پاییز 1393
 

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                      صفحه                                                                                         

 

 

 

چکیده

 

فصل اول(کلیات).

 

1-1 مقدمه 1

 

1-2 بیان مسئله. 3

 

1-3 جنبه نوآوری تحقیق 5

 

1-4 سوالات تحقیق 5

 

1-5 فرضیه ها. 6

 

1-6 اهداف تحقیق 6

 

فصل دوم (پیشینه تحقیق). 7

 

فصل سوم(روش شناسی تحقیق).

 

3-1 شرح کامل روش تحقیق. 13

 

3-2 روش و ابزار گردآوری اطلاعات. 14

 

3-3 روش تجزیه و تحلیل و جمع بندی اطلاعات 15

 

فصل چهارم(بخش اول).

 

4-1 معنای لغوی دفاع مشروع1600000000000000000000000000

 

4-2 تعریف اصطلاحی دفاع مشروع16000000000000000000000000

 

4-3 تعریف دفاع مشروع در حقوق اسلامی1700000000000000000

 

4-3-1 موضوع مورد حمایت در دفاع مشروع19000000000000000

 

4-3-2ارکان دفاع مشروع22000000000000000000000000000000

 

4-4 فلسفه و مبنای حقوقی دفاع مشروع2500000000000000000

 

4-5-1 ماهیت حقوقی دفاع مشروع2600000000000000000000000

 

4-5 ضرورت دفاع270000000000000000000000000000000000000

 

4-6 مفهوم مال و انواع آن29000000000000000000000000000

 

بخش دوم000000000000000000000000000000000000000000000

 

4-7 تجاوز و شرایط آن330000000000000000000000000000000

 

4-7-1 فعلیت داشتن یا قریب الوقوع بودن3300000000000000

 

4-7-2 غیر قابل دفع بودن تجاوز350000000000000000000000

 

4-7-3 غیر قانونی و غیر عادلانه بودن تجاوز3700000000000

 

4-7-4 فقدان تحریک قبل از تجاوز38000000000000000000000

 

4-8 شرایط دفاع390000000000000000000000000000000000000

 

4-8-1 متناسب بودن دفاع با تجاوز و حمله400000000000000

 

4-8-2 ضرورت دفاع4100000000000000000000000000000000000

 

4-8-3استفاده مدافع از آسان ترین وسیله نجات42000000000

 

4-9 موضوع دفاع430000000000000000000000000000000000000

 

4-9-1 دفاع از نفس440000000000000000000000000000000000

 

4-9-2 دفاع از عرض450000000000000000000000000000000000

 

4-9-3 دفاع از ناموس4600000000000000000000000000000000

 

4-9-4 دفاع از مال470000000000000000000000000000000000

 

4-9-5 دفاع از آزادی تن4800000000000000000000000000000

 

4-9-6 دفاع از دیگری4900000000000000000000000000000000

 

4-10 ضرورت انجام جرم500000000000000000000000000000000

 

4-10-1 شرایط تحقق حالت ضرورت5100000000000000000000000

 

4-10-2 شرایط عکس العمل در برابر خطر550000000000000000

 

4-11 بررسی شرایط مربوط به دفاع از مال5600000000000000

 

4-11-1 جواز دفاع5600000000000000000000000000000000000

 

4-11-2 وجوب دفاع5700000000000000000000000000000000000

 

4-12 قلمرو زمانی و مکانی اعمال در حکم دفاع59000000000

 

بخش سوم0000000000000000000000000000000000000000000000

 

4-13مبانی و رویکردهای فلسفی دفاع مشروع620000000000000

 

4-13-1 رویکردهای ناظر به عمل دفاعی6300000000000000000

 

4-13-2 رویکردهای ناظر به فعل مهاجم6700000000000000000

 

4-13-3 رویکردهای ناظر به دفاع و اجتماع700000000000000

 

4-14 توجیه حقوقی دفاع مشروع78000000000000000000000000

 

4-15 مصادیق اعمال در حکم دفاع مشروع790000000000000000

 

بخش چهارم00000000000000000000000000000000000000000000

 

4-16 پیامدها84000000000000000000000000000000000000000

 

4-16-1 معیار و ملاک خطر غیر مشروع850000000000000000000

 

فصل پنجم930000000000000000000000000000000000000000000

 

5-1 دیدگاه فقیهان درباره خطر تجاوز9300000000000000000

 

5-2 احکام دفاع از مال در بین فقیهان970000000000000000

 

5-2-1 احکام مربوط به جواز دفاع97000000000000000000000

 

5-3 دلیل فقیهان در جواز دفاع از مال970000000000000000

 

5-4 احکام دفاع از نفس،ناموس و مال99000000000000000000

 

5-5 احکام ضروری بودن دفاع1010000000000000000000000000

 

5-6 احکام تناسب دفاع و تجاوز1040000000000000000000000

 

5-7 ابعاد دفاع109000000000000000000000000000000000000

 

5-8 احکام دفاع110000000000000000000000000000000000000

 

5-9 دفاع مشروع از دیدگاه اهل تشیع11100000000000000000

 

5-10 دلایل وجوب دفاع از نفس و عرض112000000000000000000

 

5-11 دیدگاه فقهای اهل سنت درباره دفاع مشروع115000000

 

5-11-1 احکام دفاع از نفس،عرض ومال از دیدگاه فقها1380

 

5-12 دفاع مشروع از دیدگاه قرآن1290000000000000000000

 

5-13 دفاع مشروع از دیدگاه روایات13700000000000000000

 

5-14 دلایل دفاع از مال از دیدگاه فقها1380000000000000

 

فصل ششم139000000000000000000000000000000000000000000

 

نتیجه گیری1390000000000000000000000000000000000000000

 

چکیده:

 

فقها در حوزه دفاع مشروع شروطی از قبیل:وقوع تجاوز و حمله،ضروری بودن دفاع،تناسب دفاع و تجاوزرا ذکر کرده اند0 هم چنین برای دفاع درجاتی ذکر کرده اند که مدافع

 

باید از آسان ترین درجه ای که ظن غالب در امکان دفاع از خود دارد، شروع کند و به تدریج در صورت نیاز به سمت شدت عمل بیش تر برود.

 

در حقوق جزای اسلامی دفاع از مال، مشروعیت دارد. مال همانند جان و عرض انسان دارای اهمیت و در قرآن کریم برای تعرض علیه مال، حد تعیین شده است. در بحث دفاع از مال، دلیل های بسیاری درباره وجوب، جواز یا حرمت دفاع وجود دارد. فقیهان معتقدند برای جلوگیری از تجاوز به اموال، شخص اجازه دارد تا در حدود مقرر و مشروع از حقوق و اموال خود دفاع کند و متجاوز را براند، هر چند مدافع از قتل نفس خود بترسد دفاع از مال خود به خود جایز است و آن چه باعث واجب بودن یا حرام بودن دفاع می شود حالاتی است که بر مدافع و مال عارض می شود.

 

واژگان کلیدی:

 

دفاع،دفاع مشروع ،مال، مدافع، مشروع،

 

1-1-مقدمه

 

هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این تحقیق برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع از دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم.از بدو پیدایش و خلقت بشریت، موجودیت یافتن انسان توأم با حق حیات وی بوده است و طبیعتاً تکلیف محترم شمردن این حق از جانب سایرین نیز به وجود آمده است. هرگاه این حق مورد تعرض سایرین واقع شود، شخص ذاتاً حق دفع تعرض را داشته و دارد. بر همین اساس، می توان ادعا کرد که اولاً حق دفاع مشروع یک حق ذاتی است؛ بدین معنی که انسان ذاتاً و ابتدائاً از این حق برخوردار بوده و کسی این حق را به او اعطاء یا منتقل نکرده است . ثانیاً حق دفاع مشروع یک اصل است و محدودیت و ممنوعیت آن یک استثناء، و این استثناء در جایی است که عوامل حکومتی به دفع تعرض و حمله اقدام کنند. با این حال، با توجه به انسجام و سازمان یافتن جوامع بشری و تقسیم کاری که صورت گرفته، حق توسل به زور از سوی افراد جامعه به عوامل حکومتی تفویض گردیده و متقابلاً تکلیف ایجاد امنیت در همه ی ابعاد آن برای افراد جامعه، به حکومت محول گردیده است و از این رو، اصولاً حق توسل به زور فقط متعلق به حکومت است. اما هر آن که حکومت ناتوان از انجام این رسالت خود باشد، حق ذاتی دفاع از خود برای افراد جامعه محفوظ است و می توانند اقدام به دفع تعرضات غیر قانونی نسبت به حقوق خود کنند. بدیهی است که اولاً در مقابل هر حمله ای نمی توان دفاع کرد؛ ثانیاً خود دفاع نمی تواند بی حد و حصر باشد0

 

باید تأکید نمود که دفاع مشروع محدود به حق حیات نیست؛ بلکه در قبال تعرض به سایر حقوقی که در جامعه برای افراد شناخته شده است نیز، می توان دفاع کرد. البته در طول تاریخ دیدگاه های مختلفی در این زمینه ابزار گردیده است0

 

در این مبحث بر آنیم که روشن کنیم در قبال تعرض و حمله به چیزی، می توان دفاع کرد؟ با مطالعه ی تاریخچه ی دفاع مشروع که در گذشته فقط دفاع در مقابل جان خود شخص پذیرفته می شد و مقایسه آن با نظریه های حقوق دانان و صاحب نظران و هم چنین قوانین جزایی فعلی که الهام گرفته از تئوری های جدید هستند، اهمیت این بحث روشن می شود0

 

در خصوص دفاع از مال، نه تنها در حقوق ایران، بلکه در حقوق سایر کشورها از جمله فرانسه نیز همواره اختلاف نظر در این زمینه وجود داشته است (استفانی و سایرین، 1377، ص9-498)0

 

بدیهی است چنان چه مبنای دفاع مشروع را اجبار معنوی بدانیم و معتقد باشیم که چون آزادی اراده ی مرتکب سلب شده، وی مجازات نمی شود، اصولاً فقط در قبال حمله به نفس خود شخص، وی می تواند به عذر دفاع مشروع استناد کند؛ اما اگر معتقد باشیم که دفاع مشروع، به منظور جلوگیری از تعرض به حقوق اشخاص و نقض قانون پذیرفته شده، می توان در قبال هر گونه تعرض به حق، به دفاع مشروع استناد نمود. ماده ی 61 قانون مجازات اسلامی در این زمینه دفاع در مقابل تجاوز به نفس یا عرض و یا ناموس و یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود یا دیگری، را پذیرفته است0.

 

1-2 بیان مسئله

 

مهم ترین و اصیل ترین منبع برای اثبات احکام شرعی از دیدگاه فقیهان همه مذاهب قرآن کریم است. فقیهان فریقین در کتاب جهاد برای اثبات مشروعیت دفاع سازمان

 

عدالت جنسیتی در آموزش و پرورش در آیات متعدد قرآن کریم، احادیث و روایات متقنی که شیعه و سنی از رسول اکرم (ص) و معصومین (ع) نقل کرده­اند مورد تأکید قرار گرفته است، همچنین در اسناد بین ­المللی حقوق بشر مباحث پراکنده­ای در این خصوص صورت گرفته ولیکن مشکل اساسی در حوزه فقه برداشت­های ناصحیح از متون دینی توسط اندیشمندان مسلمان بوده بدین صورت که؛ عموماً مردانه مورد تفسیر قرار گرفته و عدالت مصرّح در آموزه­های دینی به­درستی بیان نگردیده است از این­رو در حوزه حقوق موضوعه نیز که الزاماً باید با موازین شرعی منطبق باشد، تصویب قوانین لازم و نیاز به اصلاح برخی قوانین موجود در مراجع قانونگذاری ضروری به­نظر می­رسد.

 

در حوزه حقوق بشر نیز علیرغم تبیین موضوع عدالت جنسیتی در آموزش و پرورش، عدم پایبندی دولت­ها به تعهدات خویش و عدم ضمانت اجرای کافی، عملی شدن این موضوع را با مشکل مواجه می­سازد.

 

در رساله تحقیقی حاضر با بررسی منابع کتابخانه­ای و روش توصیفی و تحلیل محتوا، یافته­ها نشان داد که اصول و مبانی آموزش و پرورش در منابع فقه و اسناد حقوق بشر به­گونه­ای تبیین شده که جنسیت­پذیر نمی­باشد ولیکن معیارها و مبانی حقوقی عدالت جنسیتی در منابع فقه با آنچه در اسناد بین ­المللی آمده تطبیق کامل ندارد چرا که آموزه­های دینی با در نظر گرفتن تفاوت­های طبیعی بین زن و مرد و ظرفیت­های وجودی هر یک، بر عدالت جنسیتی در امر آموزش و به­خصوص پرورش توجه داشته اند اما اسناد بین ­المللی بدون توجه به تفاوت­های مذکور بیشتر بر تساوی جنسیتی در امور مذکور تأکید شده و مفهوم عدالت آن­چنان مورد توجه نیست.

 

واژه­های کلیدی: عدالت جنسیتی، آموزش، پرورش، فقه، حقوق بشر

 

 فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                   صفحه

 

 کلیات پژوهش 1

 

مقدمه. 1

 

بیان مسأله 5
 

سوالات تحقیق. 5
 

فرضیه ­های تحقیق 6
 

اهداف تحقیق. 6
 

پیشینه تحقیق 7
 

اهمیت و ضرورت تحقیق. 7
 

روش تحقیق. 8
 

محدودیت­های تحقیق 9
 

ساختار تحقیق 10
فصل اول

 

مبانی نظری و تاریخچه عدالت جنسیتی در امر آموزش و پرورش

 

مقدمه. 12

 

مبحث اول: موضوع­شناسی. 12

 

گفتار اول: مفاهیم 12

 

1-1-1. تعریف واژه­ها و اصطلاحات اساسی موضوع 12

 

گفتار دوم: دیدگاه­های فقهی و حقوقی در موضوع عدالت جنسیتی  16

 

1-2-1. گرایش تقابل‌گرا 17

 

1-2-2. گرایش تساوی‌گرا 18

 

1-2-3. گرایش تعامل‌گرا 18

 

مبحث دوم: تاریخچه عدالت جنسیتی درامر آموزش و پرورش  20

 

گفتار اول: عدالت جنسیتی در امر آموزش و پرورش در صدر اسلام 20

 

گفتار دوم: تاریخچه آموزش و پرورش زنان در ایران. 22

 

1-2-1. ایران باستان 22

 

1-2-2. ایران پس از عهد باستان و ورود اسلام 23

 

1-2-3. آموزش زنان و دختران در دوران جدید. 25

 

فصل دوم

 

عدالت جنسیتی در آموزش در حقوق اسلام و حقوق بشر

 

مقدمه. 28

 

مبحث اول : عدالت جنسیتی در امر آموزش از دیدگاه حقوق اسلام 29

 

گفتار اول: جایگاه عدالت جنسیتی در آموزش در آموزه های دینی و فقه اسلامی 29

 

2-1-1. جنسیت­پذیری و یا عدم جنسیت­پذیری امر آموزش 32

 

2-1-2. گستره علومی که زن حق آموزش آن­ها را دارد. 33

 

2-1-3. فقه و کتابت زنان 36

 

2-1-4. تأثیر آموزش و تعلم زن در خانواده و اجتماع 41

 

2-1-4-1. حوزه خانواده 41

 

2-1-4-2. حوزه اجتماع. 42

 

گفتار دوم: عدالت جنسیتی در آموزش در حقوق موضوعه 43

 

2-2-1. قانون اساسی. 43

 

2-2-2 قوانین عادی 45

 

2-2-2-1 دوره پیش دبستانی. 48

 

2-2-2-2 دوره ابتدایی. 50

 

2-2-2-3 دوره متوسطه 51

 

مبحث دوم: عدالت جنسیتی در امر آموزش از دیدگاه حقوق بشر   54

 

گفتار اول: اصول عدالت جنسیتی در اسناد بین ­المللی حقوق بشر 54

 

2-1-1 اصل رایگان و اجباری بودن آموزش در اسناد بین ­المللی  54

 

2-1-2 اصل آزادی در آموزش و نقش دولت­ها در اسناد بین ­المللی 58

 

2-1-2-1 اصل آزادی آموزش و نقش دولت­ها. 62

 

2-1-2-2 قانون و آزادی حق آموزش. 65

 

گفتار دوم: دلایل تبعیض در آموزش بر مبنای جنسیت و راه­کارهای مبارزه با آن. 68

 

2-2-1 اعتقادات و باورهای فرهنگی 69

 

2-2-2 عدم توازن معلمان زن و مرد در سطوح مختلف تحصیلی 70

 

2-2-3. راه­کارهای مبارزه با تبعیض در آموزش بر مبنای جنسیت 71

 

نتیجه­. 72

 

فصل سوم

 

عدالت جنسیتی در پرورش از دیدگاه حقوق اسلام و حقوق بشر

 

 مقدمه 75

 

مبحث اول: عدالت جنسیتی در پرورش در حقوق اسلامی 76

 

گفتار اول: ویژگی­های عدالت جنسیتی در پرورش 76

 

3-1-1 فطری بودن نیاز انسان به تربیت 76

 

3-1-2 تربیت به عنوان یکی از اصول حقوق بشر 77

 

3-1-3 ویژگی فردی – اجتماعی بودن حق تربیت. 77

 

3-1-3-1 تربیت، حقی همراه با عدالت جنسیتی. 79

 

3-1-3-2 تربیت، حق والدین. 80

 

3-1-3-3 تربیت، حق حکومت 82

 

گفتار دوم: مسئولیت حاکمیت و خانواده نسبت به پرورش بدون تمایز جنسیتی. 83

 

3-2-1 تعهد به مراعات کامل و همه جانبه حق تربیت. 83

 

3-2-2 تعهد به نظارت بر حق تربیت 84

 

مبحث دوم: حق پرورش در حیطه­های گوناگون تربیتی بر مبنای عدالت جنسیتی. 86

 

گفتار اول: حق انسان در زمینه تربیت جسمی 86

 

3-1-1 پرورش جسمی سنگ­بنای شخصیت سالم 86

 

3-1-2 تربیت جسمی تضمین­کننده حیات. 88

 

3-1-3 تربیت جسمی تضمین­کننده پیش­گیری از انحرافات 89

 

گفتار دوم: حق انسان در زمینه ­های تربیت روحی و روانی  90

 

3-2-1 دینداری و تکامل معنوی 91

 

3-2-2 تربیت اخلاقی 93

 

3-2-3 تقویت و شکوفایی وجدان اخلاقی 95

 

گفتار سوم: دو مورد از مصادیق حق تربیت در متون اسلامی 95

 

3-3-1 حق تغذیه ساالم. 95

 

3-3-2 حق تربیت عواطف دینی 96

 

مبحث سوم: عدالت جنسیتی در پرورش در حقوق بشر 97

 

گفتار اول: عدالت جنسیتی در پرورش به عنوان حق طبیعی  97

 

گفتار دوم: عدالت جنسیتی و جهان­شمولی حق پرورش. 100

 

گفتار سوم: عدالت جنسیتی در پرورش در اسناد بین­االمللی حقوق بشر. 103

 

گفتار چهارم: عدالت جنسیتی و نهاد­های بین ­المللی مرتبط 105

 

3-4-1 یونسکو. 106

 

3-4-1-1 ماموریت­های یونسکو 106

 

3-4-1-2 عدالت جنسیتی، اهداف و برنامه ­های یونسکو. 107

 

3-4-1-3 عدالت جنسیتی در همکاری­های یونسکو با سازمان­ها و نهاد­های بین ­المللی دیگر 109

 

3-4-1-4 کمیسون ملّی یونسکو در ایران. 111

 

الف. هدف­های کمیسون ملی یونسکو در ایران. 110

 

ب. ارکان کمیسون ملی یونسکو در ایران 111

 

3-4-1-5 عدالت جنسیتی و تازه­ترین یافته­ های یونسکو در ایران 114

 

3-4-2 یونیسف. 116

 

3-4-2-1 یونیسف و آموزش و پرورش دختران 116

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                                             صفحه

 

چکیده 1

 

مقدمه 2

 

فصل اول کلیات

 

1-1- بیان مسئله 7

 

1-2- سؤالات تحقیق 8

 

1-3- فرضیه‌ها 8

 

1-4- ضرورت تحقیق 9

 

1-5-اهداف تحقیق 9

 

1-6-پیشینه‌ی پژوهش 10

 

1-7-روش پژوهش 13

 

1-8-نوآوری و دشواری پژوهش 13

 

فصل دوم مفاهیم

 

2-1- قتل 16

 

2-1-1- پدیده‌ی قتل 16

 

2-1-2- تعریف قتل 17

 

2-1-2-1- معنای لغوی قتل 17

 

2-1-2-2- معنای اصطلاحی قتل 17

 

2-1-2-3-تعریف حقوقی قتل 17

 

2-1-2-4-تعریف فقهی قتل 17

 

2-1-3- قتل عمد 18

 

2-1-3-1- تعریف قتل عمد از منظر قانون 18

 

2-1-3-2- تعریف قتل عمد از منظر فقه امامیه 20

 

2-1-3-3- تعریف قتل عمد از منظر فقه اهل سنت 21

 

2-1-3-4- تعریف قتل عمد از منظر حقوق‌دانان 22

 

2-1-4- قتل شبه عمد 23

 

2-1-4-1- تعریف قتل شبه عمد از منظر قانون 23

 

2-1-4-2-تعریف قتل شبه عمد از منظر فقه امامیه 24

 

2-1-4-3- تعریف قتل شبه عمد از منظر فقه اهل سنت 25

 

2-1-5- قتل خطای محض 26

 

2-1-5-1- تعریف قتل خطای محض از منظر قانون 26

 

2-1-5-2- تعریف قتل خطای محض ازمنظر فقه امامیه 27

 

2-1-5-3- تعریف قتل خطای محض از منظر اهل سنت 28

 

2-1-5-4- تعریف قتل خطای محض از منظر حقوق‌دانان 29

 

2-2-مجازات انواع قتل 30

 

2-2-1- مجازات قتل عمد 30

 

2-2-1-1- مجازات قتل عمد در حقوق ایران 30

 

2-2-1-1-1- قصاص 30

 

2-2-1-1-2- دیه 31

 

2-2-1-1-3-تعزیرات 32

 

2-2-1-1-4- محرومیت از ارث 33

 

2-2-1-2- مجازات قتل عمد در ادیان و ملل گذشته 33

 

2-2-1-3- مجازات قتل عمد در قرآن 34

 

2-2-1-4- مجازات قتل عمد از منظر فقها 34

 

2-2-2- مجازات قتل شبه عمد 36

 

2-2-2-1- مجازات قتل شبه عمد در حقوق ایران 36

 

2-2-2-2- مجازات قتل شبه عمد از منظر فقها 36

 

2-2-3- مجازات قتل خطای محض 37

 

2-2-3-1- مجازات قتل خطای محض در حقوق ایران 37

 

2-2-3-2- مجازات قتل خطای محض از منظر فقها 39

 

2-2-3-3- عاقله 39

 

2-2-3-3-1- تعریف عاقله 39

 

2-2-3-3-2- جایگاه عاقله 40

 

2-3-قصاص 41

 

2-3-1- تعریف قصاص 41

 

2-3-1-1- معنای لغوی 41

 

2-3-1-2- معنای اصطلاحی 42

 

2-3-1-3- تعریف قانون 43

 

2-3-1-4- تعریف فقهی 43

 

2-3-2- فلسفه‌ی قصاص در اسلام 43

 

2-3-2-1- ادله‌ی قصاص در اسلام 45

 

2-3-2-1-1- آیات 45

 

2-3-2-1-2-روایات 47

 

2-3-2-1-3-اجماع 47

 

2-3-2-1-4-عقل 49

 

2-3-3- شرایط مجازات قصاص 49

 

2-3-3-1-شرایط قاتل 50

 

2-3-3-1-1-بلوغ 50

 

2-3-3-1-2-عقل 52

 

2-3-3-2- شرایط مقتول 53

 

2-3-3-2-1- برابری در دین 53

 

2-3-3-2-2- محقون الدم بودن 55

 

2-3-3-2-3-انتفاء ابوت 56

 

2-3-4- شبهه درأ در قصاص 56

 

فصل سوم: بررسی حقوقی و فقهی عدم قصاص پدر در قتل عمدی فرزند

 

3-1- عدم قصاص پدر در قتل عمدی فرزند در حقوق 60

 

3-1-1- تعریف و ارکان متشکله‌ی قتل عمد فرزند توسط پدر 60

 

3-1-2-پدر و جد پدری چه کسانی هستند؟ 60

 

3-1-2- 1- فرزند 61

 

3-1-2-2- فرزندخوانده 62

 

3-1-2-3- فرزند رضاعی 63

 

3-1-2-4- فرزند نامشروع 65

 

3-1-3- تبدیل مجازات نه سقوط مجازات 66

 

3-1-4- تعریف کشتن فرزند 67

 

3-1-4-1- وجود فرزند زنده 68

 

3-1-4-1-1- نظر نگارنده 68

 

3-1-4-2- فرجام زندگی 69

 

3-1-4-3- معیارهای تشخیص حیات پایدار 70

 

3-1-4-4- رکن قانونی 72

 

3-1-4-4-1-نظر نگارنده 73

 

3-1-4-5- رکن مادی 73

 

3-1-4-5-1- وجود پدر 74

 

3-1-4-5-2- وجود فرزند 75

 

3-1-4-5-3- فرزند کشی از طریق فعل مثبت 76

 

3-1-4-5-4-1-نظر نگارنده 78

 

3-1-4-5-5-1- قصد فعل 81

 

3-1-4-5-5-2- قصد شخص معین 82

 

3-1-4-5-5-2-1-نظر نگارنده 82

 

3- 1-4-5-5-3- قصد نتیجه 83

 

3-1-4-5-5-4- آگاهی جانی بر کشنده بودن فعل 84

 

3-1-4-5-5- 4-1-نظر نگارنده 85

 

3-1-5- امر پدر به قتل فرزند 86

 

3-1-5-1- مشارکت پدر با اجنبی در قتل فرزند 88

 

 
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                       صفحه

 

چکیده. 1

 

فصل اول: مفاهیم و کلیات. 2

 

1-1- مقدمه. 2

 

1-1-1- طرح تحقیق. 3

 

1-1-2- بیان مسأله. 3

 

1-1-3- پرسشهای تحقیق. 4

 

1-1-4- فرضیه ها. 4

 

1-1-5- هدف تحقیق. 5

 

1-1-6- پیشینهی تحقیق. 5

 

1-1-7- جنبه نوآوری تحقیق. 7

 

1-1-8- روش تحقیق. 7

 

1-2- جایگاه تاریخی مقوله مستی در فقه وحقوق موضوعه   8

 

1-2-1- موضوع حقوق جزای ایران در مورد مستی. 8

 

1-2-1-1- مستی در حقوق سابق ایران. 9

 

1-2-1-2- مستی در قانون مجازات پس از انقلاب. 10

 

1-2-2- مقررات حقوق جزای ایران. 12

 

1-2-2-1- بررسی شیوهی نگارشی ماده 224. 14

 

1-2-2-2-  نقد شیوه نگارشی ماده 224. 15

 

1-2-2-3- مستی مجرمانه و غیر مجرمانه. 17

 

1-3- مفاهیم. 19

 

1-3-1- خمر در لغت. 19

 

1-3-2- تعریف خمر. 20

 

1-3-3- مستی. 21

 

1-3-3-1- مفهوم لغوی مستی. 21

 

1-3-3-2- مفهوم اصطلاحی مستی (تعریف مستی). 21

 

1-3-3-3- مستی در اصطلاح شرع. 23

 

1-3-4- مفهوم مواد اعتیاد آور. 25

 

1-3-5- تعریف مسئولیت. 26

 

1-3-5-1- مفهوم لغوی مسئولیت. 26

 

1-3-6- ماهیت اراده و قلمرو آن در حقوق. 27

 

1-3-6-1- معنای لغوی اراده. 27

 

1-3-6-2- تعریف اصطلاحی اراده. 28

 

1-3-6-3- تمایز مفهوم اراده از مفاهیم مشابه. 29

 

1-3-6-4-جایگاه اراده در عرصه ی مسئولیت کیفری. 32

 

1-3-6-5- قلمرو اراده در حقوق کیفری. 32

 

1-3-6-6- قلمرو اراده در رکن مادی جرم. 35

 

1-3-6-7- قلمرو اراده در رکن روانی جرم. 36

 

1-3-6-8- جایگاه اراده در عرصهی اهلیت جنایی. 36

 

1-3-7- مفهوم اهلیت جنایی. 37

 

1-3-7-1- ارکان اهلیت جنایی. 37

 

1-3-7-2- رویکرد اهلیت جنایی. 39

 

1-3-7-3- مراتب و درجات اهلیت جنایی. 40

 

فصل دوم: معرفی علل وعوامل مستی(انواع مست کننده ها)   41

 

2-1- انواع مستی. 41

 

2-2- ضابطه تشخیص مستی. 42

 

2-3- مسکرات سنتی ومشروبات. 44

 

2-3-1- فرق بین مستی و الکلیسم. 55

 

2-3-2- تأثیر مواد الکلی و مواد مخدر بر سطح آگاهی و اراده   56

 

2-4- مسکرات غیر سنتی ( مواد مخدر). 60

 

2-4-1-مفهوم مواد مخدر. 60

 

2-4-2- انواع مواد مخدر. 61

 

2-5- انواع گیاهان روان گردان. 62

 

2-6- مستی و مسمومیت ناشی از استعمال مواد مخدر. 66

 

2-7- نگاهی اجمالی به دلالت حرمت استعمال مواد مخدر   68

 

فصل سوم: وضعیت فقهی ارتکاب جرم در حال مستی. 73

 

3-1- مسئولیت. 73

 

3-1-1- برهان مسئولیت. 73

 

3-1-2- انواع مسئولیت. 74

 

3-1-3- مبانی مسئولیت مدنی. 76

 

3-1-4- مسئولیت کیفری در حقوق اسلامی. 79

 

3-1-5- ارکان و پایه های مسئولیت کیفری. 80

 

3-1-5-1- مستی و رفع یا عدم رفع مسئولیت کیفری. 80

 

3-1-5-2- جرایم ارتکابی در حال مستی. 81

 

3-1-5-3- قتل در حالت مستی. 82

 

3-1-5-4-پرداخت کننده دیهی قتل ناشی از مستی. 91

 

3-1-5-5- مسئولیت مست نسبت به جرایم مستوجب حد. 96

 

3-1-5-6- ارتکاب سایر جرایم در حال مستی از منظر قانون مجازات اسلامی   99

 

3-1-5-7- ارتکاب جرائم در رانندگی در حالت مستی. 101

 

3-2- مصونیت. 105

 

3-2-1-تعریف عوامل رافع مسئولیت. 105

 

3-2-2-عوامل رافع مسئولیت کیفری. 106

 

3-2-3- اختلال روانی و تاثیر آن بر مسئولیت کیفری. 107

 

3-2-4- شرایط زوال مسولیت کیفری در اثر استعمال مواد الکلی و مواد مخدر. 109

 

3-2-5- جایگاه مستی در بین عوامل رافع مسئولیت کیفری   111

 

نتیجه گیری کلی. 113

 

ضمائم. 115

 

فهرست منابع. 124

 

چکیده

 

گسترش روز افزون مصرف مشروبات الکلی و شیوع تولید و مصرف انواع مواد اعتیادآور و روان گردانها در سطح کشورمان، سبب ایجاد باب جدیدی  راجع به مشروبات الکلی و انواع مواد اعتیادآور و روان گردانها شده است. قانونگذار ایران  تأثیر مستی در مسئولیت کیفری را به روشنی تبیین نکرده است؛ زیرا هر چند در مورد قتل، ماده 224قانون مجازات اسلامی حکم خاصی بیان شده و در مورد سایر جرایم نیز ماده­ی 53 همین قانون وجود دارد، اما صرف نظر از تعارض ظاهری این دو ماده، وضعیت شخصی که برای ارتکاب جرم، خود را مست می‌کند، مشخص نیست و نسبت به مستی اختیاری و غیر اختیاری هم حکم صریحی وجود ندارد.

 

برآنیم تا  مستی ناشی از مشروبات الکلی و حالت ناشی از مصرف انواع موادهای روان گردان و اعتیادآور، را به عنوان عامل مستقل رافع مسئولیت کیفری مورد بحث قرار دهیم. فی­الواقع بحث اصلی در این تحقیق، این است که آیا کسانی که تحت تأثیر مصرف مشروبات الکلی و یا مواد مخدر و یا روان گردانها مرتکب جرم می‌شوند، مسئولیت کیفری دارند؟ آیا کسانی که با قصد ارتکاب جرم، مست می­ کنند با کسانی که بدون قصد پیشینی بر ارتکاب جرم، مست شده­­اند ومرتکب جرم می­شوند، دارای مسئولیت کیفری یکسانی هستند و هم چنین حکم در مسأله، در جرایم مستوجب قصاص و حدود با هم تفاوتی دارد یا نه؟ در نهایت این نتیجه کلی حاصل شد، که اگر ثابت شود استعمال مشروبات الکلی و روان گردان به منظور ارتکاب جرم بوده، مجرم به مجازات استعمال و هم چنین جرمی که ارتکابی، محکوم خواهد شد و در مورد شخصی که خود را به قصد ارتکاب جرم مست می­ کند در این حالت جرم، عمدی تلقی می­شود و شخص مسئول می­باشد، امّا در حالتی که شخص بدون قصد قبلی و ناخواسته (جهل به موضوع، فقدان اراده) مست شود مسئولیتی ندارد. و حکم مسأله در جرایم مستوجب قصاص و حدود بایکدیگر تفاوتی ندارد.

 

واژگان کلیدی: مستی، جرم، قصاص، دیه، مسئولیت، مصونیت.

 

1-1- مقدمه

 

نوشتار حاضر اندک کوششی است در جهت بررسی و تبیین کلیات مشروبات مست کننده و سکرآور که با استفاده ار آیات و احادیث و همچنین نظریات فقها و علمای علم حقوق تهیه و تدوین گردیده است.

 

انگیزه انتخاب این رساله علاوه بر علاقه­مندی به تحقیق در موضوع مذکور و علی­رغم سابقه­ی فقهی و قانونی موضوع مستی در حقوق ایران، متأسفانه ابعاد و زوایای مختلف این موضوع و جایگاه و چگونگی تأثیر آن بر جرم، مسئولیت جزایی و مجازات کماکان مبهم و مجهول است و مقرارت جاری پاسخگوی سؤالات و ابهامات فراوانی که در این ارتباط ـ به ویژه در عمل ـ رخ می­نماید و مطرح می­شود، نیست. که در این تحقیق نوشته­هایی به طور پراکنده در این زمینه به وسیله­ی فقها و حقوقدانان و پزشکان در برخی از کتب آورده شده است ولی صرفاً در حد تعاریف و اشاره مختصر به موضوع فوق می­باشد. لذا سعی شده در حد بضاعت اندک خود حدالمقدور به صورت مفصل موضوع مذکور برسی و تحلیل گردد.

 

مصرف مشروبات الکلی به ویژه زمانی که به صورت غیرمتعارف انجام شود، عملی زشت و ناپسند محسوب می­شود و از این رو همه­ی قوانین به گونه­ای متعرض این مسأله متعرض شده ­اند. در قانون ما که متأثر از آموزهای دینی و موازین شرعی است، با توجه ویژه به مستی، واکنش شدیدی در مقابل آن در نظر گرفته شده است. مصرف مشروبات گاهی بدون توجه به این که مرتکب را در حالت خطرناک قرار دهد، مورد جرم انگاری قرار می­گیرد. در قانون مجازات اسلامی نوشیدن یک قطره خمر نیز مجازات دارد، هرچند مستی نیاورد و بر این اساس جنبه­ی تعبدی آن بر جنبه­ی باز دارندگی برتری دارد.

 

در حقوق اسلام جرایم حدی قرار می­گیرد و واکنش شدیدتری در مقابل آن اعمال می­شود. مصرف مشروبات الکلی نیز جزو همین دسته از جرایم است و تابع مقررات خاصی می­باشد. در این جرم، مصلحت عقل که ارزشمندترین سرمایه بشر و مایه­ی تمایز او از سایر موجودات است، مورد حمایت قرار گرفته است. قانون گذار در این زمینه به مقدمات مصرف مشروبات الکلی مانند تهیه، ساختن، خرید و فروش آن نیز توجه خاص نموده است و با توجه به تفاوت ماهیت آنها، مقدمات مصرف الکل تابع مقررات تعدد مادی حقیقی می باشد.

 

البته روی سخن بیشتر درباره­ی حالتی است که مصرف مشروبات الکلی در انسان به وجود می­آورد و بررسی تأثیر این حالت در مسئولیت کیفری  و مدنی مورد بحث است. مستی موجب اخلال در اراده و قدرت تشخیص انسان می­شود و اختیار وی را معیوب می­سازد. در فقه، راقع مسئولیت است، در قانون نیز مستی عامل رافع مسئولیت است، اما مقررات وضع شده دارای ایهام است. اصولاً شیوه مذکور بر این اساس بود که تنها بر تجزیه و تحلیل مواد قانونی مربوط به مشروبات مست کننده و مستی اکتفا نگردیده بلکه سعی شده نظریات فقها و حقوقدانان نیز آورده شود به طوری که حدالمقدور مبانی فقهی و حقوقی در این رساله گردآوری گردد.

 

چکیده

 

الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الإْ انسانَ عَلَّمَهُ البیان ،

 

خدای رحمان قرآن را آموزش داد انسان را آفرید و به او بیان آموخت.آفریدگار جهان به مشیت حکیمانه­ی خود انسان را موجودی آفرید که  می­ا ندیشد و سخن می­گوید. نیروی تفکر و تکلم، دو فیض بزرگ خداوند است که به آدمیان بخشید و لوازم آن دو را به طور طبیعی در وجود آنان به ودیعه نهاد. در پرتو این دو نعمت گرانقدر، خداوند، بشر را بر دیگر موجودات برتری داد و به وی امتیاز بخشید.همان نعمت بیان است که قرآن از آن یاد کرده است بشر سخن آفرین، با آفرینش کلام می ­تواند افکار و اندیشه­های درونی خود را بیرون بریزد و دیگران را، از مقصود خود آگا ه سازد. می تواند منویات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و اعتقادی خویش را که کسی از آنها آگاه نیست به زبان یا قلم یا تصویر یا به گونه­ای دیگر در اختیار دیگران  قرار دهد. این انسان بدون آزادی عقیده و بیان یک مفهوم ناقص است، یک مفهوم مفلوج است.این تحقیق در پی حصول به هدف که آشنایی و بررسی معیارهای تحدید آزادی بیان درفقه امامیه و نظام حقوقی ایران در پنج فصل تنظیم گردیده، فصل اول: کلیات  که شامل مقدمه، مسأله، ضرورت تحقیق، هدف تحقیق،  سؤالات،  تاریخچه، که به صورت کتابخانه ای توصیفی است پرداخته،  فصل دوم: آزادی معانی لغوی، اصطلاحی، ضرورت بحث، مفاهیم و تعاریف مختلف، مصادیق، ماهیت آن در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران و غرب، معیارهای تحدید در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران، مقایسه و نتیجه گیری.

 

درفصل سوم: آزادی بیان معنای  لغوی و اصطلاحی، مفهوم، ضرورت بحث در فقه امامیه و نظام حقوقی، مصادیق، ماهیت در نظام حقوقی و فقه امامیه، مقایسه­ آن در فقه امامیه و غرب.

 

در فصل چهارم: تحدید معنای  لغوی و اصطلاحی، ماهیت آن در فقه امامیه، غرب، نظام حقوقی، مصادیق، مبانی ، مقایسه و نتیجه گیری .

 

درفصل پنجم:تحدیدآزادی بیان درقوانین موضوعه،اصول قانون اساسی،محدودیت های حق آزادی بیان،

 

مواردامکان اضرارآزادی بیان به جامعه ،  قوانین ومجازات اسلامی درمواردآزادی بیان،مطبوعات،عقیده وفکر،نظرات موافقین و مخالفین، و درآخرنتیجه گیری کل راتبیین می کند.

 

کلید واژه

 

تحدید – آزادی – آزادی بیان – فقه امامیه – نظام حقوقی

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                              صفحه

 

فصل اول- کلیات

 

مقدمه. 2

 

بیان مسأله 4

 

اهداف تحقیق. 3

 

ضرورت تحقیق. 5

 

سؤالات. 6

 

تاریخچه. 7

 

مقدمه8

 

فصل دوم آزادی.9  

 

2- 1-مفهوم معانی لغوی آزادی 10

 

2-2-مفهوم آزادی در اصطلاح 10

 

2-3 – ضرورت بحث آزادی.10

 

2-4- مفهوم آزادی ازدیدگاه اندیشمندان. 13

 

2-5- مصادیق آزادی16

 

2-5-1- آزادی فردی.16

 

2-5-1-1- برخی از موجبات سلب این آزادی. 17

 

2- 5-1-1-1- ترس ازمرگ17

 

2-5-1-1-2- مسؤلیت فوق توان.17

 

2-5-1-1-3- علاقه وافربه زندگی دنیا 18

 

2-5-1-1-4-حرص وطمع18

 

2-5-1-1-5- احتیاج.19

 

2-5-2- آزادی عقیده وفکر.20

 

2-5-3- آزادی سیاسی23

 

2-5-4- آزادی بیان24

 

2-6- ماهیت آزادی ازدیدگاه فقه امامیه ونظام اسلامی. 25

 

2-7- ماهیت آزادی در نظام حقوقی ایران  26

 

2-8- حقوق وآزادی هادرقانون اساسی ایران 31

 

2-9- ماهیت آزادی از دیدگاه غرب . 39

 

2-10-معیارهای تحدید آزادی درفقه امامیه و نظام اسلامی. 40

 

2-11- معیارهای تحدید آزادی در نظام حقوقی ایران 41

 

2-12- مقایسه و نتیجه گیری. 42

 

مقدمه47

 

فصل سوم آزادی بیان48

 

3-1-مفهوم لغوی بیان 49

 

3-2- مفهوم اصطلاحی بیان.49

 

3-3 -ضرورت بحث آزادی بیان در فقه امامیه 50

 

3-4- ضرورت بحث آزادی بیان در نظام حقوقی ایران 51

 

3-5- مصادیق آزادی بیان 53

 

3-6-ماهیت آزادی بیان در نظام حقوقی ایران . 68

 

3-7- ماهیت آزادی بیان از دیدگاه فقه امامیه69

 

3-8- مقایسه و نتیجه گیری آزادی بیان در اسلام و غرب 73

 

مقدمه80

 

فصل چهارم تحدیدآزادی بیان 81

 

4-1- مفهوم لغوی تحدید 82

 

4-2- مفهوم اصطلاحی تحدید 82

 

4- 3- ماهیت تحدید آزادی بیان در فقه امامیه و اسلام .  82

 

4-4- ماهیت تحدید آزادی بیان در غرب. 95

 

4-5- تحدیدآزادی بیان درقوانین دول غربی101

 

4-6- محدودیت آزادی  بیان در نظام حقوقی ایران102

 

4-7- اهم قلمرومحدودیت های آزادی بیان در فقه امامیه و اسلام104

 

4-8- مبانی تحدید آزادی بیان112

 

4-9- مقایسه و نتیجه­گیری.   117

 

فصل پنجم تحدیدآزادی بیان درقوانین موضوعه123

 

5-1- معیاریاملاک تعیین تحدیدآزادی بیان ازدیدگاه اسلام.124

 

5-2- برخی ازاصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران127

 

5-3- محدودیت های حق آزادی بیان136

 

5-4- مواردامکان اضرارآزادی بیان به جامعه137

 

5-5- موادقانون اساسی درخصوص مطبوعات138

 

5-6- قوانین ومجازات اسلامی درخصوص آزادی بیان.143

 

5-7- قوانین ومجازات اسلامی درموردمطبوعات.143

 

5-8- قوانین ومجازات اسلامی درموردعقیده وفکر144

 

5-9- نظرات موافقین ومخالفین 145

 

نتیجه گیری. 148

 

فهرست منابع.149

 

مقدمه

 

مهم­ترین مباحثی که در اسلام وجود داشته و دارد، مبحث اصل آزادی بیان است، که نقش مهم و اساسی در نظام فردی و اجتماعی دارد و این بحث آزادی ، از دیدگاه فقه امامیه و حقوق بشر را مورد تحلیل و بررسی قرار می­دهیم، تا جایگاه ویژه ی آن در احکام فقهی و حقوقی واضح  و روشن گردد. در اکثر موارد استعمال آزادی بیان به نبود قانون حکومتی که محدویت بیانی را واضح و روشن می کند، اشاره شده است.بیان در مفهوم عام مشتمل بر بیان های زبانی و غیر زبانی است.

 

مثل بیان تصویری، اشاره­ای، نوشتاری و غیر نوشتاری فلاسفه در تعریف (بیان) دقت می­ کنند تا گفتاری مثل (سوگند دروغ  در دادگاه) را که زبانی است از حیطه­ی بحث خارج کنند.موارد حدود آزادی بیان، پذیرش و قبول مفهوم آزادی بیان در جوامع  امروزی وسیع و گسترده بوده چنانچه در اعلامیه­های حقو ق بشر و قوانین اساسی گنجانده شده است.

 

قانون کامل و جامع قانونی است که از جانب خداوند تبارک و تعالی نازل شده است که به نفع تمام بندگان است اما ایالات متحده ی آمریکا که خود را مدافع حقوق بشر می­داند، قانون در این کشور جامع و کلی نیست بلکه یک جانبه بوده و فقط به نفع گروه خاصی است.

 

اهداف تحقیق

 

الف :هدف اصلی

 

تبیین حدودومرزهای این وا‍ژه مقدس ازمنظر فقهای شیعه با استناد به مبانی محکم ازجمله آیات وروایات مستند

 

ونظام حقوقی ایران است که قطعا پذیرش عقلی وتأمین منفعت زندگی مادی ومعنوی انسان رابه دنبال دارد.

 

ب: اهداف فرعی

 

آیاواقعا در اسلام آزادی بیان وجود دارد؟

 

آیا دروغ ،غیبت،کلام فتنه انگیز ،کلام منحرف کننده وتحقیرآمیز واز محدودیت های بیان است ؟

 

بیان مسأله

 

آزادی بیان علیرغم گذشت بیش از سه دهه از انقلاب اسلامی ایران وتحقق ابعاد وسیعی از آن در سطوح

 

مختلف جامعه به نظر می رسد این واژه ازجهاتی دچار ابهام بوده و موجب برداشت های متضادونادرست و

 

کاربردهای مخالف با فلسفه و ضرورت آن می شود.

 

– محدودیت­های آزادی بیان برطبق کدام مصلحت­ها و معیارها می­باشد؟

 

– در زمینه سیاسی: تا جایی که به منا فع ملی و تمامیت ارضی خدشه­ای وارد نشود.

 

– در زمینه ا قتصادی: تا جایی که به خطوط اصلی، اصول و مبانی دین خدشه وارد نشود.

 

– در زمینه اجتماعی: در خصوص آسیب شناسی تا جایی که به آزادی دیگران لطمه وصدمه­ای وارد نشود.

 

– در زمینه علمی و تخصصی: انرژی هسته ای، ارتباطات، سیاست تا جایی که هیچ مانعی برای پیشرفت و اختراعات علمی و جود نداشته باشد.

 

ضرورت تحقیق

 

با توجه به نیاز جامعه و به روز بودن آن، آشنایی با موضوع آزادی بیان، جایگاه آن ازدیدگاه اسلام چیست و اینکه انسان کلام خود را چگونه، به چه نحو، با چه شرایطی