به طور کلی می توان گفت، تفکر عملی ذهنی است و زمانی مطرح می‌گردد که انسان با مسئله ای مواجه است و خواستار حل آن است. در این هنگام در ذهن، تلاشی برای حل مسئله آغاز می‌گردد که این تلاش ذهنی را تفکر می‌نامند. فعالیت برای حل مسئله از مراحلی تشکیل شده است که از تعریف مسئله به طور شفاف، روشن و ملموس آغاز می‌گردد و با پیدا کردن راه حل هایی برای حل مسئله ادامه می‌یابد و با به کارگیری عملی بهترین راه حل و یافتن جواب نهایی به پایان می‌رسد (آندرسون^[۲۶]، ۲۰۱۲).

انواع تفکر

دربارۀ انواع تفکر نظرات مختلفی وجود دارد. گیلفورد (۱۹۸۸) با تمییز تفکر واگرا^[۲۷] و همگرا^[۲۸] به بررسی اندیشۀ منطقی و خلاق می پردازد. گیلفورد معتقد است که تفکر همگرا همان استدلال یا تفکر منطقی است که جوابی صحیح را برای حل مسئله جستجو می‌کند. درحالی که تفکر واگرا یا خلاق به راه حل های مختلف یک مسئله توجه دارد. دبونو (۱۹۸۶) هم تحت عنوان تفکر جانبی^[۲۹] و عمودی^[۳۰] این مقوله را بحث می‌کند و بر این باور است که تفکر عمودی در رابطه با تهیه و توسعۀ قالب های ذهنی است در حالی که تفکر جانبی در رابطه با تغییر چنین قالب ها و برانگیختن قالب های جدید است. منظور از قالب، نظم اطلاعات در روی سطح حافظه است که ذهن را تشکیل می‌دهد. البته او تفکر عمودی و جانبی را مکمل و لازم و ملزوم یکدیگر می‌داند و معتقد است که مهارت در هر دو لازم است.

در یک طبقه بندی دیگر انواع تفکر به دو دسته تحت عنوان تفکر منطقی و انتقادی تقسیم شده است. جان دیویی تفکر منطقی را شامل بررسی فعال، پایدار و دقیق هر عقیده و دانش برمی شمرد. گرایش در قالب پرسش، متوقف نمودن و کنارگذاشتن قضاوت و دیدگاه شخصی، جمع‌ آوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل اطلاعات با بهره گرفتن از قوای ذهنی و تفکر و نهایتاًً استنتاج و دست یابی به ایده جدید از اجزای تفکر منطقی به شمار می رود. تفکر انتقادی هرچند با تفکر منطقی در ارتباط است اما در تفکر انتقادی رویکرد اصلی همانا ایجاد یک جو و فضای نامتعادل و تا حدی خارج از شرایط معمول است تا افراد بتوانند فرآیندهای فکری خود را اصلاح، تعدیل، تغییر و بازسازی نموده، اساساً به گونه ای فکر کنند که با تفکر گذشته آن ها متفاوت باشد. جهت گیری اصلی این نوع تفکر، زیر سؤال بردن مجموعه دانش و ایده های گذشته همراه با حمایت از ایده های نو در قالب رسیدن به ایده و تفکر جدید است (مک گایر^[۳۱]، ۲۰۱۰).

با توجه به مطالبی که در باب تفکر و تعریف آن ذکر گردید، در ادامه به تشریح و توصیف تفکر انتقادی به عنوان هسته اصلی تفکر می پردازیم.

تفکر انتقادی

تفکر ‌در مورد تفکر در راستای بهبود فرایند فکر، در قلب تفکر انتقادی جای دارد (پاول^[۳۲]، ۱۹۹۳). لغت «انتقادی» برگرفته از دو واژه‌ای یونانی «kriticos» به معنای قضاوت ظریف و باریک بینانه و «kriticos» به معنای استاندارد می‌باشد. این واژه از لحاظ ریشه شناختی دارای معنای ضمنی «قضاوت کردن تشخیص بر اساس استانداردها» می‌باشد. در لغت نامه نیز واژه انتقادی «critical» ‌به این صورت تعریف شده است: قضاوت و تجزیه و تحلیل دقیق و در توضیح آمده است و واژه انتقادی در مفهوم خاص آن به معنای تلاش در رسیدن به ارزیابی به معنی و به منظور یقین مزایا و معایب است (پل و الدر، ۲۰۰۸).

نقد در فرهنگ نامه دهخدا به معنای برگزینی، عیب گرفتن، نقد کردن، نکته گیری و آشکار ساختن معایب شعر، مقاله، کتاب یا یک سخن است(معین، ۱۳۷۱). همچنین در فرهنگ فارسی عمید انتقاد به معنای سره کردن و آشکار کردن عیب شعر و بحث کردن درباره مقاله یا کتاب به طوری که خوبی بدی‌هایش آشکار شود(عمید، ۱۳۷۱). لغت نامه هرتیچ (۱۹۸۳) واژه «انتقادی» را به صورت ارزیابی دقیق و قضاوت سنجیده تعریف می‌کند. همین لغت نامه در تعریف «فکر کردن» به داشتن یک فکر، شکل دادن در ذهن . . . برای تعمق کردن . . . استدلال کردن… در نظر گرفتن به اشاره دارد. بررسی لغت نامه‌های متفاوت برای یافتن تعریف مشترک از تفکر انتقادی نشانگر آن است که اغلب آن ها تفکر انتقادی را استفاده دارد. ذهن برای قضاوت و ارزیابی دقیق و سنجیده در نظر می‌گیرند (نیکولز، ۲۰۰۳).

متخصصین امر و نظریه پردازان، به طور کلی تفکر انتقادی را شامل تجزیه و تحلیل، ارزشیابی و استنباط دانسته اند. تعبیر و تفسیر، تبیین و خودتنظیمی از جمله مؤلفه های محوری تفکر انتقادی قلمداد می شود. تفکر انتقادی، تحت عنوان توانایی کندوکاو یک مسئله، مشکل یا وضعیت به منظور یکپارچه سازی کلیه اطلاعات موجود در باره موضوع مورد بررسی و نیل به یک راه حل یا فرضیه جهت موجه ساختن جهت گیری فرد، تعریف شده است. همچنین تفکر انتقادی به بررسی فرضیه‌ها، درک ارزش های نهفته، ارزیابی شواهد و سنجش نتیجه گیری ها گفته می شود. شواهد فزاینده ای حاکی از آنند که احتمالاً تفکر انتقادی در صورتی رخ داده و تداوم می‌یابد که از سوی دیگران مورد حمایت قرار گرفته و به کرات تمرین شده و با بافت موقعیت های عملی مرتبط باشد (یوسفی و گردان شکن، ۱۳۹۰).

مفهوم انتقادی، همان‌ طور که در عبارت «تفکر انتقادی» به کار رفته است بر اهمیت و محوریت تفکر برای یک موضوع، سؤال یا حل یک مسئله دلالت می‌کند. در این زمینه، انتقادی به معنای مخالفت کردن یا معنای منفی نیست. کاربردهای مثبت و مفید بسیاری وجود دارد که برای تفکر انتقادی به کار برده می شود. برای مثال تدوین یک راه حل قابل اجرا برای یک مشکل پیچیدۀ شخصی، تأمل کردن به صورت گروهی دربارۀ آنچه که در طی یک فعالیت انجام می‌گیرد یا تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها در کیفیت روش هایی که از نظر علمی در یک سطح معقولی از اعتماد درباره یک فرض ارائه شده مورد استفاده قرار می گیرند. با بهره گرفتن از تفکر انتقادی قوی، ما می‌توانیم یک استدلال را ارزیابی کنیم. برای مثال ‌به این دلیل یک باور ارزشمند مورد پذیرش قرار می‌گیرد که معتبر است و بر قضایای اثبات شده واقعی مبتنی می‌باشد. همچنین پس از بازخورد، یک سخنران ممکن است به عنوان معتبری از دانش در یک موضوع مشخص ارزیابی شود (آندولینا^[۳۳]، ۲۰۰۱).

ورشکستهCFO _t+1 ؛ NDNI _t+1 ؛ NI _t+1 – DA _t+1NI _t+1درماندهNDNI _t+1 ؛ NI _t+1 – DA _t+1NI _t+1؛ CFO _t+1سالمNI _t+1؛ NDNI _t+1 ؛ NI _t+1 – DA _t+1CFO _t+1

برای آنکه رگرسیون های نامعتبر از لحاظ آماره F و R² معتبر گردند، داده های آن ها تبدیل شد. در این مرحله از چهار نوع تبدیل (توان۲- جذر- Log _۱۰ و لگاریتم طبیعی Ln)، استفاده گردید که تنها تبدیل لگاریتم طبیعی، توانست مدل معتبری ارائه دهد. نتایج (نه اعداد) رگرسیون هایی که داده های آن به لگاریتم طبیعی تبدیل شده اند، تقریبا برابر با رگرسیون های که داده های آن ها تبدیل نشده اند؛ است. ضمن اینکه رگرسیون های تبدیل نشده، معتبرتر هستند (آماره F و R² ، خیلی بزرگ). بر این اساس، رگرسیون هایی که از اعتبار لازم برخوردار نبودند، حذف و فقط نتایج بهترین رگرسیون های معتبر از لحاظ آماره F و R² (NDNI _t+1 ؛ NI _t+1 – DA _t+1)، برای هر گروه نمونه ارائه گردید.

۴-۲-۳٫ بررسی نوع مدیریت سود بدون کنترل ویژگی های کیفی سود

برای ارزیابی تاثیر ویژگی های کیفی سود بر نوع مدیریت سود، مدل آزمون فرضیه‌ها، بدون کنترل ویژگی های کیفی سود با متغیرهای وابسته سودآوری آتی (NDNI _t+1 و NI _t+1 – DA _t+1) برای سه گروه نمونه برازش شد.

همان طور که از اطلاعات جدول (۴-۳)، مشاهده می شود، ضریب اقلام تعهدی اختیاری با متغیر سودآوری آتی NI _t+1 – DA _t+1 برای هر سه گروه ورشکسته، درمانده و سالم به ترتیب ۴۱۴/۰- ،۷۹۳/۰- ،۵۹۸/۰- که در سطح خطای ۰۱/۰ معنادار هستند.

همچنین ضریب اقلام تعهدی اختیاری با متغیروابسته NDNI _t+1، برای هر سه گروه ورشکسته، درمانده و سالم به ترتیب ۱۶۳/۰ با سطح اهمیت ۰۶۰/۰؛ ۰۲۰/۰ با سطح اهمیت ۹۵۱/۰؛ ۰۲۷/۰ با سطح اهمیت۸۰۶/۰، بوده که رابطه معناداری مشاهده نمی شود. طبق تئوری های موجود، می توان نتیجه گرفت که مدیریت سود، بدون کنترل ویژگی های کیفی سود در هر سه گروه نمونه، فرصت طلبانه است.

جدول(۴-۳): بررسی نوع مدیریت سود بدون در نظر گرفتن ویژگی های کیفی سود

X_j,t+1 = b₀ + b₁ DA _{j, t} + b₂ NDA _{j, t} + b₃ CFO _{j, t} + _{j, t}

متغیرهای وابسته

متغیرهای مستقل

NI _t+1 – DA _t+1

سود خالص عاری از اقلام تعهدی اختیاری

NDNI _t+1

سود خالص غیر اختیاری آتی

۱)گروه ورشکسته

ضریب

آماره t

ارزش احتمال

ضریب

آماره t

ارزش احتمال

اقلام تعهدی اختیاری (DA _t)

۴۱۴/۰-

۱۴۰/۴-

۰۰۰/۰

۱۶۳/۰

۰۸۲/۲

۰۶۰/۰

اقلام تعهدی غیر اختیاری (NDA _t)

۶۰۲/۰

۱۰۶/۶

۰۰۰/۰

۱۶۹/۱

۱۱۲/۱۵

۰۰۰/۰

جریان نقد عملیاتی سال جاری (CFO _t)

۶۶۷/۰

۱۷۲/۵

۰۰۰/۰

۲۰۴/۰

۰۲۰/۲

۰۴۶/۰

ضریب تعیین

۹۹۴/۰

۹۹۶/۰

ضریب تعیین تعدیل شده

۹۹۴/۰

۹۹۶/۰

۰۰۰/۰ sig = 655/5901 F = 124/2 DW =

۰۰۰/۰ sig = 992/9227 F = 912/1DW =

NI _t+1 – DA _t+1

NDNI _t+1
۲)گروه درمانده

ضریب

آماره t

ارزش احتمال

ضریب

آماره t

ارزش احتمال

اقلام تعهدی اختیاری (DA _t)

۷۹۳/۰-

۶۰۶/۱۰-

۰۰۰/۰

۰۲۰/۰

۰۶۲/۰

۹۵۱/۰

اقلام تعهدی غیر اختیاری (NDA _t)

۲۲۴/۰

۹۱۸/۲

۰۰۵/۰

۹۵۱/۰

۸۸۴/۲

۰۰۶/۰

جریان نقد عملیاتی سال جاری (CFO _t)

۰۵۳/۰

۶۱۷/۱

۱۱۲/۰

۰۹۸/۰-

۷۰۶/۰-

۴۸۳/۰

ضریب تعیین

۹۸۷/۰

ضریب تعیین تعدیل شده

۹۸۶/۰

۰۰۰/۰ sig = 478/1402 F = 625/1 DW=

۰۰۰/۰ sig = 076/63 F = = 045/2 DW=

NI _t+1 – DA _t+1

NDNI _t+1
۳)گروه سالم

ضریب

آماره t

ارزش احتمال

ضریب

آماره t

ارزش احتمال

اقلام تعهدی اختیاری (DA _t)

۵۹۸/۰-

۵۶۲/۳-

۰۰۱/۰

۰۲۷/۰

۲۴۷/۰

۸۰۶/۰

اقلام تعهدی غیر اختیاری (NDA _t)

۴۱۲/۰

۷۷۸/۲

۰۰۸/۰

۰۴۹/۱

۶۷۲/۱۰

۰۰۰/۰

جریان نقد عملیاتی سال جاری (CFO _t)

۰۲۸/۰-

۱۱۱/۰-

۹۱۲/۰

۱۵۲/۰

۹۰۶/۰

۳۷۰/۰

ضریب تعیین

۹۵۵/۰

۹۸۳/۰

ضریب تعیین تعدیل شده

۹۵۱/۰

۹۸۲/۰

۰۰۰/۰ sig = 535/287 F = 767/1 DW =

۰۰۰/۰ sig = 947/786 F = 983/1 DW =

در مرحله بعد، برای بررسی تاثیر ویژگی های کیفی سود بر نوع مدیریت سود، فرضیه های تحقیق مورد آزمون قرار گرفتند.

۴-۲-۴٫ آزمون فرضیه اول

فرضیه اول بیان می‌کند: با کنترل کیفیت اقلام تعهدی، مدیریت سود در شرکت های ورشکسته و درمانده فرصت طلبانه و برای شرکت های سالم کارا است. از اطلاعات جدول (۴-۴)، مشخص است که ضریب اقلام تعهدی اختیاری با متغیر سودآوری آتی NI _t+1 – DA _t+1 برای هر سه گروه ورشکسته، درمانده و سالم به ترتیب ۴۰۵/۰- ،۷۹۴/۰- ،۵۳۹/۰- که در سطح خطای ۰۱/۰ معنادار هستند. همچنین ضریب اقلام تعهدی اختیاری با متغیر NDNI _t+1، برای هر سه گروه ورشکسته، درمانده و سالم به ترتیب ۱۶۳/۰ با سطح اهمیت ۰۶۲/۰؛ ۰۱۷/۰ با سطح اهمیت ۹۵۷/۰؛ ۰۳۸/۰ با سطح اهمیت ۷۴۱/۰، بوده که رابطه معناداری مشاهده نمی شود. ‌بنابرین‏ می توان نتیجه گرفت که مدیریت سود با کنترل کیفیت اقلام تعهدی نیز در هر سه گروه نمونه، فرصت طلبانه است و فرضیه اول پذیرفته نمی شود. به علاوه از ضریب کیفیت اقلام تعهدی و ارزش احتمال آن در هر سه گروه، مشاهده می شود که رابطه معناداری با سودآوری آتی برقرار نشده است. این بدان معنی است که ویژگی کیفیت اقلام تعهدی به خوبی نمی تواند، سودآوری آتی را پیش‌بینی کند.

خلق دانش شامل مجموعه فعالیت هایی است که از طریق آن دانش جدید در سازمان نولید و خلق می شود . خلق دانش ، منبع کلیدی نوآور در هر سازمانی است . عامل حیاتی در بحث و مدیریت دانش ، تولید و انتشار اطلاعات ، تفسیر اطلاعات پردازش شده و تبدیل ان ها به دانش است . فعالیت های مختلفی مانند پاداش دهد و تشویق نوآوری ها و ایده های جدید کارکنان ، بحث آشکار ‌در مورد تجارب و شکست های سازمان ، تشکیل ‌گروه‌های یادگیری در سازمان ، استخدام افراد متخصص با دانش مورد نظر سازمان و حمایت مالی از تحقیقات دانشگاه ها و مرکز تحقیقاتی ، همگی از جمله فعالیت هایی است که خلق و تولید دانش جدید را در سازمان تسهیل می‌کند .

کاربرد دانش نیز شامل فعالیت هایی است که نشان می‌دهد سازمان دانش خویش را به کار گرفته است . از جمله به کارگیری ایده های جدید کارکنان در فرایند ها و روش های کاری سازمان ، بهبود عملکرد سازمانی ، تصمیم گیری های مؤثر ، حل مشکلات و توجه به فروش دانش سازمانی از جمله فعالیت های کاربرد دانش در سازمان می‌باشد .

جدول ۲-۳ : زیر چرخه های مدیریت دانش را از دیدگاه بعضی صاحب نظران نشان می‌دهد :

منبع

فاز ۱

فاز ۲

فاز ۳

فاز ۴

فاز ۵

فاز ۶

Bhatt

کسب

ثبت

انتقال

خلق

کاربرد

Depres & Chauvel

خلق

دسته بندی

ذخیره

تسهیم / انتقال

استفاده مجدد

استنتاج

Gartner group

خلق

سازماندهی

تسخیر

دسترسی

استفاده

Davenport

تولید

کدگذاری

انتقال

Lee & Hong

کسب

گسترش

رسمی سازی

تسهیم

استفاده

Davanport & prusak

پرورش

رشد

بهینه سازی

توانمندسازی

Nevis & Dibella

کسب

سهیم

استفاده

Hube

کسب

انتشار

تفسیر

حافظه سازماندهی

Ward & Aurum

تولید

کسب

شناسایی

وفق دادن

سازماندهی

توزیع

Nissen

تسخیر

سازماندهی

رسمی سازی

توزیع

استفاده

استنتاج

۲-۱-۷ مدل ها و نظریه های مدیریت دانش

-مدل نوناکا و تاکه اوچی^[۴۲]

نوناکا و تاکه ( ۱۹۹۵ ) بیان می‌کنند که برای اولین بار پولانی ( ۱۹۶۶ ) در تحقیقات خود به طور تلویحی دانش را به دو دسته آشکار و پنهان تقسیم ‌کرده‌است . بر همین اساس آن ها بیان می‌کنند که دانش آشکار ( صریح ) می‌تواند در قالب واژگان و اعداد بیان و به شکل داده ها ، فرمول ، مشخصات ، دستورالعمل ها و نظایر آن تسهیم شوند . این نوع دانش می‌تواند به آسانی کدگذاری شود و به سادگی بین افراد به طور رسمی و نظام مند منتقل شود . از طرف دیگر دانش پنهان ( ضمنی ) در ذهن افراد موجود است و به طور عمیق در اقدامات ، تجارب ، ارزش ها و مطلوب های افراد می‌باشد . مدل های ذهنی ، شهود و تصورات در این حوزه از دانش قرار می گیرند .

نوناکا و تاکه اوچی چهار نوع راهبرد خلق و تبدیل دانش های صریح و ضمنی در سازمان ها را ارائه نموده اند که عبارتند از :

*راهبرد اجتماعی سازی ( پنهان به پنهان )

در این راهبرد دانش پنهان انتقال می‌یابد و مجدداً به دانش پنهان تبدیل می شود . در راهبرد اجتماعی سازی ، افراد تجارب و مدل های ذهنی خود را جهت بهبود دانش ، با دیگران به اشتراک می‌گذارند . این فرایند شامل دستیابی افراد به درک متقابل از طریق تعاملات اجتماعی چهره به چهره ، تسهیم دیدگاه ها ، هم اندیشی ، تعاملات ، حمایت گری و … می‌باشد . برای مثال می توان به روابط پیشرفته همکاران ، آموزش ضمن خدمت ، روش آزمودن و خطا ، تقلید از دیگران ، جلسات طوفان فکری^[۴۳] ، تمرین و آموزش ، تبادل عقاید ، گفتگوی بسیار و … اشاره کرد .

*راهبرد برونی سازی ( پنهان به آشکار )

در این نوع راهبرد ، دانش پنهان از طریق فرایند برونی سازی به دانش آشکار تبدیل می‌گردد . این فرایند به افراد اجازه می‌دهد که به صورت انفرادی مفاهیم دانش ضمنی را تدوین نموده و با دیگران به اشتراک بگذارند و دانش جدید را به وجود آورند . به عبارت دیگر ، دانش شخصی و یا ضمنی ، به صورت استعاره ها ، تشبیهات ، فرضیات و مدل ها به دانش صریح تبدیل می‌شوند . شخص ، زمانی که از تبادلات و توجهات جمعی جهت این فرایند طراحی استفاده می‌کند ، اغلب به برونی کردن اقدام می‌کند . در این راهبرد اصول مدیریت محتوا به منظور آرشیو کردن ، به روزرسانی و بازیابی دانش آشکار شده مورد نیاز خواهند بود . نوناکا و اوچی از برونی کردن به عنوان فرایندی کلیدی در تبدیل دانش یاد می‌کنند . زیرا در اینجا است که دانش ضمنی تجدید می شود و طراحی های آشکار ظهور می‌کند .

*راهبرد ترکیب سازی ( آشکار به آشکار )

در راهبرد ترکیب سازی دانش تجزیه شده موجود، به اشتراک گذاشته شده و ترکیب و تفسیر می‌گردد. در این حالت دانش صریح به دانش صریح پیچیده تری تبدیل می شود، به عبارت دیگر، عقاید در این مرحله با یک سیستم دانش (مانند پایگاه داده) ترکیب می‌شوند. افراد به تبادل دانش می پردازند و این دانش از طریق مستندات، جلسات، مکالمات تلفنی و تبادل اطلاعات از طریق فناوری ها و ابزارهایی مانند شبکه های کامپیوتری ترکیب می‌شوند. دانش جدید نیز می‌تواند از طریق ساختاردهی مجدد اطلاعات کنونی به وسیله ذخیره سازی، افزودن، ترکیب و طبقه بندی دانش صریح ایجاد می شود. ترکیب، نوعی از ایجاد دانش است که در مقوله آموزش و تحصیلات گنجانده می شود. نمونه هایی از استراتژی ترکیب سازی، سیستم های دانش و اطلاعات، تهیه گزارشات مروری، تحلیل روند و خلاصه مدیریتی می‌باشند.

* راهبرد درونی سازی (آشکار به پنهان):

راهبرد درونی سازی شیوه ای است که دانش آشکار از طریق تفسیر دانش، درونی می شود و به دانش ضمنی تبدیل می‌گردد. این امر می‌تواند از طریق یادگیری حین عمل صورت بگیرد و دانش مستند سازی شده، نقش حیاتی را در این فرایند بازی می‌کند. درونی سازی زمانی رخ می‌دهد که کارگران جدید دانش، یک پروژه را با مطالعه بایگانی های آن، احیاء کنند. همچنین درونی سازی را زمانی می توان مشاهده کرد که مدیران یا خبرگان با تجربه سخنرانی کنند و یا نویسندگان تصمیم به نوشتن بیوگرافی از یک کار آفرین یا مؤسسه‌ داشته باشند. به محض درونی شدن، دانش های جدید مورد استفاده کارکنانی قرار می‌گیرد که آن را در پایگاه دانش پنهان موجود خود توسعه داده و سازماندهی مجدد کرده‌اند ( رضاییان و همکاران ، ۱۳۸۸ ، ص ۳۷ ) .

-مطالعات بهات ( Bhatt )

حاصل آنچه گفته شد این است که ثمن باید در هر معامله ای از جمله در عقد استصناع معلوم باشد و مقدار و اوصاف آن معین شود و در جایی که ثمن تعیین شده به نرخ بازار و یا به نرخ روز عقد تعیین می‌شود. از انجایی که نرخ روز عقد ثابت و معین است و از طرفی طرفین معامله نیز اجمالاً قیمت بازار را می‌دانند ولی نسبت به مقدار دقیق ثمن جهل دارند و این مقدار جهل از دید عرف قابل مسامحه است و مضر به صحت معامله نبوده و بالطبع مستلزم غرر و خطر نیست. ولی در شرایطی که قیمت کالا در بازار مرتب در نوسان باشد و از ثبات اطمینان بخشی برخوردار نباشد در این حالت اعتماد به قیمت بازار در واقع اتکا بر مجهول است و مستلزم حصول غرر و در نتیجه باعث بطلان معامله می‌شود.

به عبارتی دیگر در مواقعی که ارجاع ثمن به قیمت بازار است و قیمت در بازار ثابت است به حکم ماده ۳۳۸ قانون مدنی که تنها لزوم بودن ثمن را متذکر شده است این معامله صحیح است و در غیر این صورت که نرخ بازار ثابت نباشد چون غرر حاصل است معامله باطل است.

گفتار پنجم: وجود خیارات

همان‌ طور که بیان شد؛ عقود لازم فقط به دو طریق قابل انحلال است. یکی اقاله و دیگر وجود حق فسخ که اصطلاحاً به آن خیار می‌گویند.

خیارات موجود در عقود چنانچه بیان شده معمولاً برای دفع ضرر قابل توجه در عقد و یا برای جبران عیب رضا و اشتباهی که دو طرف یا یکی از طرفین به آن دچار شده‌اند، مقرر شده است (کاتوزیان، ۱۳۸۷، ص ۶۵).

لذا باید گفت این حق در قرا داد استصناع نیز که قرارداد مالی است و امکان وقوع ضرر و یا عیب در رضای متعاملین محتمل است، وجود خواهد داشت. ماده ۴۵۶ ق.م نیز ‌به این مطلب توجه داشته و وجود تمام انواع خیارات به جز خیار مجلس و حیوان و تأخیر ثمن را که مختص بیع است، در جمیع معاملات ممکن دانسته است. البته همان‌ طور که می‌دانیم طرفین معامله در ضمن قرارداد یا پس از آن می‌توانند خیارات را ساقط کنند که در این صورت دیگر حق استفاده از خیارات جهت انحلال قراداد را نخواهند داشت

گفتار ششم: تعهدات طرفین

از انجا که استصناع قرار دادی لازم است، دوطرف این رابطه حقوقی ملزم‌اند به تعهداتی که بر اثر این عقد بر عهده آن ها قرارداده شده است، عمل کنند. ‌بنابرین‏ صانع باید به تعهدی که در برابر مستصنع ‌در مورد ساخت کالای سفارش شده در زمان مقرر داده است، عمل کند و در مقابل مستصنع بر طبق توافق قبلی، در موارد تعیین شده، عوض را به او بپردازد.

در اجرای قراداد فوق چنانچه از ابتدا شرط ساخت کالا مورد معامله به دست مستصنع نشده و یا توافق ضمنی طرفین بر این امر تعلق نگرفته باشد، مستصنع می‌تواند از دیگری بخواهد کالا را ساخته و در زمان مقرر کالای ساخته شده توسط دیگری را به مشتری تحویل دهد، چرا که معمولاً آنچه برا مشتری حائز اهمیت است کالای ساخته شده (مصنوع) بوده و در صورت اهمیت سازنده مصنوع برای وی باید ‌به این امر تصریح نماید.

مقام معظم رهبری نیز در استفتائی که از ایشان در این رابطه شده است ‌به این امر اشاره داشته و بیان می‌دارند که: «اگر شرط مباشرت نشده باشد، می‌تواند ساخت کالا را به دیگری واگذار کند»(نظر پور، همان).

در صورتی که هر یک از طرفین عقد به تعهدات خود عمل نکنند، توسط حاکم مجبور به اجرای تعهدات خود می‌شوند، ‌بنابرین‏ چنانچه صانع از اقدام به ساختن کالا سر باز زند، وی را مجبور به ساختن کالا می‌نمایند و در صورت عدم امکان اجبار وی و امکان انجام عمل از سوی فرد دیگر، از دیگری می‌خواهند که کالای مورد توافق را تحویل مستصنع دهد و هزینه مصالح و اجرت وی را از صانعی که با وی توافق شده بود می‌گیرند و چنانچه این امر نیز ممکن نباشد، مستصنع حق فسخ معامله را خواهد داشت

در مقابل نیز چنانچه مستصنع از ایفای تعهد خود مبنی بر پرداخت عوض خودداری کند، اجبار به ایفای تعهد خواهد شد و در صورت عدم امکان این امر برای صانع حق فسخ معامله را در نظر خواهند گرفت

لازم به ذکر است در صورتی که یکی از طرفین به سبب عدم ایفای تعهد از سوی طرف دیگر چاره ای جز فسخ معامله را نداشته باشد، چنانچه ارکان مسئولیت مدنی (وجود ضرر، فعل زیان بار، رابطه سببیت) موجود باشد، می‌تواند از این طریق جبران خسارت را از طرف مقابل بخواهد.

گفتار هفتم: حق حبس

حق حبس گرچه به نظر بسیاری از حقوق دانان در عقود معوض وجود دارد ولیکن در قرارداد استصناع به سبب اینکه در تمام موارد آن مورد معامله و در اکثر موارد عوض آن حال نیست بلکه مؤجل است و در موارد تعیین شده تحویل می‌گردد، وجود نخواهد داشت. قانون مدنی نیز که در ماده ۳۷۷ وجود حق حبس در عقد بیع را معتبر دانسته است، در صورتی که مبیع یا ثمن مؤجل باشد، این حق را منتفی می‌داند.(کاتوزیان،۱۳۷۱، ج ۴،ص ۸۸)

نتیجه

1. 1. عقد استصناع، قراداد سفارش ساخت کالای خاص یا اجرای طرحی با ویژگی‌های مشخص در آینده است که بین دو شخص اعم از حقیقی یا حقوقی منعقد می‌شود به گونه ای که سفارش گیرنده (صانع) متعهد می‌شود موضوع قرارداد را با مواد اولیه ای که خود تدارک می‌بیند تولید یا اجرا کند و سفارش دهنده (مستصنع) نیز متعهد می‌شود مبالغ کالا یا طرح مورد نظر را در زمان توافقی که بخشی می‌تواند نقد و بخشی از آن به صورت اقساط شود، در مقابل تحویل موضوع قراداد به سفارش گیرنده بپردازد.

1. 1. گرچه عقد استصناع عقدی جدید نیست، بلکه از گذشته های دور وجود داشته است، ولی در ماهیت آن اتفاق نظری وجود ندارد. مذاهب مالکی، شافعی و حنبلی از مذاهب اهل سنت عمدتاًً در قالب عقد سلم (و نه بیع یا عقدی مستقل) با حفظ همه شرایط و ویژگی‌های آن استصناع را تصحیح کردند و فقط مذهب حنفی آن را به عنوان بیعی مستقل از سلم و دیگر عقود تصحیح کرد. ولی پس از قرار مجمع فقهی سازمان کنفرانس اسلامی در سال ۱۴۱۲ ه.ق مبنی بر استقلال و لزوم این عقد، از این عقد به دلیل اهمیت و گستره کاربرد آن تقریباً در همه کشورهای اسلامی با مذاهب مختلف فقهی، استفاده می‌شود و علمای اسلامی نیز آن را قبول کردند.

1. 1. گرچه از فقیهان متقدم امامیه غیر از شیخ طوسی و ابن حمزه و ابن سعید حلی آنهم به صورت بسیار مختصر به آن نپرداختند و ولی فقهای متأخر به برخی از جوانب عقد استصناع توجه کردند و در مجموع، فقهای امامیه در قالب‌های عقد سلم با حفظ همه شرایط آن، در قالب عقدی مرکب از وکالت و اجاره، در قالب بیع شخصی و معین، در قالب بیع شخصی به صورت کلی در معین، در قالب بیع کلی و لازم الوفاء، در قالب عقدی مرکب از عقد مستقل و لازم الوفاء و بیع و در قالب عقدی عرفی مستقل لازم الوفاء به تصحیح آن پرداختند.

متغیرهای تحقیق

متغیر مستقل: تعهد مدیریت به بازاریابی داخلی

متغیر وابسته: نگرش کاری کارکنان.

متغیر میانجی: شیوه های بازاریابی داخلی

جدول شماره ۳-۲ متغیر های تحقیق

متغیر های تحقیق

نوع رابطه

معیار اندازه گیری

تعهد مدیریت به بازاریابی داخلی

مستقل

کیفی ترتیبی

نگرش کاری کارکنان

وابسته

کیفی ترتیبی

شیوه های بازاریابی داخلی

میانجی

کیفی ترتیبی

تعریف متغیرها

تعهد مدیریت به بازاریابی داخلی: تعهد مدیریت برای بازاریابی داخلی به وسعت اینکه چگونه تیم مدیریت یک سازمان نیازهای کارکنان را درک می‌کند و به ارزش‌ها و مراقبت‌ها ‌در مورد رفاه و رضایت کارکنان اشاره می‌کند. تعهد مدیریت در چگونگی ارائه خدمات به کارکنان تحت عنوان اراده مدیر به بهبود کیفیت خدمات واحد سازمانی خود برای انجام بهتر کارها برای مشتریان است (بوشاف و جینی، ۲۰۰۰).

بازاریابی داخلی: بازاریابی داخلی در محیط سازمان برای توسعه و به‌کارگیری سریع‌تر برنامه های بازاریابی در محیط داخلی سازمان و همچنین ارتباطات داخلی سازمان (رفیق و احمد،۲۰۰۳)

شیوه های بازاریابی داخلی

ارتباطات داخلی رسمی: ارتباطات داخلی رسمی توضیح می‌دهد که چگونه این سازمان به طور منظم اطلاعات ‌در مورد احساسات کارمند جمع‌ آوری می‌کند. (تو و همکاران،۲۰۱۵)

ارتباطات داخلی غیررسمی: در حالی که ارتباطات داخلی غیررسمی به حدی که یک مدیر با کارکنان تعامل دارد برای درک اینکه چگونه کارکنان احساس می‌کنند و کارکنان زمانی که در محل کار هستند چه می‌خواهند، اشاره دارد. (تو و همکاران،۲۰۱۵)

نگرش کاری کارکنان: نگرش کاری کارکنان به درجه تمایل کارکنان به جبران پشتیبانی دریافت شده از مدیرش و سازمان و احساسات او را به‌طورکلی نسبت به کار اشاره دارد (بیلی و تو ۲۰۱۳ لینگز و گرینلی، ۲۰۰۵).

فصل چهارم:

یافته های تحقیق

۴-۱- مقدمه

در این فصل با توجه به مطالب عنوان شده در فصل سوم، داده های حاصل از توزیع پرسشنامه در چهار بخش تحلیل های توصیفی، تک متغیره، دو متغیره و چند متغیره مورد بررسی قرار می‌گیرد. در بخش تحلیل های توصیفی، اطلاعاتی در خصوص مشخصات عمومی جامعه آماری شامل جنسیت، تحصیلات، سابقه فعالیت و سن ارائه می شود. تحلیل تک متغیره شامل محاسبه شاخص های توصیفی متغیرها و نیز آزمون میانگین می‌باشد. در تحلیل دو متغیره نیز همبستگی میان متغیرها مورد بررسی قرار می‌گیرد. در تحلیل های چندمتغیره، مدل اندازه گیری و ساختاری مورد آزمون قرار گرفته و در خصوص فرضیه های تحقیق اظهار نظر می شود.

۴-۲- تحلیل های توصیفی

به منظور تجزیه و تحلیل داده های بخش اول پرسشنامه که مربوط به ویژگی های عمومی سازمان های مورد مطالعه می‌باشد، از آمار توصیفی استفاده شده است. نتایج حاصل از این تجزیه و تحلیل، اطلاعاتی ‌در مورد نحوه پراکندگی ویژگی هایی همچون جنسیت و تحصیلات پاسخ دهنده، سابقه فعالیت افراد و سن آن ها ارائه می‌دهد.

۴-۲-۱- سن

در این بخش نتایج حاصل از تحلیل توصیفی سن پاسخ دهندگان در قالب جدول ۴-۱ ارائه شده است.

جدول (۴-۱): توزیع فراوانی سن پاسخ دهندگان

سن

فراوانی

درصد فراوانی

درصد فراوانی تجمعی

زیر ۳۰ سال

۳۰ الی ۴۰ سال

۴۱ الی ۵۰ سال

بالای ۵۰ سال

۴۲

۶۵

۳۰

۸

۲۹

۴۴/۸

۲۰/۷

۵/۵

۲۹

۸/۷۳

۵/۹۴

۱۰۰

مجموع

۱۴۵

۱۰۰

–

منبع: یافته های تحقیق

۴-۲-۲- جنسیت

در این بخش نتایج حاصل از تحلیل توصیفی جنسیت پاسخ دهندگان در قالب جدول ۴-۲ ارائه شده است.

جدول (۴-۲): توزیع فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان

جنسیت

فراوانی

درصد فراوانی

درصد فراوانی تجمعی

زن

مرد

۳۶

۱۰۹

۸/۲۴

۲/۷۵

۸/۲۴

۱۰۰

مجموع

۱۴۵

۱۰۰

–

منبع: یافته های تحقیق

۴-۲-۳- تحصیلات

در این بخش نتایج حاصل از تحلیل توصیفی تحصیلات پاسخ دهندگان در قالب جدول ۴-۳ ارائه شده است.

جدول(۴-۳): توزیع فراوانی تحصیلات پاسخ دهندگان

تحصیلات

فراوانی

درصد فراوانی

درصد فراوانی تجمعی

زیر دیپلم

دیپلم

فوق دیپلم

لیسانس

فوق لیسانس و بالاتر

۱۱

۵۴

۲۷

۵۰

۳

۶/۷

۲/۳۷

۶/۱۸

۵/۳۴

۱/۲

۶/۷

۸/۴۴

۴/۶۳

۹/۹۷

۱۰۰

مجموع

۱۴۵

۱۰۰

–

منبع: یافته های تحقیق

۴-۲-۴- جنسیت و تحصیلات

در جدول زیر نتایج حاصل از تحلیل جنسیت و تحصیلات پاسخ دهندگان به صورت متقاطع ارائه شده است.

جدول (۴-۴): توزیع فراوانی تحصیلات بر اساس جنسیت

تحصیلات

زیر دیپلم

دیپلم

فوق دیپلم

لیسانس

فوق لیسانس و بالاتر

کل

جنسیت

زن

مرد

۴

۷

۹

۴۵

۸

۱۹

۱۲

۳۸

۳

۰

۳۶

۱۰۹

کل

۱۱

۵۴

۲۷

۵۰

۳

۱۴۵

منبع: یافته های تحقیق

۴-۲-۵- سابقه فعالیت کارکنان

در این بخش نتایج حاصل از تحلیل توصیفی سابقه فعالیت شرکت ها در قالب جدول ۴-۵ ارائه شده است.