یکی از قدیمی‌ترین روش‌های غیر‌تهاجمی برای تعدیل فعالیت مغزی می‌باشد. جریان کم آن شامل ۱-۲ میلی‌آمپر می‌باشد و دارای دو الکترود است که اولین الکترود آن روی پوست سر در ناحیه‌های قشری قرار می‌گیرد و دومین الکترود آن هم می‌تواند روی پوست سر و هم می‌تواند روی بازو یا پا قرار گیرد.تحریک می‌تواند ۲۰ دقیقه به طول بینجامد. آنود باعث افزایش تحریک‌پذیری قشری و کاتد باعث کاهش تحریک پذیری قشری می‌شود(نیتچه^[۷۱] و پائولس^[۷۲]، ۲۰۰۰).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در حین و بعد از تحریک این تاثیرات به صورت مستقیم در کرتکس حرکتی و دیداری مشاهده می‌شوند و علت آن تغییرات شلیک عصبی در سیناپس ها می‌باشد. بنابراین tDCS شلیک‌های عصبی خود‌به‌خودی را تعدیل می کند و همچنین می‌تواند فعالیت‌های خود‌به‌خودی را افزایش دهد بنابراین کرتکس حرکتی و حتی یادگیری زبان را ارتقا می بخشد( هومل^[۷۳] و همکاران، ۲۰۰۵ و فلوئل^[۷۴] و همکاران، ۲۰۰۸).
کاربرد مقادیر خفیف جریانات الکتریکی برای تغییر عملکرد مغزی پیشینه‌ای حدود دویست ساله دارد. برسی‌های اولیه بر‌روی نمونه‌های حیوانی نشانگر تغییر فعالیت قشر مخ در اثر‌گذر جریان الکتریکی به صورت افزایش یا کاهش تحریک‌پذیری، بسته به شرایط جریان الکتریکی عبور داده ‌شده می‌باشد. این اثرات با تغییر در میزان ساخت پروتئین‌ها و سطوح درون سلولی حلقوی و کلسیم تا مدتی پا‌برجا می‌ماند اما عموما برگشت پذیر و فاقد عوارض در عملکرد و ساختار سلول ها می‌باشند(اختیاری و پرهیزگار، ۱۳۹۲).
بررسی‌ها نشان می‌دهد در صورت قرار‌گیری کاتد و آند بر‌روی جمجمه حدود۵۰‌ درصد جریان الکتریسیته بر‌قرار شده از داخل مغز عبور می کند. بر‌این‌اساس بهره ‌گیری از اثرات این جریانات مستقیم الکتریکی با قرار دادن الکترود برروی جمجمه در قالب فناوری tDCS معرفی گردید و مورد استفاده قرار گرفت. البته در tDCS بر خلاف روش هایی مانند rTMS (تحریک مغزی از روی جمجمه با امواج الکترو مغناطیسی) تحریک انجام شده درحد ایجاد پتانسیل عمل و ایجاد پاسخ (برای مثال انقباضات عضلانی) نمی‌باشد بلکه تغییرات صورت پذیرفته در جهت اصلاح ساختار و عملکرد نورون‌ها در جهت مطلوب و مدنظر هدایت می گردد ( اختیاری و پرهیزگار، ۱۳۹۲).
tDCS می‌تواندعملکرد‌های کنترل شناختی ازجمله توجه، مقررات، ولع‌سیگار و ولع‌غذا را افزایش دهد.تحریک جریان مستقیم از روی جمجمه یک روش بی‌خطر، غیر‌تهاجمی و ارزان برای تعدیل تحریک‌پذیری عصبی است.این تعدیل تحریک‌پذیری قشر مغز با بهره گرفتن از جریان‌های کوچک الکتریکی مستقیم(۱ ~ ۲ میلی‌آمپر)به پوست سر ازطریق دو الکترود با قطب مخالف( anodal و cathodal) قرار داده شده برروی پوست سر تحویل داده می‌شود. تحریک آندی باعث افزایش تحریک‌پذیری قشر مغز در حالی که تحریک کاتدی موجب کاهش تحریک‌پذیری قشر مغز می شود. این اثرات می‌تواند پس از یک جلسه تحریک از ۱۳ تا ۲۰ دقیقه باشد و تا ۹۰ دقیقه و بیشتر می‌تواند تحریک بعد از تکرار را افزایش دهد (جیانسونگ^[۷۵]، فرگنی، برادی و رحمان ، ۲۰۱۳).
در یک تحقیق که هدف آن تاثیر tDCS در ناحیه DLPFCبر ولع‌مصرف سیگار بود و توسط باجیو انجام گرفت به این نتیجه رسید که tDCSبر ولع‌مصرف نتیجه معکوس دارد. این تحقیق به‌روی ۲۷ نفر اجرا شد و جلسات آن ۵ روز متوالی بود و ناحیه پشتی جانبی لوب پره فرونتال تحریک شد(باجیو^[۷۶] و همکاران، ۲۰۰۹).
منگ^[۷۷]، لیو^[۷۸]، یو^[۷۹]، و ما^[۸۰](۲۰۱۴) پژوهشی با هدف تاثیر tDCS در ناحیه فرونتال- پریتال- تمپرال در کاهش رفتار سیگار کشیدن‌انجام دادند در این مطالعه پرتکل درمانی این‌گونه بود آزمایش شامل ۳ جلسه بود که شامل جلسه قبل از تحریک، جلسه تحریک و جلسه بعد از تحریک می‌شد.در جلسه قبل از تحریک ۲۰ محرک بصری مختلف به صورت تصادفی نشان‌داده می‌شد و بلافاصله جلسه تحریک شروع می‌شد. شرکت کنندگان به مدت۲۰دقیقه کاتد دریافت کردند سپس در این مرحله برای کاهش استرس و بودن در این درمان از کتاب و تلوزیون استفاده‌شد و در نهایت جلسه بعد از تحریک در این جلسه آزمون ارائه‌ شد و به برسی تفاوت بین توجه به نشانه‌های مصرف پرداخته شد. تحقیق نشان‌داد افراد قبل از درمان تعداد نخ یکسانی مصرف می‌کردند ولی بعد از درمان به نسبت قابل‌توجهی تعداد نخ کاهش یافت حتی بررسی یک آزمون دیگر در این مطالعه نشان‌داد تحریک کاتد باعث کاهش دو برابری نشانه‌های سیگار کشیدن می‌شود.
جیانسونگ، فرگنی، برادی و رحمان(۲۰۱۳) تحقیقی با عنوان tDCS اثرات منفی به ولع ‌مصرف در سیگاری‌های قطع‌شبانه را کاهش می‌دهد را انجام دادند. در این مطالعه شرکت کنندگان از طریق آگهی جمع آوری‌شدند و رضایت‌نامه را پر کردند. معیارهای ورود برای شرکت‌کنندگان سلامت عمومی، سن بین ۱۸ تا ۶۰ سال، تعداد نخ مصرفی بیش از۱۰ نخ سیگار در روز به مدت حداقل۲ سال بدون استفاده از مواد مخدر، بنزودیازپین، متاامفتامین، الکل… و معیارهای خروج عبارت‌اند از بیماری‌های پزشکی، اختلالات روانپزشکی و بارداری بودند.
برای سنجش در این مطالعه از آزمون‌های تحمل فاگرشتروم برای وابستگی به نیکوتین، آزمون ^[۸۱]UTS برای میزان تمایل به سیگار، آزمون حالت‌های خلقی ^[۸۲]POMS و پرسشنامه سابقه مصرف سیگار و اطلاعات خانوادگی استفاده شد. شرکت کننده‌های این مطالعه ۲۴ نفر می‌باشند که با میانگین سنی ۴۵ سال و میانگین سیگار مصرفی۱۷ نخ در روز و میانگین آزمون فاگرشتروم ۷/۵ بودند. بعد از ارزیابی‌های پایه افراد در دو جلسه مورد آزمون قرار می‌گرفتند یک جلسه برای آزمایش واقعی و یک جلسه برای شم، در دو روز متفاوت با فاصله ۴۸ ساعت بود. روز جلسه در ساعت۱۰ صبح در هر گروه بود افراد بعد از۱۰ ساعت قطع شبانه مورد ازمایش قرار می‌گرفتند. بعد از اطمینان از قطع مصرف و استفاده نکردن از مواد که با دو آزمایش ادرار و تنفس برسی شدند شرکت کننده‌ها پرسشنامه‌ها را شامل UTS و POMS و آزمون کامپیوتری توجه را پر‌کردند.
بعد از این کار آن ها عکس و فیلم‌هایی مرتبط با سیگار کشیدن را تماشا کردند تا باعث ولع‌مصرف افراد گردد. این کار به مدت ۵ دقیقه انجام می‌گرفت. علاوه‌براین که نشانه‌های مصرف سیگار را تماشا کردند به صورت عملی باید پاکت سیگار را روی میز جلوی خود می‌گذاشتند، سیگار را نگه دارند، سیگار را در دهان بگذارند و فندک را روشن و خاموش کنند.
بعد از انجام این کارها و برانگیختن نشانه‌های سیگار کشیدن tDCS را یا بصورت شم یا واقعی در ناحیه DLPFC چپ دریافت می‌کردند. بعد از دریافت TDCS آن‌ها پرسشنامه عوارض جانبی tDCS، آزمون کامپیوتری شده توجه، UTS و POMS را مجددا پر کردند.
طبق گفته محقق این مطالعه برای اولین بار به برسی اثر tDCS در خلق‌و‌خو، توجه، و میل به سیگار در سیگاری‌های وابسته به نیکوتین بعد از قطع‌شبانه پرداخته است. یافته‌های اصلی این مطالعه این بود که تحریک آند در DLPFC چپ باعث کاهش نشانه‌های منفی افراد سیگاری بعد از قطع‌شبانه می‌شود.این کاهش تحت‌تاثیر ارتباط مثبت با سطح وابستگی به نیکوتین بود که توسط آزمون فاگرشتروم برسی‌شد. با این‌حال tDCS تاثیر قابل‌توجهی در شدت ولع‌مصرف و توجه دیداری می‌شود.
مطالعه دیگری توسط فرگنی و همکاران(۲۰۰۶)با موضوع tDCS در کاهش ولع مصرف سیگار انجام‌ شد. دراین مطالعه پرتکل درمانی به‌این شرح می‌باشد:
۱- خط پایه ارزیابی: شرکت کنندگان یک مقیاس (VAS^[83])را دریافت کردند که دارای ۱۶ آیتم است و خلق را ارزیابی می کرد و یک مقیاس اندازگیری ولع‌مصرف ۵ آیتمی بود که از ۰ تا ۱۰۰ نمره‌بندی می‌شود.
۲- برانگیختن نشانه‌های ولع‌مصرف: شامل دستکاری کردن با سیگار، تماشای فیلمی که افرادی دارند سیگار می‌کشند و بازکردن پاکت سیگار و … این پروسه به مدت ۳۰ ثانیه به طول انجامید.
۳- شرکت‌کننگان دوباره ولع‌مصرف شان مورد سنجش قرار گرفت.
۴- در این مرحله شرکت‌کنندگان به ‌مدت ۲۰ دقیقه tDCS دریافت نمودند و ناحیه مورد هدف DLPFC بود.
۵- تکرار روش قبل از درمان: شامل ارزیابی ولع‌مصرف اولیه، نشانه‌های سیگار کشیدن و ولع‌مصرف،ارزیابی جدید از شدت ولع ‌مصرف و خلق‌و‌خو توسط مقیاس VAS.
تعداد شرکت کنندگان ۲۴ نفر بود که از ژانویه ۲۰۰۶ تا اکتبر ۲۰۰۶تحت درمان بودند.
نتایج بدست آمده از تحقیق به این شرح بود:
قرار گرفتن در درمان tDCS در کاهش ولع‌مصرف موثر است.
به طور کلی ولع‌مصرف در طول یک دوره کوتاه قطع‌مصرف کاهش پیدا کرد.
tDCS نشانه‌های به‌دست آمده از ولع‌مصرف را کاهش می‌دهد.
مطالعه نشان‌داد تحریک قشری روش درمانی خوبی برای توقف سیگار کشیدن می‌باشد همچنین مطالعه نشان‌داد که تغیرات قابل ملاحظه‌ی خلقی بعد از tDCS وجود ندارد و به خوبی تحمل می شود.
در مطالعه ای دیگر که بوگیو و همکاران(۲۰۰۸) بر روی ولع مصرف الکل انجام دادند نتایج نشان داد که تحریک الکتریکی مغز در دو حالت متفاوت آند چپ- کاتد راست و آند راست- کاتد چپ ولع به الکل نسبت به گروه مداخله نما در هر دو گروه آزمایشی کاهش معناداری داشته است.
وینگ وهمکاران(۲۰۱۳)در مطالعه ای مروری درباره روش های تحریک مغزی و درمان ولع به تنباکو گزارش کردند که روش های تحریک مغزی مثل rTMS و tDCS می توانند با تحریک آندی ناحیه پیش پیشانی پشتی جانبی ولع به مصرف تنباکو را بطور معناداری کاهش دهند.
در مطالعه ای دیگر داسیلوا و همکاران(۲۰۱۳) به دنبال بررسی اثربخشی تحریک الکتریکی با جریان مستقیم از روی جمجمه در افراد وابسته به الکل پرداختند.در این مطالعه جریان ۲ میلی امپر به مدت ۲۰ دقیقه در ۱۰ جلسه به ناحیه پیش پیشانی پشتی جانبی بصورت آندی داده شد و الکترود کاتد روی عضله دلتوئید^[۸۴] قرار گرفته،به این نتیجه دست یافتند که نشانه های افسردگی و ولع الکل در گروه ازمایش tDCS نسبت به گروه ساختگی یا شم کاهش معناداری داشته است.
همچنین در مطالعه ای دیگر که توسط شاه بابایی و همکاران(۲۰۱۴) در رابطه با اثربخشی تحریک آندی ناحیه DLPFC راست بر روی ولع مصرف مت آمفتامین انجام شد، نتایج تحقیق نشان داد که پس از ده جلسه تحریک نمره ولع القا شده در گروه آزمایش نسبت به گروه مداخله نما کاهش معناداری داشته است.

متغیر های دارای اهمیت در کاربرد بالینی tDCS

همانطور که در بالا اشاره شد منطق علمی دستگاه tDCS عبور جریان الکتریکی از داخل مغز با بهره گرفتن از قرار‌دادن الکترود‌های مثبت و منفی روی جمجمه است براین اساس می‌توان پیش‌بینی کرد که متغیر‌های مهم برای دستیابی به اثرات دل‌خواه شامل موارد زیر می‌باشند:
۱- شدت جریان: طبیعی است که هر چه جریان الکتریکی بالاتر باشد اثرات بیشتری مورد انتظار خواهد بود. جریان از الکترود آند( قطب مثبت ) به الکترود کاتد (قطب منفی) برقرار می گردد.
۲-شکل و اندازه الکترود: می توان گفت مهم‌تر از شدت جریان گذر کرده از مغز می باشد. چگالی یا تراکم جریان در واقع معرف میزان جریان عبوری از هر سانتی‌متر مربع است. در اکثر مطالعات تراکم ۰۲۹،۰ تا ۰۸،۰ میلی‌آمپر در هر سانتی‌متر مربع مورد استفاده قرار می‌گیرد. براین‌اساس شکل و اندازه الکترود، شاخص تعیین کننده خواهد‌بود. در عموم مطالعات به چاپ رسیده از الکترودهای ۲۵ الی ۳۵ سانتی‌متر مربعی استفاده شده‌است. برای برقراری اتصال مناسب بین الکترود و جمجمه از خیس کردن با آب معمولی یا کرم‌های مخصوص استفاده می‌گردد (داسیلوا^[۸۵]، ولز^[۸۶]، بیکسون^[۸۷]، فرگنی، ۲۰۱۱ و اختیاری و پرهیزگار، ۱۳۹۲).
۳- محل قرار گیری الکترود: با توجه به اندازه الکترود‌های به‌کار رفته و اصول فناوری tDCS نمی‌توان دقت مکانی زیادی از آن انتظار داشت. اما تاثیر‌گذاری منطقه‌ای درحد قشر حرکتی مخ راست یا چپ و یا قشر پره‌فرونتال راست یا چپ کاملا امکان‌پذیر است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد الکترود آند منجربه افزایش، والکترود کاتد منجر به کاهش فعالیت نواحی سطحی قشر مخ می‌گردد. البته این اثرات در نواحی درونی‌تر مغز معکوس می‌باشد. براین‌اساس می‌توان گفت در به‌کار‌گیری tDCS در واقع یک ناحیه در قشر مخ تحریک و یک ناحیه مهار می گردد.
۴- طول دوره برقراری جریان: بدهی است که با افزایش طول دوره جریان و یا شدت جریان می‌توان انتظار اثرات بیشتری را در tDCS داشت. برای افزایش اثر tDCS طول دوره آن افزایش می یابد.
در برقراری جریان با tDCS درحد چند ثانیه اثرات ایجاد شده و بلافاصله بعد از قطع جریان از بین می‌روند و اثرات ایجاد شده تا حدود یک ساعت باقی می ماند(اختیاری و پرهیزگار، ۱۳۹۲).

نکات مراقبتی در هنگام استفاده از tDCS

با توجه به استفاده از جریانات بسیار خفیف در تکنیک tDCS و عدم تماس الکترود ها با بافت مغز، مطالعات مختلف نشان داده‌اند که این روش کاملا غیر‌تهاجمی و بدون عوارض جدی است. تنها عارضه قابل‌توجهی که بعضی مطالعات به آن اشاره کرده‌اند خارش محل الکترودها و قرمزی این محل پس از جلسات متعدد و طولانی در تعدادی از بیماران است که این قرمزی و خارش نه به علت آسیب بافتی بلکه عمدتا ناشی از گشادی عروقی محل گذر جریان است(برونونی و همکاران، ۲۰۱۱).
در یک بیمار گزارش حالت تهوع و مشکلات تنفسی ذکر شده‌است که بعد از قطع جریان این مشکل برطرف شد. اگرچه جریان استفاده شده در tDCS نمی‌تواند در فرد سالم منشا ایجاد یا افزایش احتمال حمله تشنج گردد اما ممکن است شرایط در بیماران مبتلا به صرع متفاوت باشد. براین‌ اساس استفاده از این روش در این افراد توصیه نمی‌گردد. همچنین بیماران دچار وضعیت‌های طبی غیر‌پایدار و یا دارای اجسام فلزی نزدیک محل الکترود نیز کاندید استفاده از این روش نمی‌باشند (اختیاری و پرهیزگار، ۱۳۹۲). tDCS همچنین می تواند عوارض جزئی اما امن به همراه داشته‌باشد از قبیل احساس سوزن سوزن شدن پوست، سردرد و سرگیجه( برونونی و همکاران، ۲۰۱۱).
عود و ولع­ مصرف مواد
اعتیاد به عنوان یک بیماری مزمن جسمى، روانى و اجتماعى، پیشرونده، عود کننده^[۸۸] و تخریب کننده فرد، خانواده و جامعه که در نوع خود یکى از آسیب رساننده ترین بیمارى ها و مشکلات اجتماعى است، توصیف شده است. در این میان مخرب ترین ویژگى اعتیاد عودهاى مکرر پس از دوره هاى کوتاه و بلند قطع مصرف بوده و در این راستا ولع­ی مصرف مواد^[۸۹] به عنوان مهمترین عامل در بازگشت ^[۹۰]به مصرف مطرح مى باشد (فاکس، تاله، مالیسون، آندرسون، و کرک^[۹۱] (۲۰۰۵)؛اختیاری و دیگران، ۱۳۸۷الف؛ ملکی و دیگران، ۱۳۸۷؛ فرانکین^[۹۲] (۲۰۰۰) به نقل از فیروزآبادی، قنبری هاشم آبادی و طباطبایی ۱۳۸۸؛ حدادی،رستمی،رحیمی نژادواکبری زردخانه ۱۳۸۸؛ فلاح زاده و حسینی، ۱۳۸۵؛ نوروزی، نادری، بینازاده، و صفاتیان، ۱۳۸۴). و حتی مطالعات، آن را _ ولع­ی مصرف مواد را_ علت اصلی شکست های درمان اعتیاد برشمرده اند(بادگر^[۹۳] و همکارا ن، ۲۰۰۷؛ و مکری^[۹۴]، ۲۰۰۲). که از آن به عنوان یکی از تجربه های وابستگی به مواد یاد کرده اند(آنتوان^[۹۵]، مک، و لثم، ۱۹۹۶؛ و کوستین^[۹۶]، ۱۹۹۲).همچنین به عنوان یک مفهوم کلیدی در تداوم وابستگی، سوء مصرف و عود بیان کرده اند (بادگر و همکارا ن، ۲۰۰۷؛ فرانکن^[۹۷]، ۲۰۰۳ به نقل از رحمانیان، میرجعفری، و حسنی، ۱۳۸۵).
بطور نمونه، میزان ولع­ی مصرف مواد که منجر به عود در سوء مصرف کنندگان مواد می شود در بررسی موتَسا^[۹۸] (۲۰۰۱)، ۸۰ درصد بوده است (به نقل از میرزایی و همکاران ، ۱۳۸۹). یا بخاطر تجربه ی ولع مصرف مواد،اکثر افرادی که مصرف مواد را ترک می کنند دچار لغزش یا بازگشت می شوند و محتمل ترین زمان آن ۹۰ روز پس از زمان شروع ترک است(بک، ۲۰۰۱ به نقل از فیروزآبادی، قنبری هاشم آبادی و طباطبایی ۱۳۸۸؛ و داجن و مایکل شی، ۱۳۸۳).فریدمن ^[۹۹]و همکاران در سال ۱۹۹۸(به نقل از ناستی زایی، هزاره مقدم، و ملازهی(۱۳۸۹) بیان نموده اند: تنها۲۰ تا ۵۰ درصد بیماران می توانند به قطع مصرف مواد بعد از یکسال ادامه دهند. یا براون^[۱۰۰] (۱۹۹۸) گزارش می دهد که تنها ۱۹ درصد مصرف کنندگان مواد پس از درمان قادرند قطع مصرف را برای ۶ سال ادامه دهند. به خصوص اینکه با توجه به یافته ها، بیشترین میزان ولع­ی مصرف مواد و عود مصرف مواد در ماه اول و دوم ترک اعتیاد رخ داده است (سراجی، مؤمنی، و صالحی، ۱۳۸۹). چنانکه امینی (۱۳۸۱) به نقل از میرزایی و همکاران (۱۳۸۹) میزان بازگشت به مصرف مجدد مواد مخدر را ۷۵درصد ذکر کرده است. در تحقیق (میرزایی و همکاران، ۱۳۸۹) ولع­ی به مصرف با %۵۷ درصد بین عوامل سه گانه ی (کمبود اعتماد به نفس، احساس پوچی و ناراحتی های روحی) به عنوان مهمترین عامل فردی عود اعتیاد بین مبتلایان شناخته شده است. این عامل توسط اطاری(۱۳۸۳) نیز عنوان گردیده است. ولع­ به مصرف از طرف الگیلی^[۱۰۱]، (۲۰۰۵) نیز به عنوان عامل موثر در عود مطرح شده است.
مطالعات گاساپ و همکاران(۱۹۸۷،۱۹۸۹) به نقل از ناستی زایی، هزاره مقدم، و ملازهی(۱۳۸۹) نشان داده که ۸۱ درصد افراد ترک کرده کمتر از شش ماه عود اعتیاد داشته اند. حتی فدایی (۱۳۸۶) به نقل از ناستی زایی، هزاره مقدم، و ملازهی(۱۳۸۹) بیان می کند در بهترین شرایط و بهترین درمان ها ۹۵ درصد معتادان شش ماه پس از ترک دوباره به چرخه اعتیاد بازگشته و ۵ درصد باقی مانده نیز در یکی دو سال آینده به این چرخه باز خواهند گشت. در بعضی مطالعات بیشترین عود در سه ماهه اول بوده و حدود دو سوم افراد پس از شش ماه عود داشتند (تقوا و همکاران، ۱۳۸۸به نقل از جفی و استارین^[۱۰۲]، ۲۰۰۵).مطالعه دیویسون^[۱۰۳](۲۰۰۶)، که پس از سه ماه کمتر از ۳% افراد پاک بودند. ناظر، صیادی، و خالقی (۱۳۸۱)، نیز معتقدند که ولع می تواند در برگشت به مصرف مواد مخدر فاکتور مهم باشد. در این رابطه جکل^[۱۰۴]،(۲۰۰۴) معتقد است وقتی که سوء مصرف کننده مواد تصمیم می گیرد رفتارش را تغییر دهد و مصرف مواد نداشته باشد مرتب با تردید مواجه است که آیا بر سر این تصمیم بماند یا نه. بنابراین وجود تردید و ولع در مبتلایان به سوء مصرف مواد، امر همه گیر بین شان می باشد(به نقل از میرزایی و همکاران، ۱۳۸۹).هرچند تحقیقات جسسپ^[۱۰۵] و همکاران (۲۰۰۲)، شیوع بازگشت به مصرف هروئین را در سال اول ترک ۶۰ درصد ذکر کرده اند و این میزان توسط پرنگل^[۱۰۶] و همکاران(۲۰۰۲)، ۵/۶۹ درصداعلام شده است. در تحقیق نجفی و همکاران (۱۳۸۷)، ۷۸% بیماران پس از سم زدائی دچار عود شدند که ۵۰% آنها در فاصله سه ماه، ۱۸% در مدت ۶ ماه تا یک سال و بالاخره ۳% پس از یک سال عود داشتند. به عبارتی ۶۰ نفر (%۷۸) از ۷۷ بیمار، اعتیاد مجدد پیدا کرده و فقط ۱۷ نفر (%۲۲) پس از یک سال از سم زدایی هم چنان پاک بودند. همین طور پژوهش دیکمپ^[۱۰۷] و همکاران(۱۹۹۸) به نقل از کافی ملازاده اسفنجانی، نوری، و صالحی(۱۳۸۸)، بیان کرده اند که تنها ۲۵% افراد وابسته به هروئین بعد از درمان نگهدارنده با متادون پاک مانده بودند. برون^[۱۰۸] و همکاران(۲۰۰۰) به این نتیجه رسیدند که بیشتر نوجوانان تحت درمان، سه ماه پس از تکمیل مراحل درمانی و ۷۹% نیز در طول یک سال اول، دوباره به مصرف مواد بخاطر ولع­ مصرف می پردازند. در مطالعه باقری یزدی و همکاران (۱۳۸۴) میزان عود در بین‌ ‌مصرف‌کنندگان مواد افیونی بین ۲۵ تا ۹۷ درصد بوده است.همه این پژوهش ها بیانگر اهمیت پدیده ی ولع­ مصرف مواد در افرادی هست که قصد رهایی از سوء مصرف مواد را دارند.
مفهوم ولع و اشتیاق مصرف مواد، یکی از مهمترین زیر­ساخت های شناختی مورد توجه در دانش اعتیاد است. ولع­ی مصرف، هسته مرکزی پدیده اعتیاد را تشکیل می دهد(اختیاری و دیگران، ۱۳۸۹).ولع­ی مصرف در واقع عامل ادامه سوء مصرف مواد و همچنین بازگشت به اعتیاد پس از دوره های درمانی است. بنابراین، بررسی عوامل ایجاد کننده ولع­ی مصرف در جهت اتخاذ شرایطی برای دوری از آن ها یا تضعیف آن ها یکی از مهم ترین نقاط مورد توجه در پژوهش‌های حیطه اعتیاد می باشد (دبیرنیا و دیگران، ۱۳۸۷). بنابراین، برخی از محققین(مکری، اختیاری، عدالتی و گنجگاهی، الف۱۳۸۷)، مهم ترین عامل بازگشت پس از ترک سوء مصرف مواد را، ولع­ی مصرف دانسته اند و بیان کرده اند، شناسایی هر چه بیشتر این پدیده و سایر عوامل مرتبط با آن از اهمیت ویژه درمانی برخوردار است.
اهمیت تجربه ی ولع­ی مصرف در تداوم اعتیاد به مواد، در پژوهش های بسیاری مورد تأیید قرار گرفته است. ولع­ی مصرف مواد، یک موقعیت انگیزشی قدرتمند یا گرایش شدید به مصرف در فرد معتاد است. با وجود اهمیت پدیده “ولع­ی مصرف” در ادامه فرایند سوء مصرف، تا کنون سازوکارهای روانشناختی و عاطفی مرتبط با این پدیده هنوز به طور کامل شناخته نشده اند. پژوهش ها نشان داده اند که نشانه های محیطی مربوط به مواد (مانند وسایل مصرف)، می توانند به ایجاد ولع­ی مصرف در معتادان بیانجامند(چایلدرس و دیگران، ۱۹۹۲ به نقل از اختیاری و همکاران، ۱۳۸۷ج ). سازمان جهانی بهداشت، ولع را به عنوان زیربنای شروع وابستگی به مواد، از دست دادن کنترل و عود دانسته است (به نقل از رحمانیان و همکاران ۱۳۸۵). از میان عوامل مؤثر در سوء مصرف مواد، ولع­ی مصرف، نقش مهم تری در پدیده بازگشت و حفظ موقعیت سوء مصرف و وابستگی به مواد دارد. ولع­ مصرف در نتیجه تغییراتی که مواد مخدر در مغز ایجاد می کنند باعث ناراحتی های فیزیکی در ارتباط با پرهیز از مواد می شود. ولع­ مصرف مواد نیز ممکن است توسط عوامل خارجی، محیطی مانند مناظر، صداها، و شرایط اجتماعی در ارتباط با بهره گرفتن از مواد باعث شده است(زیکلر^[۱۰۹]، ۲۰۰۵).
خلاصه این که، ولع مصرف را می توان به یک میل شدید و مقاوم برای مصرف مواد تعریف کرد. میلی که اگر برآورده نشود رنج های روان شناختی و بدنی فراوانی هم چون ضعف^[۱۱۰]، بی اشتهایی، اضطراب، بی خوابی، پرخاشگری و افسردگی را در پی دارد(آدولوراتو^[۱۱۱]، لگیو^[۱۱۲]، آبن آولی^[۱۱۳] و گاسبارینی^[۱۱۴]، ۲۰۰۵؛ انستیتوت ملی سوء مصرف مواد^[۱۱۵]، ۱۹۹۶). بنابراین، یکی از مهم ترین گام ها در درمان اختلال وابستگی به مواد، تلاش در بهبود ولع مصرف مواد در بیماران است (دهقانی آرانی و رستمی، ۱۳۸۹).این که چه عواملی در شدت تجربه ولع­ی مصرف دخالت دارند، ذهن بسیاری از متخصصانی را که در زمینه اعتیاد مشغول به کار هستند، مشغول کرده است(مکری و همکاران، الف ۱۳۸۷).

مبانی نظری ولع مصرف مواد

تعریف ولع
تاکنون تعاریف گوناگونی از ولع مصرف مواد مطرح شده است و این پدیده ی شناختی را با رویکردهای متفاوتی مورد بررسی قرار داده اند .پژوهشگران و متخصصین بالینی از این واژه در جایگاه های متفاوتی برای نشان دادن احساس دوست داشتن، خواستن، ضرورت، تمایل، احتیاج، قصد یا اجبار به استفاده از مواد،استفاده می کنند(دراموند^[۱۱۶]،۲۰۰۱).
“دراموند معتقد است که ولع “تجربه ی آگاهانه ی میل به استفاده از مواد ” است این در حالی است که نظریه پردازان دیگری با این عقیده مخالفند و ابعاد ناآگاهانه ی انگیزشی رفتارهای تأمین و مصرف مواد را نیز یکی از ابعاد ولع مصرف میدانند(اسکینر^[۱۱۷] و اوبین^[۱۱۸]،۲۰۱۰). به هر حال ولع مصرف مواد را میتوان یک تجربه ی شخصی و یک پدیده چند بعدی آمیخته با میل و هوس به دست آوردن یک احساس خوشایند و یا غلبه بر یک احساس ناخوشایند دانست(اختیاری،۲۰۰۸).

ابزارهای اندازه گیری ولع مصرف مواد با توجه به رویکرد تبیین کننده

به نظر می رسد طراحان ابزارهای سنجش ولع مصرف مواد با توجه به رویکردشان نسبت به ولع و فرایندهای بروز آن، به تهیه ابزارهای مختلف پرداخته اند.

• جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی را به صاحبان بر حق عرب بازگرداند.

آنها پس از آنکه توانستند حدود ۱۵۰۰۰ کیلومتر از خاک ایران را به اشغال خود دربیاورند درصدد الحاق خوزستان به سرزمین عراق نیز بودند. اما پس از آغاز تحول در جبهه های جنگ و شکست خوردن ارتش عراق در عملیات های ثامن الائمه، طریق القدس و فتح المبین نظرات عراقی ها عوض شد و حتی صدام خود را صلح طلب نامید. صدام در اولین گام ها بعد از عملیات فتح المبین باز هم هزاران عراقی را که ریشه ایرانی داشتند را از عراق اخراج و روانه مرزهای ایران کرد. شکست فاحش عراق در سه عملیات گذشته باعث تاثیر بر روی روابط دولت های عربی شد. از این برهه بود که ایران روابط خود را با لیبی و سوریه و حتی کره شمالی برای کمک های نظامی و تسلیحاتی به طور جدی آغاز کرد اما در مقابل کمک هایی از طرف آمریکا، شوروی، کشورهای عربی متخاصم با ایران و جامعه اروپا آغاز شد. مجهز شدن نیروی هوایی ارتش عراق به هواپیماهای میگ ^[۲۱۴]۲۵ ساخت روسیه از نکات بارز کمک به عراق است. این هواپیماها در کسب اطلاعات از نیروهای ایرانی کمک زیادی به ارتش عراق کرد. همچنین وفیق السامرایی مدعی است که از اواخر ماه مارس سال ۱۹۸۲ سازمان سیا از طریق یک کشور عربی اطلاعات ایران را در اختیار ما میگذاشت و آنها نقشه های بسیار دقیقی از فعالیت ایرانی ها را داشتند و به ما میدادند که از تصاویر ماهواره ای اقتباس شده بود.(سامرایی،۱۳۹۰: ۹۹) در این میان در تاریخ ۲۹ فروردین ماه سال ۱۳۶۱ یک هیئت میانجی از سازمان کنفراس اسلامی به رهبری احمد سکوتوره رییس جمهور گینه و حبیب شطی دبیر سازمان کنفرانس اسلامی وارد تهران شدند. با توجه به اختلاف پیشنهادات آنها با نظرات مقامات تهران و همچنین جو جامعه و انتظار افکار عمومی در ایران این مذاکرات هم سرانجام خاصی نداشت.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۳.عملیات بیت المقدس ( کلید خوردن طرح استراتژی نظامی برون مرزی ایران )
پس از آنکه ایران در یک بن بست نظامی – سیاسی قرار گرفت و در عملیات های چهارگانه دوران ابوالحسن بنی صدر شکست خود، تحولات صحنه جنگ حالت فرسایشی به خود گرفت. تحولاتی که در صفحات قبل به آن اشاره شد باعث گردید جنگ از حالت فرسایشی خارج بشود و صدام و ارتش عراق ناگهان متوجه شوند که تمام متصرفاتشان در حال از دست رفتن است. شروع این دوران را باید آغاز تحول نام گذاری کرد زیرا جمهوری اسلامی ایران توانست ۸۵ درصد از سرزمین های اشغال شده خود را آزاد کند و دیگر در موضع ضعف نباشد.(رشید،۱۳۹۱: ۴۴)از اواسط عملیات فتح المبین که دومین عملیات از سلسله عملیات های کربلا به منظور آزادسازی مناطق اشغالی به شمار میرفت موضوع گذشتن نیروهای ایرانی از مرز بین المللی و رسیدن آنها به خاک عراق مطرح بود. آیت الله هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطرات سال ۱۳۶۱ خود تحت عنوان عبور از بحران میگویند : احمد آقا آمد و گفت امام با ورود ما به خاک عراق موافق نیستند و تشکیل شورای انقلاب عراق در ایران را هم صلاح نمیدانند.(هاشمی،۱۳۸۶: ۳۸) با این پیش فرض نتیجه میگیرم که ایران از روزهای نخستین سال ۱۳۶۱ ه ش به فکر ورود به خاک عراق بوده است. تمامی تصمیمات و مسائلی که باعث گردید ایران در نهایت عملیات رمضان را طرح ریزی و اجرا کند را در صفحات آینده خواهیم آورد اما هم اکنون به عملیات بیت المقدس اشاره خواهیم کرد که ایران در مرحله چهارم این عملیات قصد ورود به خاک عراق را داشت.
نیروهای ایرانی هنوز به خطوط مرزی خوزستان نرسیده بودند و هنوز شهرهای اهواز، سوسنگرد، هویزه و پادگان حمیدیه در دستان عراقی ها بود. بنابراین لزوم بازپس گیری این مناطق بیش از پیش احساس میشد. بلافاصله پس از اتمام عملیات فتح المبین گروه طرح ریزی سپاه و ارتش عملا طرح ریزی عملیات بیت المقدس را آغاز کرد. آنها به صورت جداگانه در بیست روز طرح های خود را آماده و در قرارگاه مرکزی کربلا در حضور فرمانده سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش به بیان جزییات آن پرداختند. ” با توجه به شکل جغرافیایی زمین مورد نظر برای عملیات و نیز نحوه آرایش نیروهای عراقی، دو راهکار مقدماتی و اصولی در جلسات هم اندیشی و نشست طرح ریزی مشترک به شرح ذیل ارائه گردید. یکی حمله از جاده اهواز – خرمشهر و دیگری عبور عمده نیروها از رودخانه کارون. “(علایی،۱۳۹۱: ۴۳۱) راهکار دوم که به عنوان هجوم انبوه نیز از یاد میکنند به عنوان راهکار عملیاتی ایران در عملیات چهارم انتخاب شد. منطقه عمومی جنوب غربی اهواز و رودخانه کارون، در میان چهار مانع طبیعی قرار دارد که ترتیب از شمال به رودخانه کرخه کور، از جنوب به رودخانه اروند رود، از شرق به رودخانه کارون و از غرب هورالهویزه و شط العرب منتهی میشد. این منطقه به شکل مستطیل شکل بود که برای هر دو کشور عراق و ایران دارای اهمیت استراتژیکی بود. ارتش عراق با عکس برداری توسط هواپیماهای میگ ۲۵ و کمک های اطلاعاتی آمریکا توانسته بود کانون اصلی خطر را حدس بزند. آنها مجموعا ۱۰ تیپ زرهی، ۵ تیپ مکانیزه، ۱۷ تیپ پیاده، ۷ گردان کماندویی و نیز واحدهایی از ارتش خلقی را در عملیات بیت المقدس بکار گرفتند. نیروهای ایرانی به وسیله سه قرارگاه قدس، فتح و نصر از سه محور در ساعت ۳ بامداد روز ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱ حمله خود را در چهار مرحله آغاز کرد. در مرحله اول عملیات نیروهای ایرانی به وسیله قرارگاه های نصر و فتح توانستند سرپلی به وسعت ۸۰۰ کیلومتر را به تصرف در آورند. عراق در پایان مرحله اول پاتک خود را به نیروهای ایرانی آغاز کرد ولی مقاومت نیروهای ایرانی باعث شد منقطه سرپل حفظ بشود.
در مرحله دوم عملیات محاصره خرمشهر انجام شد. منطقه بین کوشک و ایستگاه حسینیه که منطقه عمومی مرحله دوم عملیات به شمار میرفت، قلب عملیات بیت المقدس بود. مرحله سوم عملیات تصرف خرمشهر و در مرحله چهارم عبور از مرز پیش بینی شده بود. به دلیل سرعت مرحله دوم عملیات و عقب نشینی نیروهای عراقی، مرحله سوم عملیات به سرعت آغاز گردید اما با مقاومت شدید نیروهای عراق مواجه شد. عراق به مواضع ایران حمله کرد و مانع از حملات قوای ایرانی به خرمشهر شد. این درگیری ها باعث گردید طرحی جدید از طرف قرارگاه مرکزی کربلا به یگان های عمل کننده ابلاغ بشود تا بتوانند خرمشهر را تصرف کنند. ارتش عراق تلاش های زیادی برای حفظ خرمشهر کرد اما نتوانست این شهر را حفظ کنند و نیروهای ایرانی توانستند در ساعت ده صبح روز سوم خرداد از شمال غرب وارد خرمشهر بشوند و تا غروب آن ۱۲۰۰۰ نفر را به اسارت بگیرند. در عملیات بیت المقدس شهرهای خرمشهر، هویزه، پادگان حمید و بخش وسیعی از خاک ایران به وسعت تقریبی ۵۴۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. حدود بیست هزار نفر از نیروهای عراقی به اسارت گرفته شده و حدود ۱۶۰۰۰ نفر از نظامیان ارتش بعثی کشته و زخمی شدند. ۴۱۸ تانک و نفربر و همچنین ۳ بالگرد و ۲۰ هواپیماهای ارتش عراق منهدم شد. حدود ۷۰۰۰ نفر از نیروهای ایرانی نیز شهید شدند.(درودیان، ۱۳۹۱: ۲۲۴)
۴-۳-۱.حملات مجدد عراق پس از عملیات بیت المقدس به مواضع ایران
ارتش عراق در جریان عملیات بیت المقدس حملات هوایی را بر علیه مردم ایران انجام داد. آنها در روزهای یکم و پانزدهم خرداد ماه حملات هوایی را انجام دادند. سپس حمله ای به جزیره خارک با هدف کاهش درآمدهای نفتی ایران در دستور کار نیروی هوایی ارتش عراق قرار گرفت. نخستین جنگ نفتکش ها در این روز اتفاق افتاد و حمله عراق باعث شد که نفت کش ترکیه ای آسیب ببیند. این حادثه در تاریخ ۹ خرداد ماه سال ۱۳۶۱ انجام شد. سپس در ۱۶ خرداد ماه یک کشتی سوخت رسان ۲۶ هزار تنی یونانی به اسم گودلاک^[۲۱۵] در نزدیکی بندر امام خمینی نیز مورد اصابت موشک های عراق قرار گرفت.(علایی،۱۳۹۱: ۴۷۹)
۴-۳-۲.طرح عبور از مرز
( پرسش اصلی پژوهش)
در این بخش از فصل به موضوع اصلی پژوهش یعنی استراتژی نظامی برون مرزی ایران پس از فتح خرمشهر خواهیم پرداخت. سوال اصلی این پژوهش عبارت بود از: استراتژی نظامی برون مرزی ایران پس از فتح خرمشهر بر چه اصولی استوار بود؟
فرضیه پژوهش: استراتژی نظامی برون مرزی ایران پس از فتح خرمشهر برتری در معادلات معطوف به جنگ بوده است.
همان طور که عنوان شد استراتژی نظامی برون مرزی ایران در اواسط عملیات فتح المبین در فروردین ماه سال ۱۳۶۱ مورد بررسی قرار گرفت. این بررسی ها در طول عملیات بیت المقدس نیز ادامه داشت و بعد از گذشت ۱۷ روز از فتح خرمشهر و اتمام عملیات بیت المقدس یعنی در ۲۰ خرداد ماه این طرح نهایی و مورد موافقت رهبر جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. مرحله چهارم عملیات بیت المقدس با هدف عبور نیروها از مرز بین المللی و رساندن خود به عارضه طبیعی اروند رود و شط العرب به منظور انجام پدافند طراحی شده بود. با پدافند یگان ها در امتداد ساحل شرقی رودخانه شط العرب به عنوان یک مانع طبیعی، عملیات پایان می یافت. در حین اجرای عملیات با عقب نشینی اصولی و به موقع ارتش عراق از امتداد رودخانه کرخه کور و کم شدن خط تماس ارتش عراق از ۱۸۰ کیلومتر به ۹۰ کیلومتر در فاصله طلاییه تا شلمچه عملا این مرحله از عملیات به اجرا درنیامد. زیرا ارتش عراق توانست استعداد دولشکر ۵ و ۶ را که عقب نشینی کرده بودند به یگان های مدافع این منطقه اضافه نماید. در واقع نیروهای ایرانی قصد انجام یک احاطه دور یا دورانی را داشتند تا بتوانند از پشت به دشمن حمله ور بشوند. آقای محسن رضایی فرمانده وقت سپاه در خصوص این مرحله از عملیات میگوید: هدف اصلی ما در عملیات بیت المقدس، عبور از مرز و پیشروی به سمت بصره بود و میخواستیم از این طریق خرمشهر را هم آزاد کنیم، اما زمانی که میخواستیم نیروهای خود را به سمت بصره بفرستیم، با آرایش نیروهای دشمن در مرز مواجه شدیم که با کمک لشکرهای ۵ و ۶ مانع حرکت ما به سمت بصره شدند. لذا ما به ناچار به سمت آزادسازی خرمشهر رفتیم. لذا از همان اول، ادامه جنگ پس از فتح خرمشهریا همزمان با آن ( بلکه قبل از آن ) در دستورکار بود اما به دلیل فرسودگی نیروهای ما طی یک ماه نبرد بی امان و لزوم تجدید سازمان آنها چاره ای جز چشم پوشی از تصرف بصره نداشتیم.(مصاحبه با مجله نگین ایران)
در طرح عملیات برای مرحله چهارم به منظور خروج از مرز قیدی گذاشته شده بود و آن هم اصل متداول نظامی بنا به دستور بود. در حقیقت نیروها پس از رسیدن به مرز میبایست نظر مقامات عالی رتبه را در مورد عبور از مرز جویا میشدند اما به دلیل خستگی و فرسودگی نیروهای خودی ناشی از چندیدن روز جنگ طاقت فرسا و نفس گیر دیگر پرسشی درباره خروج از مرز مطرح نشد. در واقع عملیات رمضان به نوعی مراحل باقی مانده از عملیات بیت المقدس نیز بود.
۴-۴.راهکارهای پیش روی ایران پس از آزادسازی خرمشهر
پس از پیروزی ایران در عملیات بیت المقدس عمده سرزمین های جنوبی اشغال شده ایران آزاد شد اما هنوز هزاران کیلومتر از خاک ایران در تصرف ارتش عراق بود از جمله: ارتفاعات حمیرین، قلاویزان، ( قلعه آویزان ) در جنوب مهران، نفت شهر و سومار. بنابراین باید موضوع بازپس گیری زمین های اشغال شده و همچنین نحوه ادامه جنگ مورد بررسی و گفتگو قرار میگرفت و بهترین استراتژی برای ادامه تعامل با عراق انتخاب میشد. از این رو سه گزینه پیش روی مسنولان ایرانی قرار داشت:

• پذیریش آتش بس و ترک مخاصمه بدون اعلام پایان جنگ و آغاز مذاکرات سیاسی

( آتش بس – مذاکره )

• ادامه جنگ بدون ورود به خاک عراق و تلاش برای بیرون کردن ارتش این کشور از مابقی سرزمین های اشغالی

( توقف – انتظار )

• جنگ با عراق تا حصول نتیجه و بدون محدودیت ورود به خاک عراق

( ضربه تعیین کننده _ تسلیم عراق )(علایی،۱۳۹۱: ۴۹۸)
۴-۵.تلاش برای رسیدن به صلح
۵-۴-۱.(آتش بس و مذاکره)
پس از عملیات بیت المقدس جهانیان به این باور رسیده بودند که جمهوری اسلامی ایران قدرتمند شده است و میتواند با اتمام جنگ و بیرون کردن عراق از خاک خود خیال صدورانقلاب به کشورهای دیگر را به سر بزند و حتی برای مبارزه با اسرائیل آماده بشود. یک هیئت میانجی از طرف سازمان کنفراس اسلامی وارد ایران شد و وزیر خارجه گینه از طرف احمد سکوتوره^[۲۱۶] نامه ای را برای رییس جمهور ایران آقای خامنه ای آورده بود مبنی بر اینکه ایشان به مکه هزیمت کنند. از صدام نیز چنین درخواستی شده بود. این در خواست در جلسه شورای عالی دفاع ایران مطرح شد و با آن مخالف شد. در روز ۲۰ خرداد ماه نیز بار دیگر آقای احمد سکوتوره که رئیس هیئت میانجی سازمان کنفرانس اسلامی بود از آقای خامنه ای رئیس جمهور ایران دعوت کرد که ایشان با صدام حسین در کشوری غیر از عربستان یکدیگر را ملاقات کنند. این پیشنهاد نیز مورد توافق قرار نگرفت.(هاشمی،۱۳۸۶: ۹۹) از طرفی اخباری ضد و نقیض درباره پیشنهادات غیر رسمی به ایران وجود دارد که از زبان افراد، روزنامه و خبرگزاری های مختلف بیان شده است. “هرالدتریبیون^[۲۱۷] به نقل از مقامی بحرینی درباره پیشنهاد عربستان به مقامات ایران مینوسید: دولت عربستان سعودی طی نامه ای برای مقامات ایران، پرداخت ۵۰ میلیارد دلار غرامت جنگی به ایران را تقبل نموده است. و در صورت موافقت ایران با پایان دادن جنگ، علاوه بر عراق، کشورهای عربی دیگر نیز حاضر به پرداخت قسمتی از خسارات وارده به ایران میباشند."(درودیان،۱۳۸۲: ۱۹۴)
” مجله تایم^[۲۱۸]، چاپ آمریکا، نیز به پیشنهاد دوستان عراق درخلیج فارس برای پرداخت ۵۰ میلیارد دلار اشاره میکند.”
“خبرگزاری رویترز^[۲۱۹] طی گزارشی درخواست ایران را مبلغ ۱۵۰ میلیارد دلار غرامت جنگی همراه با محاکمه ی صدام و بازگشت چند هزار رانده شده عراقی ذکر میکند. همچنین اشاره میکند که کشورهای خلیج فارس پذیرفته اند ۲۵ میلیارد دلار غرامت به ایران بپردازند اما دولت عراق هیچ تعهدی برای پرداخت غرامت به عهده نگرفته است."(همان،۱۳۸۲: ۱۹۶ آیت الله هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطرات سال ۱۳۶۱ خود اظهار میدارد که این نوع صحبت ها شایعه پراکنی منابع غربی بوده است. آقای ولایتی وزیر امور خارجه ایران در دولت های مهندس موسوی و آیت الله هاشمی این ادعاها را کذب میداند. ایشان همچنین میگویند: از سوی سازمان ملل متحد، «اولاف پالمه»، نخست وزیر پیشین سوئد و «یان الیاسون^[۲۲۰]» قائم مقام وزارت خارجه این کشور و از سوی کنفرانس اسلامی، کمیته ای متشکل از«ضیاء الحق» رئیس جمهور پاکستان، «احمد سکوتوره» رئیس جمهور گینه، «داود جاوارا^[۲۲۱]» رئیس جمهور گامبیا، «بلند اولسو^[۲۲۲]» نخست وزیر ترکیه و «یاسر عرفات» رئیس سازمان آزادی بخش فلسطین به تهران سفر کردند. از سوی جنبش عدم تعهد هم وزرای خارجه چند کشور مأمور به رایزنی شده بودند که شامل وزرای خارجه کوبا و مالبیر، وزیر خارجه زامبیا، «ناراسیمها رائو^[۲۲۳]» وزیر خارجه هند و «فاروق قدومی^[۲۲۴]» وزیر خارجه فلسطین به تهران سفر می کردند و طی رایزنی های آنان هم هیچ پیشنهاد مشخصی که تأمین کننده خواسته های ما مبنی بر عقب نشینی به مرزها و دریافت غرامت بود، ارائه نشد.(مصاحبه با سایت انتخاب) (مصاحبه اختصاصی پژوهشگر با آقای درودیان)
اما از افرادی که مدعی پرداخت خسارت به ایران شده اند میتوان از ابوالحسن بنی صدر رئیس جمهور اسبق ایران و آقای عزت الله سحابی^[۲۲۵] عضو نهضت آزادی ایران نام برد. بنی صدر میگوید: پیشنهاد کشورهای خلیج فارس بود که حاضر بودند به ما غرامت بپردازند آنها گفتند ۲۵ میلیارد دلار و ما به ۵۰ میلیارد دلار کمتر قانع نشدیم. آقای سحابی نیز میگوید: در زمان فتح خرمشهر که شیخ های عرب پیشنهاد دادند اگر جنگ تمام شود ما صندوقی تاسیس میکنیم و حاضریم تا ۱۰۰ میلیارد دلار در این صندوق بریزیم به طوری که دو سهم برای ایران و یکی برای عراق که صرف بازسازی زیان های دوران جنگ کنند.(درودیان،۱۳۹۱: ۱۹۴)
باید این نکته را یادآور شد که قول پرداخت غرامت تنها دردی از ایران دوا نمیکرد. عنصر بی اعتمادی به صدام که بعدها با حمله او به کویت آشکار شد ایران را به شدت محافظه کار کرده بود. ایران علاوه بر پرداخت غرامت شروط دیگری داشت از جمله: خروج بی قید و شرط نیروهای عراقی از ایران، پرداخت غرامت قبل از شروع مذاکره، پرداخت غرامت توسط متجاوز.
مع الوصف ایران در راه اول که آتش بس و مذاکره بود سودی نمیبرد و این گزینه را از روی میز حذف کرد و به تحلیل گزینه های دیگر پرداخت.
۴-۴-۲.توقف بر روی مرز
همان طور که در مباحث قبلی توضیح داده شد، ایران توانسته بود اکثر مناطق جنوبی را آزاد سازد اما هنوز مناطقی در دست دشمن بود. با شکست خوردن پروژه مذاکره و آتش بس، ایران باید فکری به حال خروج نیروهای عراقی از سرزمین های خود میکرد. در حقیقت گزینه جنگیدن برای بیرون راندن نیروهای عراقی اجتناب ناپذیر بود.
از طرفی رهبر ایران امام خمینی تمایلی به ورود نیروهای ایرانی به خاک عراق نداشتند و معتقد بودند که اگر وارد بشویم به عنوان متجاوز شناخته خواهیم شد. در حقیقت میتوان ادعا کرد امام خمینی طرفدار این فکر طبق اندیشه دینی – انقلابی بودند اما با استدلال اعضای شورای عالی دفاع، نظر خود را تغییر دادند. بعدها صحبت هایی مبنی بر اینکه امام مخالف و یا موافق ادامه جنگ بودند مطرح شد اما در صحبت ها، نامه و بیانیه های امام خمینی (ره) تا پایان عمر ایشان صحبتی مبنی بر مخالفت و یا پشیمانی مبنی بر گرفتن تصمیم برای ادامه جنگ مشاهده نشد.^[۲۲۶]
۴-۴-۳. ورود بدون محدودیت نیروهای ایرانی به خاک عراق
هنگامی که عملیات فتح المبین در حال انجام بود، آیت الله هاشمی رفسنجانی نماینده امام خمینی در شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی ایران، رایزنی های غیر رسمی خود را با ایشان برای کسب تکلیف به منظور عبور نیروهای ایرانی از مرز عراق را آغاز کرده بودند. ایشان در کتاب خاطرات خود در سال ۱۳۶۱ در تاریخ های ششم و یازدهم فروردین ماه مینویسند که امام خمینی با ورود نیروهای ایرانی به خاک عراق مخالفت میکنند. همچنین جلسات خود را در مورد نحوه ادامه جنگ و نظر امام خمینی در مورد آینده جنگ با چند تن از نمایندگان سابق مجلس شورای اسلامی ادامه میدهند. به هر ترتیبی نیروهای ایرانی در عملیات بیت المقدس نتوانستد وارد خاک عراق بشوند و این موضوع به عملیات بعدی موکول شد. در اینجا مسئله تصمیم گیری برای ورود به خاک عراق مورد بحث و گفتگو قرار میگیرد که در نهایت امام خمینی موافقت خود را برای ورود به خاک عراق اعلام میکنند. در واقع مدافع اصلی این اندیشه آقای هاشمی رفسنجانی بودند. ایشان اعتقاد داشتند که باید گروگانی از عراق داشته باشیم تا به اتکای آن بتوانیم حقوق ایران را بگیریم. در واقع فکر نظر آقای هاشمی این بود که ما قادر نیستیم ارتش عراق را بشکنیم، قادر نیستیم وارد بغداد شویم بنابراین قادر بود به پیروزی مطلق نظامی نیستیم اما میتوانیم یک پیروزی نسبی به دست بیاوریم تا جنگ را تمام کنیم و پیروزی نسبی آن است که ما با گرفتن یک منطقه حساس از عراق مثل جنوب این کشور یک برتری نظامی پیدا کنیم و بعد در مذاکرات سیاسی بنشینیم و امتیازات خود را از صدام بگیریم که حاصلش میتواند از بین رفتن صدام باشد.
۴-۶.شروع رایزنی رسمی با امام خمینی (ره)
در عصر روز سوم خرداد، آقایان موسوی نخست وزیر، خامنه ای رئیس جمهور و هاشمی رفسنجانی رییس مجلس شورای اسلامی ایران با امام خمینی دیدار و در مورد ادامه جنگ با ایشان مشورت میکنند. در این جلسه اصل موضوع ورود به خاک عراق بحث شد که با مخالفت امام خمینی روبرو شده است. اما دومین جلسه شورای عالی دفاع با امام خمینی در ساعت ۱۰ صبح ششم خرداد ماه تشکیل شده است. فرماندهان نظامی حاضر در جلسه این چنین استدلال کردند که اگر میخواهیم جنگ را ادامه بدهیم باید از مرز عبور کنیم تا در کنار یک عارضه طبیعی مانند اروند رود پدافند نماییم. امام خمینی بنا به دلایلی که گفته میشود با این نظر مخالفت میکنند:

• ” مردم عراق تصرف سرزمین خود را تحمل نمیکنند و آنهایی که الان با ما هستند، در آن صورت به ما به عنوان متجاوز نگاه میکنند. ورود قوای ایران به خاک عراق موجب افزایش انگیزه ارتش بعثی برای جنگیدن میشود. مردم عراق تا الان از صدام حمایت نمیکردند، چون صدام در خاک ما بود. اما اگر ما وارد خاک عراق شویم مردم حمایت میکنند و نباید مردم عراق را در مقابل خود قرار دهیم. آن گروه از مردم عراق که با جنگ صدام علیه ایران موافق نیستند، ممکن است با ورود ایران به خاک عراق در پشت صدام قرار بگیرند و از او حمایت کنند.

• الان ما از لحاظ بین المللی موضع بر حق داریم و متجاوز در خاک ما است. اگر وارد خاک عراق شویم، کشورهای جهان ایران را متهم به اشغالگری میکنند. دنیا ما را به عنوان متجاوز معرفی میکند و فشار تبلیغاتی می آورد.

• اگر وارد عراق شویم، مردم بی گناه عراق آسیب میبینند و اذیت میشوند. نباید در جنگ، مردم عراق که با ما نجنگیدند، آسیب ببینند، چون مردم عراق در نهایت با ما هستند.

• پس از ورود به خاک عراق، کشورهای عربی در حمایت از صدام صریح میشوند و تعصب عربیت خود را نشان میدهند. عرب ها که متفق نیستند و بعضی ها با ما هستند، پشت صدام قرار میگیرند و کار دشوار میشود."(علایی،۱۳۹۱: ۵۰۲)

همچنین در این جلسه استدلال های زیادی از طرف تیمسار ظهیرنژاد اورده شده که ما باید برای دفاع از خطوط مرزی پشت مانع طبیعی پدافند مناسب را انجام بدهیم . مع الوصف جلسه به سرانجام خاصی نرسید. نامه ای هفت صفحه ای از طرف سید احمد خمینی فرزند امام خمینی به ایشان تنظیم میشود که در آن آمده است که به نظر میرسد نظر جنابعالی در حال تغییر است.

۲-۶ رسیدن کاربران به اهداف و خدمات الکترونیکی
۲-۶-۱ تعریف و تاریخچه خدمات الکترونیکی
مفهوم «خدمات الکترونیک» ترکیبی ساده ای از واژه های «خدمات» و «الکترونیک» نیست. در حقیقیت خدمات الکترونیک دارای بار معنایی خاصی است که شامل تعامل بین ارائه­دهنده خدمت و مشتری بوده به طوری که این خدمات از طریق اینترنت عرضه می گردند. به عبارت دیگر، خدمات الکترونیک، خدماتی دو طرفه است که از طریق اینترنت به کاربران خدمت رسانی می کند. یکی از تعاریف اولیه کیفیت خدمات الکترونیکی مربوط به است(زیتهامل و همکارانش^[۲۷]، ۲۰۰۲). از دیدگاه این صاحب نظران، کیفیت خدمات الکترونیک حوزه ای است که در آن امکان ارائه خدمات کارآمد و مؤثر برای کاربران از طریق وب سایت فراهم می شود.( پاراسوامان و همکارانش ۲۰۰۵) .در تحقیق خویش نشان داده اند که نحوه برداشت کاربران از کیفیت خدمات در یک محیط وب در مقایسه با یک محیط غیر وب بسیار متفاوت می باشد؛ چرا که با توجه به عقاید و تصورات مختلف افراد نسبت به تکنولوژی، میزان پذیرش و کاربرد تکنولوژی ها در بین کاربران، متفاوت است .
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

خدمت، فعالیت یا منفعتی ناملموس تعریف میکنیم که یک طرف به طرف دیگر عرضه میکند و مالکیت چیزی را به دنبال ندارد. همه ی ما هر روزه از خدمات بهره مند می شویم(کاتلر^[۲۸]، ۱۹۹۵). در خانه وقتی تلویزین تماشا می کنیم یا با تلفن صحبت میکنیم و یا وقتی به مرکز درمانی مراجعه می کنیم در واقع در حال استفاده از خدمات هستیم.
۲-۶-۲ عناصر خدمات الکترونیکی
خدمات آن لاین معمولا ترکیبی از یک آمیخته خدمات از طبقه بندی های متفاوت را شامل می شوند این آمیخته خدمات آن لاین عبارتند از (الیزابت آن^[۲۹] ،۲۰۰۴ ):
۱- خدمات ممتاز، ۲- خدمات تسهیل کننده، ۳- خدمات حمایتی، ۴- خدمات مکمل
خدمات ممتاز می توانند به عنوان کاربردهای مبتنی بر اینترنت خود شمول که اجازه هدایت معاملات ، تکمیل وظایف و حل مسائل و درگیرشدن در دیگر خدمات الکترونیکی (مکمل) جهت کامل کردن ، سطح بالاتر معاملات را به مشتری بدهند(بوری^[۳۰]، ۲۰۰۰).
تشخیص بین خدمات مکمل و تسهیل کننده در یک بستر آن لاین مشکل است گاهی وقتها حتی تشخیص خدمات ممتاز مشکل و حتی غیر ممکن است(وینریل و دیگران^[۳۱]، ۲۰۰۴). اما به طور کلی ما می توانیم یک دسته از خدمات را از یک نقطه دسترسی یا یک سایت پورتال (از طریق اینترنت و دیگر شبکه ها) دریافت داریم( راست و کنان ۲۰۰۳) .
مارکو مریسا (۲۰۰۳) برای خدمت ممتاز معیارهایی چون اثربخشی ، کمال ، اعتبار و امنیت را در نظر می گیرد وی همچنین معتقد است برای توسعه و بهبود خدمات الکترونیک می توان به سه مشخصه بیشتر بها داد که عبارتند از: قدرت پاسخگویی، جبران، نقاط تماس. تمرکز بازاریابی دیجیتالی اکنون تغییر از خلق مبادلات به سمت خلق خدمات(راست و لمون^[۳۲]، ۲۰۰۱) می باشد. کانال های منعطف ارائه خدمات با قابلیت بین شخصی تحویل خدمت، خدمات را برای مستند سازی، کنترل بیشتر، قابلیت تبدیل و ذخیره زمان با ارزش تر می نماید.
الف: یک مدل XML برای خدمات الکترونیکی
این مدل برای ایجاد ارکان متعادل در هنگام ارائه خدمات مورد استفاده قرار می گیرد، ابزاری است برای مدیریت جهت جوابگویی اتوماتیک ، توصیف الکترونیکی برای مدیران اجرایی، زبان XML دارای مزیت هایی چون غنای علم معانی، آسان کردن مبادله داده، توسعه سطوح مجزا و امکان فرایندی کردن مکانیزم ها است(لپوراس^[۳۳]، ۲۰۰۵).
ب: مدل ها و متریک ها برای ارزیابی سیستم ها و خدمات دولتی الکترونیک
استفاده از تکنولوژی اطلاعات به صورت خاص، استفاده از اینترنت برای تحویل خدمات و اطلاعات دولتی و درگیر کردن شهروندان در فرایندهای دموکراسی و تصمیم گیریهای دولت همزمان با متقاعد سازی، مشتری مداری، اثر بخشی هزینه و شهروند مداری است. دولت الکترونیک نه تنها خدمات دولتی آن لاین را ارائه می کند بلکه بتعث ایجاد تغییرات اساسی در طریق ارائه خدمات و مدیریت خدمات می گردد. دولت الکترونیک از نظر کاربو می تواند درگیر خدمات متفاوتی شود ، برنامه ریزی شهری، خدمات اداری اجتماعی، مدیریت زیر ساختار های اطلاعاتی یا فیزیکی، مدیریت بحران، توسعه انجمن های اقتصادی، بهبود رفاه عمومی و خدمات بهداشتی و آموزش و ارزیابی های مناسب(کاربو^[۳۴]، ۲۰۰۵)..
۲-۶-۳ ارزیابی خدمات الکترونیک
اخیرا به وسیله ترکیب چهارچوب‌های تحقیقات کلی در مورد ارزیابی سیستم اطلاعات و تحقیقات درباره کیفیت خدمات سنتی نظیر چهارچوب سروکوال و غیره، بسیاری از چهارچوب های ارزیابی خدمات الکترونیک ایجاد شده اند. تنها برخی‌ از آنها نو آوری دارند که در کّل برای ارزیابی خدمات الکترونیک رهنمون‌هایی دارند. اکثر آنها خاص تر هستند و بر انواع خاص خدمات الکترونیک تمرکز دارند. این‌ها شامل تارنما‌های اطلاعاتی‌ و فروشگاه‌های الکترونیک و کسب و کارهای الکترونیک هستند. یک زمینه مورد توجه دیگر حکومت الکترونیک است. تحقیقات دیگری نیز در زمینه آموزش الکترونیکی‌ انجام شده اند.
مرور‌های شایان توجه در مورد چهارچوب‌های ارزیابی خدمات الکترونیک توسط رولی و سومک و غیره فراهم شده اند. این چهارچوب‌ها ابعاد و معیارهای مفید در زمینه ارزیابی خدمات الکترونیک ارائه می کنند که غالب آنها کیفیت منابع و ظرفیتی را که خدمات الکترونیک فراهم می کنند مورد بررسی‌ قرار می دهند و یا رضایت کلی‌ کاربران را در مورد سودمندی ارزیابیسیستم اطلاعات. با این وجود، چهارچوب‌های فوق در پردازش آنچه ارائه می کنند ضعیف هستند. معمولاً محاسبه میانگین را پیشنهاد می کنند برای تمامی‌ ابعاد و معیار‌ها در مورد کاربرانی که خدمات الکترونیک را مورد ارزیابی قرار داده اند. آنها از روش‌های ریاضی‌ پیشرفته تر دارای چندین متغیر استفاده نمی کنند در استخراج دانش بیشتر از داده‌های ارزیابی کاربران. این داده‌ها نادیده گرفته م یشوند و ارتباط میان آنها نیز. در نتیجه، به این نتیجه می رسیم که به منظور ارزیابی یک خدمات الکترونیک، لازم است که بعد کاربردی بودن و کارآمدی را با هم ترکیب کنیم که از چندین چهارچوب موجود استخراج شده اند و از آنها در اهداف خاص، خصوصیت خاص و منابع و قابلیت‌های خدمات الکترونیک خاص مورد استفاده قرار گیرند.
بر اساس نتایج فوق حاصل از تحقیقات پیشین در زمینه‌های مرتبط با ارزیابی سیستم اطلاعات و موفقیت سیستم اطلاعات و ارزیابی خدمات الکترونیک روشی‌ برای تبدیل داده‌های مربوط به ارزیابی کاربران به داده‌های تحلیلی سودمند که بتوانند منجر به نتایج کارامد شوند به دست داده است. خصوصیت پایه روش به گونه‌ای تعریف شده اند که نتایج بنیادی تحقیقات پیشین را به منظور ایجاد دانش در مورد خدمات الکترونیک تعریف کند
تونی معتقد است همان طور که کسب و کار الکترونیک باعث دگرگونی و تغییر در بخش خصوصی شده است ، دولت الکترونیک نیز باعث دگرگونی در بخش عمومی شده است(کاربو، ۲۰۰۵). طبق این نظر اهداف وظیفه ای سیستم های دولت الکترونیک باید شامل موارد زیر باشد:
۱- دستیابی به داده و اطلاعات از طریق کانال های دستیابی چندگانه
۲- اعتمادسازی برای معاملات از طریق کانال های چندگانه تحویل
۳- برگشت عقلایی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی
۴- اهمیت کافی و فرایند ارزیابی
۵- سیستم ها و خدمات شفاف و قابل اعتماد
۶- گسترش خدمات رسانه وسیع به همه شهروندان به زبان قابل فهم عموم
۷-استعداد مهندسی مجدد فرایند ها با دولت
۲-۶-۴ مدل
خدمات ممتاز
خدمات تسهیل کننده
اهداف استقرار سیستم الکترونیک
خدمات حمایتی
خدمات مکمل
شکل ۲-۱ اهداف استقرار سیستم الکترونیک (الیزابت آن ،۲۰۰۴)
۲-۶-۵ جمع بندی
استفاده از فضای مجازی و درگیر شدن با ظرفیت‌های این جهان، موجب شده است تا خدمات الکترونیک به مثابه بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره درآیند. استفاده از این خدمات در جهت تسهیل امور و فعالیت‌ها باعث شد تا به کارگیری این خدمات به عنوان یک ضرورت در زندگی امروز نمود پیدا کند. بر این اساس باید مسایلی که نیاز اصلی شهرداری های الکترونیک و به تبع آن خدمات الکترونیک یعنی مدیریت این خدمات است را مورد توجه بیش از پیش قرار داد. سرویس های الکترونیکی اتوماسیون ، وحدت و پویایی را بوجود می آورند که تحولات جدیدی را برای سیستم های مدیریتی سرویس های الکترونیکی وضع می کند. اغلب شرکتهای باتجربه و موفق در تجارت الکترونیک این نکته را درک کرده اند که عوامل موفقیت یا شکست صرفا حضور شرکت در وب و یا قیمت پایین نیست بلکه عامل مهم انتقال کیفیت بالای خدمت الکترونیک است. تحقیقات اخیر نشان می دهد که قیمت پایین و ترفیع تا چندی دیگر به عنوان عوامل مهم موثر بر تصمیم خرید مشتریان ازبین خواهد رفت و اهمیت خود را از دست خواهد داد. مشتریان اینترنتی حاضرند بابت خدمت الکترونیک با کیفیت بالا که از سوی خرده فروشان الکترونیک عرضه می‌شود، حتی قیمت بالاتری بپردازند. تحقیقات بازار نشان داده است که کیفیت خدمت اثر معنی داری بر رضایت مشتری، وفاداری مشتری، حفظ مشتری و تصمیمات خرید و حتی عملکرد مالی شرکت دارد. لذا خرده فروشان اینترنتی به منظور اعتمادسازی در مشتریان، وفاداری و حفظ مشتریان باید قبل، حین و بعد از مبادله روی کیفیت بالای خدمت الکترونیک تمرکز کنند. این مسئله در محیط جهانی تجارت الکترونیک مهمتر است. هنگامی که مشتریان درحال خرید از شرکتهای خارج از کشور خود هستند، نگرانی بیشتری درمورد کیفیت بالای خدمت الکترونیک ازسوی خرده فروشان اینترنتی خارج از کشور دارند. مدیریت و برنامه‌ریزی برای ایجاد خدمات الکترونیک ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است، از این رو توجه به ساختارهای مدیریتی و همچنین تهیۀ برنامه‌های راهبردی و الگوهای پیاده‌سازی بر مبنای این ساختارها امری اجتناب‌ناپذیر است. ساخت‌های فضای مجازی به طور عام و نظام اداری الکترونیک به طور خاص نیازمند تعریف و تدوین برنامه‌های مدیریتی و الگوهای پیاده‌سازی هستند تا هم چشم‌اندازهای اجرا را در نظر داشته باشند و هم مأموریت‌ها و اهداف در آن مشخص شوند و با تبیین راهبردهای اجرایی و الگوهای پیاده‌سازی، به تحقق زنجیره‌ای دولت الکترونیک کمک کنند. از آنجا که خدمات الکترونیک به صورت یکپارچه ساخته می‌شوند، نیازمند نگاهی کلان و مدیریتی صحیح برای ایجاد، توسعه و نگهداری هستند که از طریق برنامه‌ریزی و شناخت صحیح نیازهای مدیریتی خدمات الکترونیک می‌توان به این امر دست یافت. در خدمات الکترونیک دو عامل کلیدی وجود دارد ،کسی که خدمات جدید را ایجاد و یا پیشنهاد می نماید و دیگری مصرف کننده ی خدمات که از خدمات الکترونیک موجود استفاده و مصرف می نماید (و ممکن است در جهت خدمت جدید دیگری گام بردارد) ارائه دهندگان خدمات، خدمات الکترونیک جدیدی را برای استفاده و کاربری توسط سایر ارائه دهندگان (تامین کنندگان) با طراحی و ساخت کاربردها و موارد استفاده برای مشتری های خود به وجود می آورند.. ازاین رو به بررسی تأثیر خدمات الکترونیکی به عنوان یک متغیر در مطالعه حاضر با توجه به اهداف خاص مطالعه پرداخته شده است.
۲-۷ رفتارهای آتی و خدمات الکترونیکی
۲-۷-۱ سطوح مختلف خدمات الکترونیکی از دیدگاه روتشتاین
بنا به نظر روتشتاین سه گونه طرز فکر با عنوان خدمات مرجع تقریری، خدمات مرجع ارشادی و خدمات مرجع تحقیقی رایج است:
۲-۷-۱-۱ خدمات مرجع تقریری
در این نوع خدمت، طرز استفاده از منابع و مراجع به استفاده کنندگان از کتابخانه آموزش داده می شود. در این شیوه کتابدار مرجع چون معلمی، طرز کار فرهنگها، دستورنامه‌ها و دستنامه‌ها و سایر منابع اطلاعاتی چاپی و طرز کار کردن با منابع الکترونیکی عمومی را به استفاده کننده یاد می دهد. مثلاً، آموخته می‌شود که فهرستبرگه دان کتابخانه یا کتابها در قفسه‌های کتابخانه چگونه نظم یافته است(دیانی، ۱۳۸۵).
۲-۷-۱-۲ خدمات مرجع ارشادی
خدمات مرجع ارشادی در حد هدایت مرجعان به مواد مورد نیاز، نه خود اطلاعات محدود می شود. در این شیوه کتابدار مرجع، جویای اطلاعات را در دستیابی به کتاب، مقاله، یا گزارشی هدایت می‌کند که تصور می‌کند اطلاعات مورد نظر مراجعان در آن وجود دارد. در این مورد کتابدار باید از محتوای منابع آگاه باشد و این توانایی را داشته باشد که بین پرسش مُراجع و محتوای منابع خاصی ارتباط برقرار کند و به این مهارت دست یافته باشد که راهنمایی انجام شده به نتیجه ای مطلوب می رسد(دیانی، ۱۳۸۵).
۲-۷-۱-۳ خدمات مرجع تحقیقی
در خدمات مرجع تحقیقی انتقال اطلاعات از منابع به مُراجع بر عهده کتابدار است و در این صورت بر خلاف دو مورد اول، مسئولیت اعتبار و درستی یا نادرسی آنچه منتقل می‌شود بر عهده کتابدار است. در این مورد کتابدار همانند همکار پژوهشگر عمل می‌کند و در عمل بخشی از فرایند پژوهش که پژوهش کتابخانه ای برای فراهم آمدن زیربناهای اصلی پژوهش است بر عهده کتابدارگذارده شده است.
خدمات نوع سوم بیشتر درکتابخانه‌های تخصصی، مثلاً کتابخانه مجلس شورای اسلامی و کتابخانه کنگره آمریکا و کتابخانه‌های مراکز صنعتی و علمی مورد استفاده است. مورد اول و دوم بیشتر در کتابخانه‌های عمومی و دانشگاهی مورد استفاده می باشد(دیانی، ۱۳۸۵).
۲-۷-۲ خدمات الکترونیک
لاکوبوسی^[۳۵](۱۹۹۴) تمایز بین کالا و خدمات را در چهارچوب زیر مطرح نمود:
۱- همزمانی یا تفکیک ناپذیری تولید و فروش
۲- غیر قابل لمس بودن خدمات
۳- ناهمگنی خدمات
۴- نابود شدنی بودن خدمات
در بعد غیر قابل لمس بودن نیز تفاوت های زیادی بین دیجیتالی و فیزیکی وجود دارد. خدمات آن لاین تقریبا به طور کلی غیر قابل لمس هستند اگرچه ظاهر فیزیکی وب سایت، و رنگ های استفده شده، شکل دگمه ها میتواند قابل لمس باشد اما خدمات فیزیکی بعد از تولید میتوانند به شکل فرمها تا حدودی نسبت به خدمات الکترونیک قابل لمس باشند(براون^[۳۶]، ۱۹۹۸).
پنج ویژگی اساسی را در تفاوت کالا و خدمات می توان شناسایی کرد(عظیمی ، ۱۳۸۸):
۱- ناملموس بودن خدمات

۶-۲-۱- الکتروانباشت به روش مستقیم
بخش اعظم کار در این روش را آماده ­سازی نمونه تشکیل می­دهد.­ به همین دلیل این روش، نسبت به بقیه­ی روش­ها چندان مطلوب به نظر نمی­رسد
۶-۲-۱-۱- آماده ­سازی نمونه جهت انباشت مستقیم
ابتدا نمونه­ Al را در v130 بعلت گشاد بودن مناسب قطر حفره­ای جهت انباشت، آندایز می­کنیم. پس از آن نیز انحلال لایه­ی آلومینا و آندایز نرم در v104 را انجام می­دهیم.
حال برای حفظ لایه­ی آلومینا بعد از انحلال لایه­ی Al و جلوگیری از خورده شدن قسمت متخلخل رویه­ی سطح در حین باز کردن حفره­ها از پشت لایه­ی سدی، نمونه را روی یک لایه­ی نازک شیشه می­چسبانیم. البته بین نمونه و شیشه یک واشر قرار می­دهیم تا آلومینا به شیشه نچسبد. دقت می­کنیم تا بین واشر و شیشه و همچنین واشر و نمونه کاملاً چسب خورده باشد تا روزنه­ای برای نفوذ محلول­های حلال باقی نماند. شکل این پیکربندی را در شکل (۶-۱۰) مشاهده می­کنید.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

(الف) (ب)
شکل (۶-۱۰) الف) نمونه­ آندایز شده که بر واشر چسبیده شده (از طرف سطح آندایزی) و واشر نیز به شیشه چسبیده است. ب) آلومینیوم نمونه در ابتدا حل شده، سپس حفره­ها باز گردیده و بر روی سطح آن­ها یک لایه طلا نشانده شده، سپس یک سیم مسی نازک با چسب نقره بر روی سطح طلا اندود چسبانده شده و کل سطح با چسب مایع پوشش داده شده است. بعد از آن نمونه با کاتر از سطح شیشه جدا شده است (از وسط واشر با کاتر برش داده شده است)
.
حال لایه­ی آلومینیومی را حل کرده و در فسفریک اسید ۵% وزنی در مدت زمان لازم که در بالا نیز ذکر شد، ته حفره­ها را باز می­کنیم.
سپس بوسیله­ی سیستم لایه­نشانی چند منظوره­ی موجود در آزمایشگاه لایه­نشانی که تصویر آن در شکل (۶-۱۱) آمده است و با بهره گرفتن از روش تبخیری ژول یک لایه طلا با ضخامت حدود µm3-1 بر سطح باز شده حفره­ها می­نشانیم. بعد از اطمینان از رسانندگی سطحی (با آوومتر بررسی می­گردد )، کل ناحیه­ی آلومینای طلا نشانده شده را با چسب مایع، بصورت ضخیم پوشش می­دهیم، تا نمونه محکم شده و موقع جدا کردن از واشر ترک بر ندارد. قبل از ریختن چسب، یک سیم رسانای مسی را با چسب نقره بر سطح می­چسبانیم تا ارتباط الکتریکی با پشت نمونه برقرار باشد. حال واشر را با کاتر بریده و نمونه جهت انباشت حاضر می­گردد. در شکل (۶-۱۰ب) نمونه­ آماده شده را نیز می­بینید.
شکل (۶-۱۱) سیستم لایه­نشانی چند منظوره­ی موجود در آزمایشگاه لایه­نشانی بخش فیزیک دانشگاه شیراز
۶-۲-۱-۲- روش کار
نمونه­ آماده شده را درون بشری که محلول gr0/8 ZnSO₄ و gr0/4 H₃BO₃در ml100 آب مقطر در آن قرار داشت، بوسیله­ی یک پایه محکم می­کنیم. سیم مسی انتهای نمونه کاتد و یک قطعه­ی گرافیت بعنوان آند درون بشر و در مدار قرار داده شد. یک نمونه را با ولتاژ مستقیم v5/1 و یک نمونه را نیز با ولتاژ v3/1 ، به مدت ۵/۳-۳ ساعت در مدار قرار می­دهیم. در هر دو حالت بعد از یک پیک اولیه جریان پایین آمده و به مرور مجدداً بالا رفت. بعد از پایان آزمایش یک قطعه از نمونه روی لامل چسبانده شد و الگوی پراش پرتوی ایکس (XRD) آن تهیه شد، که در هیچ کدام مقدار ماده­ Zn مشاهده نشد و این آزمایش با موفقیت انجام نگرفت.
۶-۲-۲- الکتروانباشت به روش تناوبی
در این روش تنوع کار ما بیشتر بوده و آماده ­سازی نمونه راحت­تر می­باشد، گرچه در اکثر مقاله­ها روش انباشت مستقیم دنبال شده است. در زیر به تشریح آماده ­سازی و روش کار این نوع انباشت می­پردازیم.
۶-۲-۲-۱- آماده ­سازی نمونه جهت انباشت تناوبی
در ابتدا بر روی نمونه­ Al آندایز v130 یا v86 انجام گرفته و پس از انحلال آلومینا آندایز متناظر ۱۰۴ یا v8/68 انجام شد. البته در بعضی موارد از خود نمونه­ v130 ( تهیه شده با آندایز سخت) استفاده گردید.
پس از آن نمونه تا مقدار متناسب با شرایط انباشت که بطور تجربی بدست آمده، نازک­سازی می­گردد (در بعضی موارد نازک­سازی با گشادکردن حفره­ها همراه است)، و بعد از آن آماده­ی انباشت می­باشد. در بعضی موارد قبل از انباشت نمونه درون آب مقطر در حمام آلتراسونیک نیز قرار می­گیرد، تا حباب­های هوا از حفره­ها خارج شده و انباشت بهتر صورت گیرد.
۶-۲-۲-۲- روش کار
اصول کلی به این ترتیب است که نمونه را بر سر فلنچ، روی راکتور سوار کرده و محلول مورد نظر جهت انباشت ماده­ دلخواه را درون آن ریخته و یک قطعه گرافیت درون راکتور قرار داده و آن­را در جریان مدار قرار می­دهیم. برای تولید ولتاژ سینوسی از دستگاه قابل برنامه­ ریزی ac/dc EC1000S که در شکل (۶-۹) مشاهده گردید، استفاده می­کنیم. نمودار امواج تناوبی ولتاژ بوسیله­ی کسی بر روی صفحه­ی نمایش­گر رایانه نمایش داده می­ شود، ضمن آن که اطلاعات از ابتدا تا انتهای آزمایش را ذخیره می­ کند. پس از برقراری جریان، نمودار جریان لحظه­ای که آن نیز تناوبی است بر صفحه­ی نمایشگر قابل مشاهده می­باشد. بوسیله­ی یک صفحه نمایش دیگر نیز نمودار جریان متوسط رصد می­ شود. در اکثر موارد با شروع آزمایش و پس از افت اولیه، پالس­های جریان لحظه­ای ارتفاع بیشتری داشته و به مرور ارتفاع آن کاهش می­یابد. نمودار جریان متوسط نیز در شروع یک پیک بلند را نشان داده و سپس پایین آمده و به یک جریان تقریباً ثابت می­رسد. می­توان آزمایش را تا هر زمان دلخواه ادامه داد. با توجه به ضخامت حفره­ها، نوع ماده­ انباشتی، مقدار نازک­سازی، قطر حفره­ها و مواردی دیگر، زمان پر شدن حفره­ها متفاوت بوده و در بعضی موارد که کیفیت انباشت بالا نیست و همه حفره­ها کامل پر نشده یا با هم به سطح نمی­رسند، بر سطح بیرون حفره انباشت صورت نمی­گیرد و یا انباشت کاتوره­ای بوده و سطح رسانا نمی­گردد. در این موارد نمودارهای انباشت روال منطقی خود را بطور کامل طی نکرده و بعنوان مثال نمودار جریان متوسط هنگام بیرون زدن انباشت از درون حفره­ها، مجدداً بالا نمی­رود و یا در نمودار جریان لحظه­ای ارتفاع پالس­ها در اواسط کار بیشتر و کمتر می­ شود.
از آن­جا که برای انباشت هر نوع ماده، شرایط متفاوتی اعمال شده، جزئیات کار را برای هر حالت جداگانه بیان می­کنیم.
۶-۲-۲-۲-۱- الکتروانباشت نانوسیم­های Sn
قلع از مواد خوش نشین بوده و در چند حالت مختلف ولتاژ و فرکانس، امکان نشست مناسب دارد. بعضی از مواد مانند Zn تنها در حالتی خاص از شرایط انباشت، حالت بهینه­ دارند. محلول مورد استفاده برای تمامی حالات یکسان و شامل gr5/2 SnSO₄ و gr0/4 H₃BO₃ در mL100 آب مقطر می­باشد. شرایط ولتاژ و فرکانس در انباشت و آندایز می ­تواند مطابق جدول (۶-۲) تغییر کند.
همانطور که ملاحظه می­ شود، تنوع حالات چشمگیر می­باشد. در همه حالات سیاه شدن سطح نمونه پس از انباشت مناسب است، اما لبریز شدن و رسانا شدن سطح برای همه حالات یکسان نیست.
میدانیم که سیاه شدن سطح آندایزی نمونه به معنای پر شدن حفره­ها و عدم توانایی نور در بازتابش از سطح­ایست که تا قبل از انباشت شفاف بوده و حالت شیشه ­ای داشته است.
یک حالت نامتقارن در ولتاژ انباشت نیز در جدول (۶-۲) مشاهده می­ شود، که در انباشت Zn بیشتر راجع به آن توضیح خواهیم داد.
جدول (۶-۲) شرایط ولتاژ و فرکانس­ در آزمایش­های انباشت –آندایز انجام شده در آزمایشگاه برای انباشت قلع

روند کامل یک فرایند بهینه سازی تحت عدم­قطعیت[۲۳]
روش‌های قدیمی برای کاهش خطا در خروجی، از روش شش سیکما^[۳۶] استفاده می‏کردند به‌طوری‌که یک انحراف استاندارد ۶± بین مقدار میانگین و نزدیک‌ترین محدودیت مشخص در نظر می‏گرفتند. سابقه استفاده از روش شش سیکما به‌عنوان یک ابزار استاندارد در انحراف و تغییرپذیری به سال ۱۹۲۰ مربوط می‏شود زمانی که شیوارت^[۳۷] اثبات کرد که استفاده از روش سه سیگما نیاز به تصحیح شدن دارد. در سال ۱۹۸۰ شرکت موتورولا با استفاده کردن از روش شش سیکما به بیش از ۱۶ میلیون دلار صرفه‌جویی در هزینه دست یافت. در بیست سال گذشته روش‏های غیر‏قطعی برای رسیدگی به عدم قطعیت‏های طراحی گسترش یافتند. این روش‏ها می‏توانند به دو دسته با عنوان‏های روش‏های بر مبنای قابلیت اطمینان و روش‏های بر مبنای طراحی مقاوم تقسیم شوند[, ].
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

طراحی بر مبنای قابلیت اطمینان^[۳۸]:
در طراحی بر مبنای قابلیت اطمینان، طراح سعی می‌کند تا طرحی را ارائه نماید که در آن، احتمال شکست مأموریت از یک مقدار مشخص کمتر باشد. بر این اساس طراح روند زیر را طی می‌کند:
تعیین قابلیت اطمینان موردنظر که معمولاً از سوی کارفرما تعیین می‌گردد.
حدس اولیه از چیدمان طرح
تخصیص قابلیت اطمینان به زیرسیستم‌ها و یا اجزا
تحلیل قابلیت اطمینان سیستم
بهبود قابلیت اطمینان تخصیص‌یافته به زیرسیستم‌ها
روش‏های بر مبنای قابلیت اطمینان توزیع احتمال پاسخ‏های سیستم را بر مبنای توزیع احتمال‏های معلوم از پارامترهای تصادفی تخمین می‏زنند و به‌طور عمده برای آنالیز ریسک به‌واسطه احتمال شکست یک سیستم به کار می‏روند. [].
طراحی مقاوم^[۳۹]:
یک مسئله طراحی مقاوم، طرحی را جستجو می­ کند که در آن شاخص عملکرد به تغییرات کوچک در کمیت­های نامعین حساسیت کمی داشته باشد. طراحی مقاوم کیفیت یک محصول را به‌واسطه کمینه کردن اثر منابع تغییرات و ناپایداری‏ها بدون حذف کردن این منابع بهبود می‏دهد. هدف آن متفاوت از روش‏های بر مبنای قابلیت اطمینان است و عملکرد متوسط را بهینه و تغییرات و ناپایداری‏ها را کمینه می‏کند درحالی‌که امکان‏پذیری قیدهای احتمالی را حفظ می‏کند. این به‌واسطه بهینه کردن محصول و فرایند طراحی به دست می‏آید تا اینکه حساسیت عملکرد به منابع گوناگون تغییرات و ناپایداری را کمینه کند. ازاین‌رو طراحی مقاوم روی توزیع احتمال نزدیک به حد واسط تمرکز می‏کند[].
طراحی نامعین به دو گروه به نام‌های نوع یک و نوع دو تقسیم می‌شود. در طراحی مقاوم نوع یک هدف مینیمم کردن تغییرات ایجادشده توسط فاکتورهای نویز کنترل ناپذیر است. یک فاکتور نویز، یک پارامتر طراحی است که کنترل آن شدیداً هزینه‌بر یا غیرممکن است. فاکتورهای نویز معمولاً شامل فاکتورهای محیطی خارجی و فاکتورهای بار هستند. اغلب ممکن است که بتوان رفتار یک فاکتور نویز را با بهره گرفتن از انواع مختلف توزیع‌های احتمالی توصیف کرد. نوع دوم طراحی مقاوم علاقه‌مند به کاهش اثر تغییرات در فاکتورهای کنترل است که نوعی از پارامترهای طراحی هستند که طراح در انتخاب آن‌ها آزاد است. فاکتورهای کنترل معمولاً متغیرهای طراحی نامیده می‌شوند. مقاوم بودن طراحی نسبت به فاکتورهای کنترل اهمیت دارد زیرا طراح ممکن است فقط قادر باشد مقادیر متغیر طراحی را برای یک تلورانس معین تعیین کند و البته ممکن است این مقادیر به دلیلی بدتر شوند یا به سمتی سوق پیدا کنند.
به کمک طراحی مقاوم از نوع اول محصولی طراحی می‌شود که در سرتاسر محدوده وسیعی از شرایط قابل‌اجرا باشد. برای مثال یک موتور جت باید قادر باشد در محدوده وسیعی از تغییرات در شرایط اتمسفری به‌طور کارآمد کار کند. موتور باید قادر باشد برای محیط‌های با دمای بالا و ارتفاع برخاست زیاد تراست کافی تولید کند درحالی‌که در سطح دریا تحت شرایط هوایی سرد نیز باید بتواند به‌طور کارآمد عمل کند. طراحی مقاوم نوع دوم به طراح اجازه می‌دهد که بدون از دست دادن کیفیت محصول، تلورانس را روی فاکتورهای کنترلی افزایش دهد. در اصل طراح می‌تواند یک محدوده از مقادیر را برای متغیر طراحی انتخاب کند درحالی‌که کیفیت ثابت یا نزدیک به ثابت خواهد ماند. بنابراین این روش طراحی اجازه می‌دهد که از موادی با درجه پایین و ارزان‌تر استفاده کنیم ضمن آنکه کیفیت حفظ شود[].
روش طراحی مقاوم برای بهبود بهره‌وری مهندسی ضروری است و اولین کار مربوط به سال ۱۹۲۰ است، زمانی که فیشر^[۴۰] و یاتس^[۴۱] یک روش طراحی آزمایش‏^[۴۲] آماری برای بهبود محصولات کشاورزی انگلستان ارائه کردند. در سال ۱۹۵۰ و اواخر ۱۹۶۰، تاگوچی شالوده‏ای از طراحی مقاوم را برای رسیدگی به چالش تولید محصولاتی با کیفیت بالا ارائه کرد. در سال ۱۹۸۰ او روش خود را در صنعت ارتباط تلگرافی آمریکا به کار برد و بعدازآن روش طراحی مقاوم تاگوچی به‌طور موفقیت‌آمیز در زمینه‏های صنعتی گوناگون مانند الکترونیک، صنعت خودروسازی، عکاسی و ارتباط مخابراتی از راه دور به کار گرفته شد[].
‏ شکل۲-۱۱ نشان‌دهنده حوزه کاربرد هر یک از این دسته مسائل است. دو فاکتور اصلی برای کاربرد مطرح است: تواتر اتفاقات و اهمیت آن‌ها. سیستمی که هرروز دچار سوانح فاجعه‌آمیز شود کاربرد مهندسی ندارد. برای اتفاقاتی با احتمال رخداد زیاد و خطرات کم، طراحی مقاوم به کار می‌رود درصورتی‌که برای اتفاقات فاجعه‌آمیز و احتمال رخداد کم، طراحی با قابلیت اطمینان بالا موردنیاز است. به‌عنوان‌مثال یک هواپیما ازنظر آیرودینامیکی می‌بایست طراحی مقاوم داشته باشد زیرا در هر پرواز شرایط متفاوتی را تجربه می‌کند و نبود طرحی مقاوم ممکن است باعث افزایش هزینه پرواز گردد. لیکن چنانچه یک جزء سازه‌ای از هواپیما دارای قابلیت اطمینان کافی نباشد سرنوشت مسافران با مخاطره جدی روبرو است[].

حوزه کاربرد مسائل طراحی مقاوم و طراحی بر مبنای قابلیت اطمینان[۶]
یک موضوع قابل‌توجه در تمایز قائل شدن بین مقاومت و قابلیت‏اطمینان آن است که روش‏های ریاضی به‌کاربرده شده برای حل مسائل طراحی مقاوم به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای از روش‏های به‌کاربرده شده برای حل مسائل بر پایه قابلیت‏اطمینان متفاوت هستند. روش‏های ریاضی برای روندهای طراحی مقاوم نسبت به آن‌هایی که برای روندهای طراحی بر پایه قابلیت‏اطمینان به کار رفته‏اند کمتر توسعه یافته‏اند و این کار هنوز به‌طور وسیع به مطالعات آکادمیک محدود شده است[].
همان‌طور که پیش‌تر نیز توضیح داده شد در طراحی مقاوم به دنبال کم کردن اثر عدم قطعیت‌ها بر عملکرد سیستم هستیم. به همین دلیل نقطه طراحی در نقطه‌ای قرار می‌گیرد که ضمن آن‌که نقطه بهینه باشد، اما در صورت ایجاد عدم قطعیت‌ها، در عملکرد سیستم کمترین تاثیر ایجاد شود. این بدان معنی است که ممکن است نقطه طراحی بر روی مرز طراحی بیفتد. درحالی‌که در طراحی بر مبنای قابلیت اطمینان به دنبال فاصله گرفتن از مرزهای طراحی هستیم؛ یعنی با بررسی احتمال ایجاد عدم قطعیت‌ها، همواره نقطه طراحی را انتخاب می‌کنیم که ضمن بهینه بودن، حتی در صورت ایجاد عدم قطعیت، از مرز طراحی عبور نکند. ‏ شکل۲-۱۲ این موضوع را بیان می‌کند.
تفاوت نقطه بهینه در طراحی مقاوم و طراحی بر مبنای قابلیت اطمینان[۲۸]
عناصر اصلی طراحی بهینه مقاوم عبارت‌اند از[۱۱]:
حفظ مقاومت در تابع هدف (مقاومت هدف)
حفظ مقاومت در قیود
تخمین میانگین و برآورد تابع عملکرد
بهینه‌سازی چند هدفی
مقاومت هدف
در بهینه‌سازی مقاوم، معمولاً مقاومت تابع هدف توسط بهینه‌سازی همزمان میانگین و مینیمم کردن واریانس آن به دست می‌آید. دو معیار اصلی برای مقاومت در مطالعات در دسترس هستند: یکی واریانس است که در تمام مطالعات مطرح شده است و دیگری بر مبنای درصد اختلاف^[۴۳] است.
مقاومت امکان‌پذیری
مقاومت امکان‌پذیری یعنی مقاومت در قیود که می‌تواند به‌عنوان برآورده ساختن قیود طراحی در حضور عدم قطعیت تعریف شود. دیو و چن در سال ۲۰۰۰ روش‌های حفظ مقاومت امکان‌پذیری را به دو گروه تقسیم‌بندی کردند:
۱- روش‌هایی که از آنالیز احتمال و آمار استفاده می‌کنند، برای مثال، فرمول‌بندی امکان‌پذیری احتمالی و فرمول‌بندی تطبیقی ممان.
۲- روش‌هایی که نیازی به احتمال و آمار ندارند، برای مثال، آنالیز بدترین حالت، ارزیابی فضای گوشه و الگوهای تغییرات ساخت.
یک روشی که به‌طور رایج استفاده می‌رود، روش کاهش ناحیه ممکن^[۴۴] می‌باشد. این ‌یک روش طراحی مناسب است که در آن پهنای فضای امکان‌پذیر در هر جهت توسط مقدار کاهش داده می‌شود، که یک قید تعریف‌شده توسط کاربر است و انحراف استاندارد از تابع عملکرد است.
تخمین میانگین و واریانس تابع عملکرد
در مطالعات انجام‌شده روش‌های متفاوتی برای تخمین میانگین و واریانس تابع عملکرد گزارش‌شده است. این روش‌ها می‌توانند به سه دسته اصلی تقسیم شوند:
روش بسط سری تیلور
روش‌های بر مبنای نمونه‌برداری
روش‌های برآورد نقطه‌ای
روش بسط سری تیلور یک روش ساده است. به‌هرحال، برای یک تابع عملکرد غیرخطی، اگر واریانس‌های متغیرهای تصادفی بزرگ باشند، این تخمین ممکن است باعث به وجود آمدن خطاهای بزرگی شود. روش‌های بر مبنای نمونه‌برداری نیاز به اطلاعاتی روی توزیع‌های متغیرهای تصادفی دارند و هزینه‌بر هستند. روش‌های نمونه‌برداری کارآمد مانند نمونه‌برداری محسوس، نمونه‌برداری مکعبی لاتینی و غیره و مدل‌های بدلی ممکن است برای کاهش تلاش محاسباتی استفاده شوند. روش برآورد نقطه‌ای به مشکلات مربوط به محاسبه مشتقات موردنیاز در بسط سری تیلور فائق آمده است. گونه‌های متفاوتی از این روش برآورد نقطه‌ای ارائه‌شده است. یک روش قدیمی‌تر برای تخمین میانگین و واریانس تابع عملکرد روش کاهش بعد می‌باشد.
بهینه سازی چند هدفی
بهینه‌سازی بر مبنای مقاومت دو هدف را مدنظر قرار می‌دهد: بهینه کردن میانگین تابع هدف و مینیمم کردن واریانس آن. یک بررسی وسیع روی روش‌های بهینه‌سازی چند هدفی در مقاله مارلر و آرورا در سال ۲۰۰۴ ارائه شده است. در میان روش‌های در دسترس، روش مجموع وزنی رایج‌ترین روش برای بهینه‌سازی چند هدفی است و در همه‌جا در زمینه بهینه‌سازی طراحی مقاوم به کار گرفته‌شده است[۶].
با تفاسیر فوق معادله طراحی بهینه مقاوم به شکل ‏معادله ۲-۴ نوشته می‌شود[۱۱].