک می باشد. با توجه به اهمیت شهروندی دموکراتیک در یک نظام سیاسی، شناخت عوامل تأثیرگذار در رشد و گسترش آن ضرورت می یابد. یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر این مقوله، سرمایه اجتماعی است. این مفهوم به طور کلی به پیوندها و ارتباطات مبتنی بر اعتماد بین مجموعه های انسانی و سازمان به عنوان منبعی ارزشمند اشاره دارد که با خلق هنجارها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضاء می شود. ایده محوری آن در واژه روابط خلاصه می شود و به عنوان یک اهرم توفیق آفرین مطرح و مورد اقبال فراوانی نیز واقع شده است. اعضای جامعه با برقراری تماس با یکدیگر و پایدار ساختن آن قادر به همکاری با یکدیگر می شوند و به این طریق چیزهایی را کسب می کنند که به تنهایی قادر به کسب آن نمی باشند و یا با دشواری بسیار موفق به کسب آن ها می شوند. (وزیری، 1387: 3) بدین ترتیب، سرمایه اجتماعی با چنین تأثیر فزاینده ای می تواند در ارتباط  با پدیده های اجتماعی گوناگونی مطرح گردیده و عملکرد مثبتی از خود بروز دهد. در نتیجه، می توان انتظار داشت با افزایش سرمایه اجتماعی در میان افراد  جامعه شاهد گسترش روز افزون ارزش های دموکراتیک و در نتیجه مشارکت فعال در جامعه همراه با رشد و توسعه سیاسی خواهیم بود.

 

  2-1 بیان مسأله

 

شهروندی زاییده زیستن در دنیای معاصر است شهروندی با تأکیداتی تازه در تلاش است با ایجاد تفاهم در زندگی اجتماعی، راه پیشرفت و ارتقای جامعه را هموار سازد.(فتحی و چوکده،1385: 95) یکی از ویژگی های کلی شهروندی، تحصیل قواعد یک سلوک دموکراتیک حقیقی است، چه از لحاظ رفتار و چه از نظر ارزش های اخلاقی، شهروند نه تنها باید به حقوق خود بلکه باید به وظایف خود نیز اگاه باشد. ازجمله وظایف او، تکلیف مبارزه برای آن است که حقوق او محترم شمرده شوند و نیز وظایف مربوط به ضرورت رفتار هم فعال و هم مسئول در امور سیاسی است.(ارمه،1376: 171) از آنجایی که نظام جمهوری اسلامی ایران یک نظام مردمسالاری است،یعنی برپایه رأی و خواست و رضایت مردم استوار است و مردم یکی از منابع اصلی مشروعیت نظام هستند،همچنان که تأکیدات امام ورهبری،قانون اساسی،انتخابات متعدد (مجلس خبرگان،ریاست جمهوری،مجلس شورای اسلامی،شورای شهرو) شواهدی بر این امر می باشد بنابراین وظیفه و تکلیف مردم است که از نظام حمایت کرده و به مشروعیت آن با مشارکت فعال سیاسی خویش صحه گذارند.درعین حال با توجه به تحولات اخیر در جامعه سیاسی ایران(وقایع دوم خرداد،انتخابات سال80) و از طرف دیگر،گسترش ارتباطات (اینترنت و ماهواره) و افزایش اطلاعات و آگاهی سیاسی در بین اقشار مردم و به ویژه دانشجویان، نشان دهنده این امر است که علاوه بر بعد تکلیف شهروندی که همراه با مشارکت سیاسی و اعلان مشروعیت نظام می باشد، بعد حقوقی شهروندی بویژه حقوق سیاسی نیز حائز اهمیت است.چراکه این دو بعد مکمل یکدیگر بوده و با نادیده گرفتن یکی از ایعاد، دیگری رو به فرسایش و کاهش می گذارد و در نتیجه چالش های سیاسی پدید آمده گسترده شده و تعارض جای وفاق را می گیرد. درحالی که می توان با شناخت هر دو بعد شهروندی دموکراتیک، برپایه ارزش های مذهبی و مردمسالاری دینی،دست به تدوین پروژه ها و طرح هایی زد که بتوان با جهت دادن تمایلات و گرایش های دموکراتیک از آن در جهت تقویت انسجام اجتماعی و وحدت ملی در شرایط خاص جامعه اسلامی ایران سود برد.

 

از طرف دیگر،جامعه ایران به عنوان یکی از جوامع در حال توسعه می باشد و یکی از عوامل عمده توسعه و رفاه اجتماعی،وجود سرمایه اجتماعی است.

 

درواقع سرمایه اجتماعی ثروت و دارایی نامرئی است که حکایت از آمادگی روحی- روانی آحاد یک جامعه برای درگیر شدن در عمل جمعی دارد. یعنی سرمایه اجتماعی می تواند به مثابه حلقه مفقوده ای، حوزه های اجتماعی – سیاسی را در راستای توسعه کمی و کیفی جامعه، به یکدیگر متصل کند. درچنین شرایطی است که تحقق جامعه مدنی و تحکیم دموکراتیک آسان تر می شود.(غفوری و جعفری،1387: 211)درعین حال مطابق با برخی دیدگاه هایی که از توکویل الهام می گیرند (نئوتوکویلی ها) به ویژه پاتنام، آلموند و وربا، پاکستون، و حتی پیش از آن جامعه شناسانی نظیر پارسونز (در طرح نظریه اجتماع جامعه ای)یکی از مؤلفه ها و منابع اصلی گسترش و تثبیت دموکراسی و شهروندی دموکراتیک (توازن حقوق و وظایف)، سرمایه اجتماعی است به ویژه مشارکت مدنی و اعتماد که در کنار سایر عواملی که برای تشکیل وحدت ملی،هویت ملی،انسجام اجتماعی و حس تعلق اجتماعی دارند بر رشد تمایلات دموکراتیک و شکل گیری شهروندی دموکراتیک تأثیرگذار است .

 

در این راستا، دانشجویان به عنوان قشر فرهیخته جامعه با توجه به نقشی که در آینده کشور از نظر اداره امور و فعالیت ها دارند و به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه سیاسی در جامعه محسوب می شوند و شناخت نگرش ها و رفتارهای سیاسی آنان به عنوان شهروندان دموکراتیک در جامعه حائز اهمیت است.بنابراین در این پژوهش، درصدد هستیم به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با شهروندی دموکراتیک در میان دانشجویان دانشگاه تهران بپردازیم.

 

3-1 اهمیت و ضرورت مسأله

 

در جایی که بحث آگاهی از حقوق و وظایف شهروندی و مشارکت همه جانبه شهروندان در مسائل مربوط به جامعه به ویژه مسائل سیاسی مطرح می گردد، مقوله شهروندی دموکراتیک نمود بیشتری می یابد چرا که شهروندی دموکراتیک یک گام جلوتر از شهروند عادی است و با آگاهی از حقوق و وظایف خویش در جامعه درصدد مشارکت فعال می باشد. بدین ترتیب وجود شهروندی دموکراتیک از شاخص های اصلی توسعه سیاسی جوامع است. بر اساس بررسی IRCA  (2005)در 16 کشور جهان، شهروندی، اجتماع و دموکراسی، یکی از هدف های کلی واساسی آن کشورها بوده است.در بررسی نلسون (2001) نیز که برنامه های شهروندی مورد ارزیابی کیفی قرار گرفتند و سوال اصلی بررسی دیدگاه والدین، معلمان و دانش آموزان در مورد ویژگی های یک شهروند خوب بوده است، مؤلفه های دموکراتیک از دیدگاه هر سه گروه مهمترین بوده است. درواقع شهروند آینده تمایل شدیدی به گنجاندن مؤلفه های دموکراتیک را در خود دارد.گرچه مطالعات انجام شده در کشور و در سطح  بین المللی نشان می دهند که در ویژگی های شهروندی کشورهای مختلف از جمله ایران تفاوت هایی وجود دارد، توجه به پرورش ویژگی های شهروند لیبرال در سایر ممالک در مقابل اهمیت و ضرورت شهروند خوب برای جامعه مذهبی ایران که هودسن(2004) از آن تحت عنوان شهروند مذهبی یاد می کند، یکی از مصداق های آن است. اما بررسی تحقیقات انجام شده در جامعه مذهبی ایران نشان می دهد که مؤلفه های دموکراتیک حتی در جامعه مذهبی ایران به تدریج اهمیت پیدا کرده است. (به نقل از قائدی، 1385: 203-204)

 

بدین ترتیب، از یک سو، با توجه به اهمیت شهروندی دموکراتیک در برقراری و دوام  دموکراسی، از آن جا که جامعه ما نیز همانند سایر جوامع همواره خواستار دموکراسی واقعی در شیوه حکومتی و رویه زندگی بوده است، به نظر می رسد بحث پیرامون شهروندی دموکراتیک و شناخت آن دارای اهمیت زیادی باشد. و از سوی دیگر نیز، کمبود مطالعات انجام شده در این زمینه بر ضرورت بررسی این مسئله می افزاید چرا که در مباحث گسترده شهروندی، جای خالی بحث از شهروندی دموکراتیک  محسوس است. بدین منظور  تحقیق حاضر سعی دارد تا به تشریح شهروندی دموکراتیک به عنوان کلید استقرار و تثبیت دموکراسی بپردازدکه در این راستا بررسی چگونگی تاثیر سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از عوامل مؤثر در گسترش شهروندی دموکراتیک نیز حائز اهمیت است.

 

4-1 اهداف پژوهش

 

اهداف اصلی :

 

شناخت رابطه سرمایه اجتماعی با  شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران.
 

شناخت رابطه اعتماد اجتماعی  با  شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران.
 

شناخت رابطه مشارکت مدنی با  شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران.
اهداف فرعی :

 

شناخت رابطه اعتماد با بعد نگرشی شهروندی دموکراتیک .

 

گرایش به معنویت از گرایش های ذاتی به ودیعه گذاشته شده در نهاد آدمی می باشد. میل به معنویت با معنادهی به زندگی، ایجاد آرامش و ایمان به نیرویی فراتر از انسان همراه است. مرور مطالعات نشان می دهد که باورها و گرایش های دینی می تواند بر کلیت زندگی آدمی از جمله کیفیت زندگی وی تأثیر گذار باشد. بر این اساس و با توجه به تأثیر باورها و گرایش های معنوی بر کیفیت زندگی، در این پژوهش به بررسی رابطه بین گرایش های معنوی و کیفیت زندگی در دانشجویان دانشگاه شاهد پرداخته شد. همچنین، بررسی رابطه بین متغیرهای زمینه ای و کیفیت زندگی از دیگر اهداف این پژوهش بود. پیش بینی کیفیت زندگی بر اساس ابعاد گرایش های معنوی و متغیرهای زمینه ای هم دیگر هدف این پژوهش بود.

 

بدین منظور در قالب یک پژوهش توصیفی از نوع همبستگی، تعداد 359 نفر (147 پسر و 212 دختر) از دانشجویان دانشگاه شاهد به شیوه تصادفی متناسب با حجم، انتخاب و با بهره گرفتن از پرسشنامه های «گرایش های معنوی»، «WHOQOL» و پرسشنامه محقق ساخته «متغیرهای زمینه ای» مورد ارزیابی قرار گرفتند.

 

نتایج حاصل از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد با افزایش گرایش های معنوی، میزان کیفیت زندگی دانشجویان نیز افزایش می یابد. همچنین با بالا رفتن گرایش های معنوی در حیطه های «باورهای معنوی»، «احساس معنویت»، «خودشکوفایی معنوی» و «رفتارهای معنوی»، میزان کیفیت زندگی افزایش می یابد. بررسی رابطه معنویت با بعد جسمانی کیفیت زندگی نیز نشان داد با افزایش گرایشهای معنوی، باورهای معنوی، احساس معنویت و خودشکوفایی معنوی، میزان کیفیت زندگی در بعد جسمانی افزایش می یابد. در عین حال نتایج نشان داد با افزایش گرایشهای معنوی و ابعاد چهارگانه آن، میزان کیفیت زندگی در بعد روانی، بعد محیطی و بعد روابط اجتماعی افزایش می یابد (05/0p<). بررسی رابطه بین کیفیت زندگی و متغیرهای زمینه ای، نشان داد با افزایش سن پاسخگویان میزان بعد محیطی کیفیت زندگی افزایش می یابد. ولی سن با سایر ابعاد کیفیت زندگی و نیز نمره کل کیفیت زندگی رابطه معناداری نشان نداد. در زمینه درآمد مشاهده گردید که با افزایش درآمد میزان کیفیت زندگی دانشجویان افزایش می یابد(05/0p<).

 

از سوی دیگر، تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که از بین ابعاد چهارگانه گرایش های معنوی و متغیرهای 9 گانه زمینه ای، بعد «خود شکوفایی معنوی» 1/28 درصد، بعد «باورهای معنوی» 9/1 درصد، متغیر زمینه ای در آمد 6/1 درصد و بعد «احساس معنویت» 8/0 درصد از کیفیت زندگی را تبیین می کند. چهار متغیر مذکور در مجموع 4/32 درصد از کیفیت زندگی دانشجویان را تبیین کردند (05/0p<). نتایج نهایی این تحقیق ضمن آنکه بر وجود رابطه بین گریش های معنوی و کیفیت زندگی در جامعه دانشجویی ایران صحه می گذارد، نشان داد که ابعاد سه گانه گرایش های معنوی نقش به سزایی در تبیین کیفیت زندگی ایفا می کند. این نتایج بر غنی سازی بیشتر زندگی بر اساس باورهای معناگرایانه به صورت کل و تبیین هدف و چیستی زندگی بر اساس باورهای دینی به صورت خاص، تأکید می کند.

 

کلید واژه ها: گرایش های معنوی، باورهای معنوی، خودشکوفایی معنویی، احساس معنویت، رفتارهای معنوی، کیفیت زندگی، دانشجویان.

 

 

 

فهرست مطالب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عنوان
صفحه
فصل اول: کلیات
1
مقدمه
1
1-1- بیان مسأله
3
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق
9
1-3- اهداف پژوهش
13
 
1
فصل دوم: ادبیات تحقیق
14
مقدمه
14
2-1- پیشینه نظری:
14
2-1-1-کیفیت زندگی
14
2-1-1-1- تاریخچه کیفیت زندگی
14
2-1-1-2- مفهوم کیفیت زندگی
19
2-1-1-3- ابعاد کیفیت زندگی
26
2-1-1-4- دیدگاه های نظری مربوط به کیفیت زندگی
46
2-1-1-5- عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی
61
2-1-1-6- جمع بندی کیفیت زندگی
70
2-1-2- معنویت
72
2-1-2-1- تاریخچه مفهوم معنویت
72
2-1-2-2- تعاریف معنویت
76
2-1-2-3- ابعاد معنویت
84
2-1-2-4- تفاوت دین و معنویت
87
2-1-2-5- ویژگی‌های معنویت و تجارب معنوی
91
2-1-2-6- انواع معنویت
92
2-1-2-7- رویکردهای مختلف به معنویت
94
2-1-3- رابطه معنویت با کیفیت زندگی
105
2-2- پیشینه پژوهشی
112
2- 2- 2- مطالعات داخلی
112
2- 2- 1- مطالعات صورت گرفته در خارج از کشور
114
2-3- چارچوب نظری و فرضیات تحقیق
123
 
 
 
 
فصل سوم: روش شناسی
133
مقدمه
133
3ـ 1 ـ مبانی روش تحقیق
134
3-2- تعریف متغیرها
134
3-2-1- متغیرهای زمینه ای
134
3-2-2- متغیر مستقل گرایشهای معنوی
136
3-2-3- متغیر وابسته کیفیت زندگی
140
3-3- روش تحقیق
144
3-4- ابزار گردآوری داده ها
145
3-5- جامعه و نمونه آماری
147
3-5-1- جامعه آماری
147
3-5-2- حجم نمونه
148
3-5-3- روش نمونه گیری
149
 
 
فصل چهارم: یافته های پژوهش
151
مقدمه
151
4-1- توصیف یافته ها
151
4-2- آزمون فرضیات
169
4-3- تحلیل رگرسیون
186
 
 
فصل پنجم: بحث در یافته ها
190
مقدمه
190
5-1- مرور نتایج پژوهش
190
5-2- محدودیت های پژوهش
198
5-3- پیشنهادات
198
منابع
201
پیوست:پرسشنامه کیفیت زندگی و گرایشهای معنوی
216

 

مقدمه

 

زندگی بهتر چیست و چگونه می توان به آن دست یافت؟ با چه روشهایی می توان سطح کیفیت زندگی را ارتقا بخشید؟ چگونه می توان خوب زندگی کرد؟ این پرسشها و پرسشهایی از این دست مدتهای مدیدی است ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. انسان از دیر باز در پی پاسخگویی به این سوالات بوده است. تاریخچه اینگونه پرسشها که در واقع پرسش از زندگی سعادتمند و خوشبختی می باشد به سرآغاز تاریخ باز می گردد. انسان همواره در این آرزو بوده است که زندگی بهتر و راحت‌تری داشته باشد. متخصصان علوم اجتماعی و رفتاری در پی یافتن پاسخ و رسیدن به این غایات، نهایت سعی خود را می کنند. بهکامی، مثبت اندیشی، رضایت از کار، تولید و بهره وری و در نهایت، جامعه کامیاب نیز از جمله این غایات هستند. شاید به جرأت بتوان گفت که تلاش بشر در این زمینه، مختص زمان و مکان خاص نبوده است و انسان دارای میراث مشترکی است که حقیقت واحدی را پی می گیرد. مرور تعلیمات شرق دور از سه قرن پیش از میلاد مسیح تا آرای فلاسفه قدیم یونان و از تعلیمات ادیان ابتدایی تا آموزه های پیامبران حاکی از این واقعیت است.

 

تاریخچه پیدایش مفهوم کیفیت زندگی به دوران ارسطو در 385سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد. در آن دوران ارسطو زندگی “خوب” یا  “بد”  یا  “خوب انجام دادن کارها” را به معنی شاد بودن در نظر گرفته است، لیکن در عین حال به تفاوت مفهوم شادی در افراد مختلف پرداخته است و ذکر نموده است سلامتی که در یک فرد بیمار باعث شادی می شود با ثروت که فرد فقیری را شاد می کند یکسان نیست و به طور مشخص بیان نموده است که شادی نه تنها برای افراد مختلف معانی متفاوتی دارد بلکه برای یک فرد نیز در شرایط متفاوت معنی یکسانی نخواهد داشت

 

به هر حال در آن  زمان شادی یا شادمانه زیستن معادل با آنچه که امروز کیفیت زندگی نام دارد تلقی می شد؛ ولی اصطلاح  “کیفیت زندگی” تا قرن بیستم مورد استفاده قرار نگرفته بود. مفهوم کیفیت زندگی از جمله مسایل مهمی است که ابتدا با گسترش همه جانبه فناوری و فرایند صنعتی شدن در کشورهای غربی مورد توجه اندیشمندان قرار گرفت. گسترش روزافزون فرایند صنعتی شدن که خود را با تولید انبوه کالاها و خدمات متنوع در بعد کمی نشان میدهد، مشکلات زیادی برای بشر مدرن به همراه آورد. درحقیقت، همگام با افزایش جمعیت، شهرنشینی و تمرکز صنایع، سرمایه ها، امکانات و خدمات شهری رشد کرده و شهرهای بزرگ به کلان شهرهای کنونی تبدیل شده اند و مشکلات دشوار و پیچیده ای پدید آمد. .(نجات،1387: 58)

 

از جمله این مشکلات می توان به پدیده آلودگی هوا و تخریب محیط زیست اشاره کرد که با اضافه شدن فشارها و استرس های روانی، صدمات جبران ناپذیری به بشر وارد کرده است. به همین دلیل توجه بسیاری از دانشمندان و صاحب نظران به مفهوم کیفیت زندگی معطوف شد تا از این طریق تلاش هایی در راستای ارتقای شرایط زندگی و بهبود بخشیدن به بعد کیفی زندگی بشر صورت گیرد. کیفیت زندگی یکی از مفاهیم بنیادی مطرح در حوزه مطالعات اجتماعی است. امروزه کیفیت زندگی به عنوان عنصر کلیدی در سیاستگذاری و بررسی سیاست های عمومی مورد بحث قرار می گیرد. تغییر عقیده از اینکه فقط پیشرفت های علمی، پزشکی، تکنولوژی می تواند زندگی را بهبود بخشد، به این باور که بهزیستی فردی، خانوادگی، اجتماعی و جامعه از ترکیب این پیشرفت ها به همراه ارزش‌ها و ادراکات فرد از بهزیستی وشرایط محیطی به وجود می آید، از منابع اولیه گرایش به کیفیت زندگی است (Schalock & etal , 2002: 456).

 

مفهوم کیفیت زندگی دامنه بسیار گسترده ای را در بر می گیرد که طیف وسیعی از  شاخصها را شامل می شود از تغذیه و پوشاک گرفته تا مراقبت های بهداشتی، محیط اجتماعی و محیط مادی پیرامون. اگر چه کیفیت زندگی در بعضی از منابع به سطح زندگی ترجمه شده ولی سطح زندگی و پیشرفت مادی فقط یکی از پایه های کیفیت زندگی را شامل می شود. درواقع مفهوم کیفیت زندگی یک متغیر مرکب است که از چندین متغیر متأثر می گردد. تغییر در سطح درآمد مردم، شرایط زندگی، وضع سلامت، محیط، فشار روحی و روانی، فراغت، شادمانی خانوادگی، روابط اجتماعی و چندین متغیر دیگر نظیر آن به شکل مرکب کیفیت زندگی و تغییرات آن را تعیین می‌کند.

 

 از حدود دهه پنجم قرن بیستم، مفهوم کیفیت زندگی در مطالعات اجتماعی در مورد اقشار مختلف از زنان،کودکان و معلولان مورد بحث قرار گرفته است. باتوجه به اینکه بخش اعظم جمعیت کشورمان را گروه سنی جوانان تشکیل می دهند لذا بررسی کیفیت زندگی و عوامل تأثیر گذار بر آن، خصوصاً در میان جوانان از اهمیت بالایی برخوردار است. از سویی دیگر با در نظر گرفتن اهمیت و نقش دین و خصوصاً باورها  و نگرش‌های معنوی در زندگی انسان، بررسی رابطه این نوع گرایشات با کیفیت زندگی جالب توجه می نماید. از این رو در این پژوهش به بررسی روابط بین این دو متغیر پرداخته می شود.

 

1-1- بیان مسأله

 

­چندین اندیشه کلیدی مفهوم کیفیت زندگی را بیان می کند. اولین اندیشه این است که افراد درباره کیفیت زندگی نظرات منحصر به  فردی دارند و  به روش  زندگی فعلی، تجربیات گذشته، امید به آینده، و آرمانهای آنان بستگی دارد. دومین اندیشه این است که کیفیت زندگی به عنوان یک ساختار چند بعدی در بر گیرنده ابعاد مختلف است. در سومین اندیشه، کیفیت زندگی شامل دیدگاه های عینی و ذهنی است.

 

در سالهای اخیر کیفیت زندگی[1](QOL) توجه محققین را به خود جلب کرده است. کیفیت زندگی مفهومی وسیع تر از سلامتی است(عبدالهی و محمد پور، 1385: 45). شاخصهای کیفیت زندگی عبارت از: 1- سلامت روان، 2- سلامت بدن، 3- زندگی مناسب خانوادگی، 4- زندگی مناسب اجتماعی، 5- آب و هوا و فضای مناسب، 6- امنیت شغلی، 7- دارا بودن آزادی، 8- تساوی جنسی،
 9- امنیت و ثبات سیاسی است(اکونومیست، 2005 ، به نقل از عابدی،1385: 5). کیفیت زندگی بیش از هر چیز امری نسبی است. برداشت افراد درباره کیفیت زندگیشان با یکدیگر یکسان نیست. بر این اساس شاید بتوان نتیجه گرفت که میان ارزیابی جوانان از واقعیت های زندگی و مطلوبیت زندگی و از آن مهمتر معیارهایی که برای ارزیابی زندگی وجود دارند، با آنچه پدران و مادران و حاکمان و مسئولان جامعه دارند، تفاوت وجود دارد و این شکاف، مدام رو به گسترش بوده و عمیق تر خواهد شد. (­خوارزمی،1388: 35)

 

در دهه های اخیر جامعه شناسان توجه ویژه ای به مفهوم و واقعیت “زندگی” داشته اند، به طوری که این مفهوم در سالهای اخیر به یکی از مباحث کانونی و مرکزی این علم تبدیل شده است. طرح موضوع هایی چون  سبک زندگی، سرمایه های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در زندگی، رضایت از زندگی و کیفیت زندگی جایگاه و اهمیت این توجه را نشان می دهد.کیفیت زندگی مفهومی است که از یک سو برای شناخت ویژگیهای دوران اخیر و تحولات آن و از سوی دیگربه عنوان شاخصی برای نشان دادن نتایج تحولات اقتصادی، اجتماعی وسیاسی به کار می رود(روکس برو، 1380: 8) کیفیت زندگی یک اندیشه بنیادی است و به شخص و محیط زندگی او توجه کرده، به استانداردهای عالی­ می اندیشد و در بر دارنده مفاهیم مثبتی مانند خوشحالی، موفقیت، ثروت، رفاه، سلامت و رضایت است.

 

فیتز پتریک نیز در تعریف رفاه، اموری چون شادکامی و خوشبختی را یکی از چشم اندازهای کیفیت زندگی معرفی می کندکه سطح و عمق آن با رفاه ارتباط پیدا می‌کند. در این تعریف رفاه به عنوان یکی از مهم ترین شاخصهای توسعه حالتی است که غالباً به عنوان رضایت یا خرسندی از زندگی بیان می شود. یعنی افراد باید به طور کلی از زندگی خود و ابعاد آن راضی و شادکام باشند. فیتز پتریک برآن است که این احساس احتمالاً بدین سبب شکل می گیرد که فرد به این آگاهی و احساس می‌رسد که آرزوهایش تحقق یافته است و این احساس راحتی را وقتی که با ناکامی ها و شکست هایی مواجه می‌شود، از دست می دهد. به عبارتی دیگر ارتباط بین رفاه و کیفیت زندگی هم در سطح خرد و هم در سطح کلان قابل مشاهده است.(فیتز پتریک، 1381: 20)

 

کیفیت زندگی مفهومی است که از یک سو برای شناخت ویژگیهای دوران اخیر و تحولات آن و از سوی دیگر به عنوان شاخصی برای نشان دادن نتایج تحولات اقتصادی ، اجتماعی وسیاسی به کار می رود. شاید به همین وجه باشد که مایکل تودارو بر آن بود که “توسعه” را باید جریانی چند بعدی دانست که مستلزم تغییرات اساسی در ساخت اجتماعی، طرز تلقی عامه مردم و نهادهای ملی و نیز تسریع رشد اقتصادی، کاهش نابرابری و ریشه کن کردن فقر مطلق است. توسعه در اصل باید نشان دهد که مجموعه نظام اجتماعی، هماهنگ با نیازهای متنوع اساسی و خواسته های افراد و گروه های اجتماعی در داخل نظام، از حالت نامطلوب زندگی گذشته ، خارج شده وبه سوی وضع یا حالتی از زندگی که از نظر مادی ومعنوی بهتر است سوق می یابد.(روکس برو، 1370: 8)

 

سازمان بهداشت جهانی در سال 1993، کیفیت زندگی را به عنوان ادراک افراد از موقعیتشان در زندگی در حوزه های فرهنگی و نظام آموزشی که در آن زندگی می نمایند و در ارتباط با اهداف، انتظارات، استانداردها و نگرانی هایشان تعریف کرده است. 

 

نوردون فلت[2](1991) کیفیت زندگی را خشنودی از زندگی توصیف نموده است. به نظر او سنجش خشنودی افراد از طریق بررسی تجربه افراد از میزان حصول به آمال و آرزوهایشان انجام پذیر است. این تجربه ممکن است برای افراد دیگر همان معنی و مفهوم را نداشته باشد.(power,2003:70)

 

سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را «درک فرد از موقعیت خویش در زندگی، در متن فرهنگی و سیستم های ارزشی که فرد در آن زندگی می کند، در رابطه با هدفها، انتظارات، استانداردها و علایق خود تعریف می کند». این تعریف ابعاد فیزیکی، روانشناختی، سطح استقلال، ارتباطات اجتماعی، ارتباط با محیط و معنویت را شامل می شود. این تعریف این دیدگاه را بیان می‌کند که کیفیت زندگی به ارزیابی ذهنی افراد از کیفیت زندگی اشاره دارد که این خود مبتنی بر زمینه‌های فرهنگی اجتماعی است(power,2003:70).

 

شاید بتوان گفت تنها بعد از مطرح شدن جامعه شناسی کلان، مفاهیمی نظیر احساس خوشبختی به عنوان شاخصهای پیشرفت اجتماعی در جامعه شناسی به طور اساسی مورد بررسی قرار گرفتند. روت وینهوون جامعه شناس هلندی علت اصلی چنین غفلت دراز مدتی را اولاً تا حدی ناشی از نگاه جامعه شناسانه دانشمندان این علم به علم مورد بررسی‌شان می داند. او اعتقاد دارد جامعه‌شناسان گمان می‌کنند حیات علمی‌شان تنها در گرو بررسی آسیب‌های اجتماعی می‌باشد. ثانیاً اعتقاد به تئوری نسبی بودن احساس خوشبختی و رضایت از زندگی، آن را به یک موضوع ذهنی و روانشناسی بدل نموده است که جامعه شناسان پا در حریم آن نمی‌گذارند. در حالیکه می توان ثابت نمود این مفهوم نسبی نبوده و با تغییر وضعیت محیط می توان احساس خوشبختی بیشتری را برای تعداد بیشتری از افراد فراهم آورد(وینهوون، 2006: 3).

 

این مفاهیم(خوشبختی و رضایت از زندگی) که به عنوان ابعاد کیفیت زندگی مطرح هستند نه تنها تحت تأثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی قرار دارند بلکه پایین بودن میزان آنها خود در بردارنده پیامدهای ناگوار اجتماعی خواهد بود.

 

زمستان 1392
 

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                                صفحه

 

چکیده 2

 

فصل اول: کلیات پژوهش

 

1-1مقدمه: 4

 

2-1بیان مساله : 7

 

3-1 اهمیت و ضرورت تحقیق 9

 

4-1 اهداف پژوهش : 11

 

فصل دوم:  پیشینه تحقیق و مبانی نظری

 

1-2مبانی نظری : 13

 

1-1-2 بخش اول:جامعه شناسی بدن : 13

 

1-1-1-2 تعریف مفاهیم: 13

 

2-1-1-2 نظریات و دیدگاه ها : 18

 

2-1-2 بخش دوم: هویت دینی 47

 

1-2-1-2تعریف مفاهیم: 47

 

2-2-1-2 ابعاد هویت: 49

 

1-2-2-1-2 هویت فردی : 49

 

2-2-2-1-2 هویت اجتماعی: 49

 

3-2-2-1-2هویت دینی : 50

 

1-3-2-2-1-2هویت دینی رادر دو سطح می توان تعریف کرد: 50

 

2-3-2-2-1-2ابعاد هویت دینی 52

 

3-3-2-2-1-2 گونه های هویت دینی 53

 

4-3-2-2-1-2 اهمیت هویت دینی: 54

 

3-2-1-2 نظریات و اندیشه ها در باب هویت 56

 

4-2-1-2 دیدگاه متفکران اسلامی در باب هویت و هویت دینی 61

 

3-1-2  چارچوب نظری تحقیق 70

 

4-1-2 فرضیات پژوهش 72

 

5-1-2 پیشینه تحقیق: 73

 

1-5-1-2پیشینه تجربی 74

 

2-5-1-2پیشینه تاریخی: 88

 

1-2-5-1-2 ایران باستان 88

 

2-2-5-1-2 پس از اسلام 89

 

3-2-5-1-2 دوره پهلوی اول 89

 

4-2-5-1-2 دوره پهلوی دوم 90

 

5-2-5-1-2 دوران انقلاب و جنگ (1357 تا 1367(. 91

 

6-2-5-1-2 دوران سازندگی (از 1368 تا 1376) 92

 

7-2-5-1-2دوران اصلاحات : (1376 تا 1384) 93

 

8-2-5-1-2  ( از سال 1384 تا 1392) 93

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

1-3 مقدمه: 97

 

2-3 روش تحقیق 97

 

3-3 روش جمع آوری داده ها 97

 

4-3 جامعه آماری 98

 

5-3 حجم نمونه و روش نمونه گیری 98

 

6-3 شیوه تحلیل داده ها 100

 

7-3 سطح تحلیل،واحد تحلیل و واحد مشاهده 100

 

8-3 اعتبار 100

 

9-3پایایی 101

 

10-3 سنجش و عملیاتی کردن متغیرهای پژوهش 103

 

1-10-3 تعریف نظری و عملیاتی متغیرمستقل پژوهش 104

 

2-10-3تعریف نظری و عملیاتی متغیروابسته پژوهش 112

 

فصل چهارم:  تجزیه و تحلیل

 

1-4 توصیف 119

 

1-1-4توصیف متغیر های زمینه ای 119

 

1-1-1-4 جنسیت 119

 

2-1-1-4 تحصیلات 120

 

3-1-1-4 سن 121

 

4-1-1-4 وضعیت تاهل 122

 

5-1-1- 4 شغل 123

 

6-1-1-4 درآمد 124

 

7-1-1-4 وضعیت اقتصادی 125

 

8-1-1-4 استفاده از رادیو 126

 

9-1-1-4 استفاده از تلویزیون 127

 

10-1-1-4 فیلم های داخلی 128

 

11-1-1-4 ماهواره 129

 

12-1-1-4 اینترنت 130

 

13-1-1-4 فیلم های خارجی 131

 

14-1-1-4 متغیر مصرف رسانه ای 132

 

2-1-4 توصیف گویه ها 133

 

1-2-1-4 بعد اعتقادی هویت دینی 133

 

2-2-1-4 بعد مناسکی هویت دینی 134

 

3-2-1-4 بعد احساسی – عاطفی هویت دینی 135

 

4-2-1-4 بعد پیامدی هویت دینی 136

 

5-2-1-4 بعد فرهنگی هویت دینی 137

 

6-2-1-4 بعد تعلقی هویت دینی 138

 

7-2-1-4 بعد اجتماعی هویت دینی 139

 

8-2-1-4 بعد جراحی زیبائی مدیریت بدن 140

 

9-2-1-4 بعد رویه های لاغری و تناسب اندام مدیریت بدن 141

 

10-2-1-4 بعد مد ووضعیت پوشش 142

 

11-2-1-4 بعد مراقبت های آرایشی – بهداشتی مدیریت بدن 143

 

3-1-4 توصیف ابعاد 144

 

1-3-1-4 توصیف بعد اعتقادی 144

 

2-3-1-4 توصیف بعد مناسکی 145

 

3-3-1-4 توصیف بعد احساسی 146

 

4-3-1-4 توصیف بعد پیامدی 147

 

5-3-1-4 توصیف بعد فرهنگی 148

 

6-3-1-4 توصیف بعدتعلقی 149

 

7-3-1-4 توصیف بعد اجتماعی 150

 

8-3-1-4 توصیف بعدجراحی پزشکی 151

 

9-3-1-4 توصیف بعد رویه های لاغری و تناسب اندام 152

 

10-3-1-4 توصیف بعدمد و ضعیت پوشش 153

 

11-3-1-4 توصیف بعد مراقبت های آرایشی-بهداشتی 154

 

4-1-4 توصیف مفاهیم 155

 

1-4-1-4 مفهوم هویت دینی 155

 

2-4-1-4 مفهوم مدیریت بدن 156

 

2-4 تجزیه و تحلیل 157

 

3-4 تحلیل رگرسیونی 178

 

1-3-4. 178

 

2-3-4. 179

 

فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری

 

منابع 189

 

پیوست ها 199

 

چکیده انگلیسی 205

 

والدین و فرزندان بالای 18 سال ایشان می­باشد.مفهوم رضایت از زندگی خانوادگی به عنوان بخشی از مفهوم کلی­تر رضایت از زندگی است. بر اساس نظر السون رضایت از زندگی خانوادگی عبارت است میزانی که اعضای خانواده احساس شادی کرده و از همدیگر خرسند هستند. وی براساس ده گویه این مفهوم را مورد سنجش قرار داده است. رضایت از زندگی خانوادگی همچنین به عنوان ، میزان ارزیابی مثبت فرد از زندگی خانوادگی­اش در متن کلی خانواده تعریف می­شود(باقری، 1385 : 46).

 

در این تحقیق بعد از روشن شدن مفاهیم اوقات­فراغت، ویژگی­های ساختاری- کارکردی خانواده و رضایت از زندگی خانوادگی ابعاد آنها مورد بررسی قرار گرفت.  تحقیقات انجام شده در ایران و خارج از ایران در مورد رضایت از زندگی خانوادگی و سایر متغیرهای تحقیق ، مورد بررسی قرار گرفت. و همچنین نظریه­ های جامعه­شناختی و روان­شناختی در مورد این مفاهیم نیز مرور گردید.چارچوب نظری این پژوهش براساس سه مفهوم از نظریه­ی سیستمی خانواده السون :(انسجام و سازگاری ، روابط اعضای خانواده و رضایت از زندگی خانوادگی)و همچنین دو مفهوم از مدل فعالیت­های اوقات­فراغت خانواده زابرسکی ( فعالیت­های تعادلی و هسته­ای اوقات­فراغت خانواده ) ساخته شده است.روش این تحقیق ، روش پیمایش می­باشد که از طریق ابزار پرسشنامه اطلاعات مربوط به متغیرهای مستقل و وابسته جمع­آوری گردیدند. جامعه­ی آماری گردیدند. جامعه­ی آماری این پژوهش والدین و فرزندان بالای 18 سال آنها در شهر کرمان می­باشد.پرسشنامه تحقیق شامل 5 بخش می­باشد: بخش اول ویژگی­های دموگرافیکی ، بخش دوم پرسشنامه استاندارد شده­ی فعالیت­های هسته­ای و تعادلی اوقات­فراغت خانواده ( FLAP ) ، بخش سوم پرسشنامه استاندارد شده­ی رضایت از زندگی خانوادگی ( SWFL  ) ، بخش چهارم پرسشنامه استاندارد شده­ی انسجام و سازگاری اعضای خانواده  (FACES II ) ، و ، بخش پنجم پرسشنامه استاندارد شده­ی روابط اعضای خانواده ( FCS) می­باشد.بعد از تدوین جداول توصیفی و تبیینی این نتایج  به دست آمد: انسجام و سازگاری ، روابط اعضای خانواده و همچنین فعالیت­های فراغتی خانواده می ­تواند بر رضایت از زندگی خانواده اثرگذار باشد.

 

واژگان کلیدی: رضایت از زندگی خانوادگی،ویژگی­های ساختاری- کارکردی خانواده، اوقات­فراغت خانواده، انسجام- سازگاری،فعالیت­های تعادلی و هسته­ای اوقات فراغت خانواده.

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                              صفحه

 

            فصل اول : کلیات

 

مقدمه 2   
 

بیان مسأله 3 
 

تحدید کردن ابعاد موضوع 8                  
 

اهداف تحقیق                                                                                                          9
 

اهداف کلی 9
 

اهداف جزئی 9اهمیت و ضرورت تحقیق 11
 

تعریف مهم­ترین مفاهیم تحقیق 12
فصل دوم : مبانی نظری پژوهش                                                                               

 

مقدمه                                                                                                                      17

 

الف- پیشینه تجربی پژوهش                                                                                     17

 

2-1)   تحقیقات انجام شده در ایران                                                                                       17

 

2-2)   تحقیقات انجام شده در خارج از ایران                                                                          20

 

2-3)   نقد و بررسی تحقیقات پیشین                                                                                       21

 

ب. تعاریف و نظریه­ های مربوط به متغیرهای اصلی پژوهش                                                      23

 

2-4)   رضایت از زندگی                                                                                                       23

 

2-4-1) اهمیت رضایت از زندگی                                                                                         23

 

2-4-2) انواع رضایت از زندگی                                                                                            25

 

2-4-3) رضایت از زندگی خانوادگی                                                                                    26

 

2-4-4) عوامل مربوط به رضایت از زندگی خانوادگی                                                           27

 

2-4-5) دیدگاه های روان­شناسی وجامعه شناسی در مورد رضایت                                           28

 

             الف: دیدگاه های روان­شناسان                                                                                   28

 

نظریه­ی سلسله مراتب نیازها 28
 

نظریه­ی مک­کله­لند 30
 

تئوری مقایسه­ اجتماعی 32
ب : نظریه­ های جامعه­شناسان در مورد رضایت                                                            33

 

نظریه­ی کارل مارکس 34
 

نظریه­ی پارسونز 34
 

نظریه­ی زیمل 35
 

نظریه­ی رابرت مرتون 35
 

نظریه­ی هومنز 36
 

نظریه­ی تورشتاین وبلن 36
 

نظریه­ی دورکیم 37
 

نظریه­ی رابرت پارک 39
 

نظریه­ی مبادله پیتربلاو 39
 

نظریه­ی اینگلهارت                                                                         40
2-5 ) خانواده                                                                                                                       42

 

2-5-1) اهمیت خانواده                                                                                                         42

 

2-5-2) انواع خانواده                                                                                                            43

 

2-6) ساختار خانواده و ابعاد اساسی آن                                                                                   45

 

2-6-1) کارکردهای خانواده                                                                                                 46

 

2-6-2)علل تغییر کارکردهای خانواده                                                                                   50

 

2-7) دیدگاه های جامعه­شناسان در مورد خانواده                                                                    51

 

نظریه­ی تکاملی 52
 

نظریه­ی تقابل 52
 

نظریه­ی کارکردگرایی 53
 

نظریه­ی نهادی مالینوفسکی 54
 

نظریه­ی شلسکی 55
 

نظر یه­ی مبادله 55
 

نظریه­ی پارسونز 56
 

نظریه­ی سیستمی خانواده 57
الف: نظریه­ی رنه­کونیگ                                                                                          58

 

ب: نظریه­ی السون                                                                                                    60

 

2-8) اوقات­فراغت                                                                                                  65

 

2-8-1) اهمیت اوقات­فراغت                                                                                    65

 

2-8-2) نظر اسلام درباره­ی اوقات­فراغت ونحوه­ی گذران آن                                    66

 

2-8-3) عوامل مؤثر بر نحوه­ی گذران اوقات­فراغت                                         66

 

2-8-4) ابعاد اوقات­فراغت                                                                                        67

 

2-8-5) انواع گذران اوقات­فراغت                                                                            68

 

2-9) اوقات­فراغت خانواده و مسائل مربوط به آن                                                      69

 

2-10) دیدگاه های جامعه­شناسان در حوزه­ اوقات­فراغت                                         71

 

مکتب فرانکفورت 72
 

دیوید رایزمن         72
 

کارل مارکس 72
 

تورشتاین وبلن 73
 

مدل تعادلی و هسته­ای اوقات­فراغت خانواده 74
2-11) چارچوب نظری پژوهش                                                                         75

 

2-12) مدل تحلیلی تحقیق                                                                                 80

 

2-13) فرضیه ­های تحقیق                                                                                    81

 

فصل سوم: روش­شناسی پژوهش                                                                         

 

مقدمه                                                                                                                84

 

3-1) روش پژوهش                                                                                           84

 

3-2) ابزار جمع­آوری داده­ ها                                                                              86

 

3-3) متغیرهای تحقیق                                                                                        88

 

الف: متغیر وابسته                                                                                               88

 

ب: متغیر مستقل                                                                                                 88

 

3-4)اعتبار و پایایی تحقیق                                                                                  88

 

الف: اعتبار                                                                                                        88

 

ب: پایایی                                                                                                          88

 

3-5) جامعه­ی آماری و روش نمونه گیری وتعیین حجم نمونه                               90

 

3-6) تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم                                                                92

 

3-7) روش­های تجزیه و تحلیل اطلاعات                                                            97

 

فصل چهارم : یافته­ های تحقیق                                                                           

 

4-1) توصیف ویژگی­های زمینه­ای پاسخگویان                                                   99

 

4-2) توصیف متغیرهای تحقیق                                                                        103

 

4-3) آماره­های استنباطی                                                                                 112

 

فصل پنجم : نتیجه­گیری و پیشنهادات                                                               

 

 مقدمه                                                                                                             150

 

5-1) نتیجه­گیری  و بحث و بررسی براساس فرضیه ­های تحقیق                        150

 

5-2) پیشنهادات                                                                                              156

 

5-3) محدودیت­های تحقیق                                                                             157

 

منابع                                                                                             158
 

چکیده انگلیسی 164

 

متاسفانه سهل‌انگاری و بی‌توجهی بعضی از حاکمان در تاریخ ایران از یک سو و طرح‌های کلیسا برای تسلط برکشور‌های اسلامی از سوی دیگر، سبب شد تا مبشران مسیحی در برخی از زمان‌ها بر فعالیت‌های تبشیری خود بیفزایند.‌ در دهه‌های اخیر نیز تکنولوژی وسائل ارتباط جمعی به کمک مسیحیت آمد و شبکه‌های گسترده ماهواره‌ای در خدمت تبلیغ و تبشیر قرارگرفت. امّا اختراع و همه‌گانی شدن اینترنت در سال‌های اخیر سبب شد تا راه ‌نفوذ آنان هموارتر شود. در این سیستم بسیاری از محدودیّت‌ها برای تبلیغ مسیحیت اصلاً قابل اعمال نیست. مبشّرین داخلی و خارجی با بهره گرفتن از قابلیّت‌های این رسانه با تمام توان خود وارد میدان شدند. آنها کلیسا‌ها و کتابخانه‌ها و آموزشگاه‌های تبشیری خود را در شبکهاینترنت برپا کردند. هم به ترویج عقاید مسیحی تحریف‌شده خود می‌پردازند و هم به عقاید ناب اسلامی ما حمله‌ور می‌شوند. مسیحیت را مظهر رحم و عاطفه و محبت و اسلام را مظهر خشونت و ظلم و ستم معرفی می‌کنند. تعالیم مسحیت را عامل پیشرفت و ترقی غرب، و اسلام را عامل عقب‌ماندگی و رکود مسلمانان در جوامع اسلامی می‌دانند.

 

در این فضا دیگر نمی‌توان راه را برای حضور آنان بست. چون اگر هم بخواهیم، نمی‌توانیم. بلکه باید تمام توان خود را به کارگرفت  و با ابزاری مناسب برای خنثی‌کردن نقشه‌ها و توطئه‌های آنان برنامه ‌داشت. مبلّغان مسلمان باید علاوه بر تبلیغ آموزه‌های دینی، نسبت به برنامه‌های تبلیغی گروه‌ها و فرقه‌های دیگر هم آگاه بوده تا در زمان مناسب و با شیوه‌های صحیح نسبت به خنثی‌نمودن آن اقدام کنند. لذا ضروری است با آموزش و شناخت کافی نسبت به اینترنت، از ورود به این فضا و تبلیغ در آن دریغ نکرد.  

 

 

 

فهرست مطالب

 

مقدمه 1

 

ضرورت و اهداف تحقیق 2

 

سؤال‌های تحقیق 3

 

سؤال اصلی 3

 

سؤال‌های فرعی 3

 

فرضیه تحقیق 3

 

سابقه تحقیق 4

 

روش تحقیق 4

 

رویکرد تحقیق 4

 

قلمرو تحقیق 4

 

ساختار تحقیق 4

 

فصل اول: تبلیغ و اینترنت 6

 

1ـ گفتار اول: تبلیغ 7

 

1ـ1. واژه‌ها و مفاهیم 7

 

1ـ1ـ1.  تبلیغ: 7

 

1ـ1ـ2. پروپاگاندا 8

 

1ـ1ـ3. میسیون 10

 

1ـ2. مؤلّفه‌های تبلیغ 11

 

1ـ2ـ1. پیام دهنده یا مبلّغ: 12

 

1ـ2ـ2. پیام‌گیرنده: 13

 

1ـ2ـ3. پیام و محتوای آن: 13

 

1ـ3. دین از محورهای اصلی تبلیغ 14

 

1ـ4. استراتژی تبلیغ 16

 

1ـ5. خط‌مشی تبلیغ در اسلام و مسیحیت راستین 18

 

2ـ گفتار دوم: اینترنت 20

 

2ـ1. تاثیر نوع رسانه در ارتباطات 21

 

2ـ2. تاریخچه اینترنت 22

 

2ـ3. اینترنت در ایران 24

 

2ـ4. مفاهیم بنیادین در اینترنت 25

 

2ـ5. کارکردهای اینترنت 26

 

2ـ6. آثار اینترنت 30

 

2ـ7. ویژگی‌های فضای مجازی 32

 

2ـ7ـ1. نامتعادل‌سازی حواس 32

 

2ـ7ـ2. دگرگون‌سازی ادراک 33

 

2ـ7ـ3. فضای نامحدود 33

 

2ـ7ـ4. انعطاف‌پذیری زمانی 34

 

2ـ7ـ5. انعطاف هویتی 34

 

2ـ7ـ6. کاهش مسئولیت اجتماعی 35

 

2ـ7ـ7. آزار مجازی 36

 

2ـ7ـ8. برابرسازی پایگاه اجتماعی 36

 

2ـ7ـ9. جذابیت و اثر بخشی 37

 

2ـ7ـ10. چند رسانه‌ای ( مولتی مدیا) بودن 37

 

فصل دوم: تبشیر مسیحی 38

 

2ـ 1. گفتار اول: ریشه‌ها و مبانی دینی و فرهنگی تبشیر مسیحی؛   39

 

2ـ1ـ1. تبشیر در لغت و اصطلاح 39

 

2ـ1ـ2. تبشیر، رسالت انبیاء 40

 

2ـ1ـ2ـ 1.حضرت نوح7. 40

 

2ـ1ـ2ـ2.حضرت ابراهیم7. 41

 

2ـ1ـ2 ـ3.حضرت موسی7. 41

 

2ـ1ـ2ـ 4.حضرت عیسی7. 42

 

2ـ1ـ2ـ5.حضرت محمد9. 44

 

2ـ1ـ3. عملکرد تبشیری کلیسا 47

 

2ـ1ـ3ـ1. کلیسا پس از عروج عیسی7. 47

 

2ـ1ـ3ـ2. تغییر تاکتیک تبشیری در مسیحیت 49

 

2ـ1ـ3ـ3. ابزارهای نوین تبلیغی در خدمت تبشیر مسیحی 52

 

2ـ2. گفتار دوم: تاریخچه تبشیر مسیحی در ایران(گاه‌شماری و عملکرد)   53

 

2ـ2ـ1. مسیحیت در ایران تا صدر اسلام 53

 

2ـ2ـ2. مسیحیت پس از اسلام تا قاجاریه 57

 

2ـ2ـ2ـ1. از عباسیان تا مغول 58

 

2ـ2ـ2ـ2. طاهریان و آل‌بویه 59

 

2ـ2ـ2ـ3. سلجوقیان 59

 

2ـ2ـ2ـ4. مغولان و ایلخانان 60

 

2ـ2ـ2ـ5. تیموریان،‌ صفویان و  افشاریان 60

 

2ـ2ـ2ـ6. افغانها 62

 

2ـ2ـ2ـ7. قاجاریه 64

 

2ـ2ـ3. میسیونر‌ها در ایران 64

 

2ـ2ـ3ـ1. مُبلّغین مستقل 65

 

2ـ2ـ3ـ2. مُبلغین وابسته 66

 

2ـ2ـ3ـ2ـ1. «هوکر» و «روفر» 67

 

2ـ2ـ3ـ2ـ2. «هنری مارتین» 68

 

2ـ2ـ3ـ2ـ3. پیتر گوردون 70

 

2ـ2ـ3ـ2ـ4. ژوزف ولف 71

 

2ـ2ـ3ـ2ـ5. آنتونی نوریس گرووز 72

 

2ـ2ـ3ـ2ـ6. جان کیتو 72

 

2ـ2ـ3ـ2ـ7. ژاکوب ساموئل 73

 

2ـ2ـ3ـ2ـ8. رابرت بروس 73

 

2ـ2ـ3ـ3.میسیونرهای زن 74

 

2ـ2ـ3ـ4.اهمّ فعّالیت میسیونرها در ایران 75

 

2ـ2ـ4. پهلوی 76

 

2ـ2ـ5. بعد از انقلاب اسلامی ایران 77

 

2ـ2ـ5ـ1. تبلیغات تلوزیونی 78

 

2ـ2ـ5ـ2. فضای مجازی 78

 

2ـ2ـ5ـ3. تبلیغات شهری 78

 

2ـ2ـ5ـ4. تبلیغات در اقشار 78

 

2ـ2ـ5ـ5. کلیسای خانگی 79

 

2ـ2ـ5ـ6. اغواگران 80

 

2ـ2ـ5ـ7. شبکه‌های هرمی 80

 

2ـ2ـ5ـ8. روش خانه به خانه 81

 

2ـ2ـ6. فرقه‌های مسیحی فعّال در جامعه ایران 81

 

2ـ2ـ6ـ1. کلیسای جماعت ربانی 81

 

2ـ2ـ6ـ2. کلیسای اسقفی (انگلیکن) 82

 

2ـ2ـ6ـ3. شاهدان یهوه 83

 

2ـ2ـ6ـ4. بابتیستها 83

 

2ـ2ـ6ـ5. پنطیکاستی‌ها 84

 

2ـ2ـ6ـ6. کلیسای انجیلی(پرزبیتری) 85

 

2ـ2ـ6ـ7. کلیسای ارامنه 85

 

2ـ2ـ6ـ8. کاتولیکها 86