اهمیت وضرورت پژوهش.18
 

اهداف پژوهش19
 

سوالات تحقیق20
1-6 فرضیه های تحقیق.21
1-7 دامنه،قلمروزمانی ومکانی پژوهش22
1-7-1  تحولات تاریخی کالبدی.22

تاریخچه شهرکرمانشاه25
 

بافت قدیم شهرکرمانشاه.26
 

ساختارقدیمی شهر.27
 

ساختاروبافت مرکزی شهر.28
1-7-6 شبکه ارتباطی اولیه.28

سازمان فضایی شهرقدیم29
 

رونددگرگونی سازمان فضایی شهرقدیم.30
1- 7 -8-1قبل ازقاجار31
1-7 -8-2 دوره قاجار31

کرمانشاه در1919.32
1-7-9  سازمان فضایی شهر درعصرپهلوی33
1-7-9 -1 دوره پهلوی اول.33
1–7 -9-2 دوره پهلوی دوم34

دوره جمهوری اسلامی.35
1-7-10  مشخصات بافت فرسوده شهرکرمانشاه.37

محدوده بافت فرسوده.37
1-7-10-2 مسائل و مشکلات توسعه محدوده و راه حل یابی.41
1-7-11  محله برزه دماغ43
1-7-11-1 مشخصات محله43
1-7- 11-2 موقعیت وکاربری های محله برزه دماغ.46
1-7-11-3 ارتفاع طبقات ساختمانها48
1-7-11-4  کیفیت ابنیه49
1-7-11-5 کمبودها ومشکلات کاربری ها.50
1-7-11-6  نقش کاربری هاومعابر.50
 فصل دوم : چهارچوب نظری پژوهش
2-1مقدمه53
2-2 بررسی واژگانی مسأله.53
2-2-1 فرسودگی53
2-2-2 مرمت شهری54
2-2-1 انواع بافت و تعریف بافت فرسوده.57
2-2-3-1 انواع بافت ها بر اساس رشد کالبدی فضایی.57
2-2-4  شاخص های ارزیابی و شناخت بافت ها58
2-2-4-1 موقعیت قرارگیری در شهر59
2-2-4-2 وضعیت شبکه های دسترسی، زیر ساخت ها و تأسیسات شهری.59
2-4-3 وضعیت خدمات شهری59
2-2-5 جمع بندی60
2-2-6  نوع مداخله و مرمت شهری در تجربیات ایران در دهه های اخیر61
2-2-7 الزامات قانونی مداخله در بافت فرسوده64
2-2-8 ویژگی بافت های فرسوده65
2-3 مروری برادبیات نظری67
2-3-1  رویکردکارکردی–ساختی67
2-3-2 نظریه بوروکراسی وبرومشروعیت واقتداردرسامانهای بوروکراتیک68
2-3-3 رویکردتوانمندسازی.69
2-3-4 رویکردتوسعه اجتماعی70
2-3-5 چهارنوع خرده سیستم پارسونز.71
2-3-6 نظریه کنترل اجتماعی پارسونز72
2-3-7 مکتب اکولوژیکی.72
2-3-8 دیدگاه فرهنگ گرایی.73
2-3-9 دیدگاه ترقی گرا73
2-4 چهارچوب نظری74
2-4-1 نظریه ساخت یابی گیدنز.74

مفاهیم نظریه ساخت یابی75
2-5 مدل نظری پژوهش78
2-6  پیشینه مطالعاتی پژوهش79

پیشینه تاریخی طرح های مطالعاتی وکاربردی بافت فرسوده کرمانشاه:.81
 

طرحهای شهری در دو دهه اخیر (1385 ـ 1360).82
 

طرح جامع شهرکرمانشاه.82
2-6-4 دوره بعد ازتهیه ی طرح جامع.83
2-6-5  طرح بهسازی بافت مسئله دار کرمانشاه (طراحی بخشی از محله آبشوران)84
فصل سوم : روش شناسی پژوهش
3-3 روش پژوهش86
3-3 -1 تحقیقات توصیفی.86
3-3 -2  تحقیقات پیمایشی86
3-4 جامعه آماری پژوهش88
3-5 واحدمشاهده88
3-6 نمونه وروش تعیین حجم نمونه.89
3-6-1 نمونه گیری تصادفی ساده89
3-6-2 فرمول نمونه گیری.91
3-7  ابزار جمع آوری داده ها91
3-7-1 مطالعات کتابخانه‌ای.92
3-7-2 پرسشنامه92
3-7 متغیرهای پژوهش.93
3-7-1 متغیرمستقل.93
3-7-2 متغیروابسته.94
3-8 روایی پژوهش94
3-9 پایایی پژوهش94
3-9-1 پایایی وروایی پرسشنامه پژوهش.95
3-3-10-1 روش های آماری مورداستفاده پژوهش.96
3-10-2 ضریب همبستگی پیرسون96
3-10-3 آزمون معنی داربودن.96
فصل چهارم : دستاوردهای پژوهش
4-1مقدمه98
4-2 تجزیه وتحلیل جمعیت شناختی نمونه (آمارتوصیفی )98
4-3 ضریب همبستگی پیرسون واثبات فرضیات ( آمار استنباطی )103
4-4 نتایج مرتبط باسوالات تحقیق.109
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1 نتیجه گیری110
5-2 پیشنهادها و راه کارها112
پیوست 115
منابع 121
چکیده انگلیسی.123
 
 
 
جداول و نقشه ها
نقشه شماره1 : موقعیت استان کرمانشاه درسرزمین جمهوری اسلامی ایران23
نقشه شماره 2 : موقعیت شهرکرمانشاه دراستان کرمانشاه23
نقشه شماره 3 : موقعیت محدوده بافت  فرسوده درشهرکرمانشاه38
نقشه شماره4 : محدوده بافت فرسوده شهرکرمانشاه.39
نقشه شماره 5 : موقعیت محله برزه دماغ(سیدجمال الدین جنوبی)44
جدول شماره 1 : وضعیت کاربریهای وضع موجود ( 1386 ) محله ( برزه دماغ ) .45
جدول شماره 2 :کیفیت ابنیه وضع موجود ( 1386 ) برزه دماغ.48
جدول شماره 3: میزان فرسودگی فضای شهری و نوع اقدامات متناسب با آن53
جدول شماره4: انواع بافت ها بر اساس موقعیت قرارگیری در شهر58
جدول شماره 5 : تحصیلات.97
جدول شماره 6 : بررسی فراوانی میزان تحصیلات پاسخ دهندگان.98
جدول شماره 7 : شغل98
جدول شماره 8 : بررسی وضعیت اشتغال پاسخ دهندگان99
جدول شماره 9 : جنس100
جدول شماره 10 : فراوانی جنسیتی جامعه نمونه100
جدول شماره 11: سن101
جدول شماره 12 : فراوانی سنی پاسخ دهندگان101
جدول شماره 9 ) جدول مربوط به میانگین (Mean) و میانه (Median)  مربوط به متغیر وابسته و متغیرهای مستقل.102
جدول شماره 10 : همبستگی بین نقش مردم و اجتماع و تأثیر آن بر احیای بافت فرسوده شهری104
جدول شماره 11 : بین عدم اطلاع از شیوه های مشارکت مردم توسط مسئولین و احیای بافت فرسوده شهری105 
جدول شماره 12 : بین نادیده گرفتن اولویت ها و نیازهای مردم و احیای بافت فرسوده شهری.107
جدول شماره 13: ویژگی های بافت فرسوده شهری108
 
 
 
                                                     
 
 
 
 
 
 
 

فصل اول
توجیه علمی واجتماعی پژوهش
 
 
 
 
        
 
 
 
 
 
 
 
چکیده
    در این مقاله سعی شده است  پاسخ علمی به این پرسش ارائه شود که مداخلات  اجتماعی اثر گذار براحیاء بافت فرسوده ی شهری در محله ی برزه دماغ شهرستان کرمانشاه چیست ؟ برای ورود به بحث از مدخل بررسی محتوایی بافت های فرسوده واردشده و با ترسیم کردن برخی مستندات و مشاهدات، مداخلات اجتماعی اثرگذار بر بافت فرسوده ی شهری را برشمرده ایم .  در نوشتار حاضر فرسودگی یکی از مهمترین مسائل مربوط به فضای شهری است که باعث بی سازمانی، عدم تعادل و عدم تناسب آن می شود . هم چنین عاملی است که به زدودن خاطرات جمعی، افول حیات شهری و شکل گرفتن حیات شهری روزه مره منجر می شود. به همین جهت برای تشریح و تبیین مداخلات اجتماعی در بافت فرسوده ی شهری به سراغ نظریه ساختاربندی (  structuralization  ) رفته ایم . این نظریه به دست آنتونی گیدنز صورتبندی شده است . نظریه ساختاربندی  نشان می دهد : چگونه ساختارهای اجتماعی به واسطه کارگزاران انسانی ساخته می شوند و در ضمن آنها واسطه های فرایند ساختاربندی  اند . این  همان مفهوم دوگانگی ساختی به عنوان عنصر اصلی و محوری نظریه اوست و متفاوت از دوگانه گرایی ساختی است  و در جهت تبیین دوگانگی ساخته شدن ساختها از طریق کنشها و برعکس است . شایان ذکر است که این تحقیق به صورت پیمایشی و با ابزار پرسشنامه در بین مردم مستقر در محله ی برزه دماغ  شهرستان کرمانشاه در سال 1394 انجام شده است . روش نمونه گیری بر اساس نمونه گیری تصادفی  ساده انجام شده و حجم نمونه 300 نفر بوده است . متغیرهای مستقل نقش مردم و اجتماع، عدم اطلاع از شیوه های مشارکت مردم و نادیده گرفتن اولویت ها و نیازهای مردم هستند که تأثیرات آنها بر متغیر وابسته سنجش شده است .  یافته های تجربی نشان می دهد که تمام فرضیه های ما غیر از فرضیه ی دوم اثبات شده اند و همبستگی معناداری بین متغیرها وجود دارد .
واژه های کلیدی : مداخلات اجتماعی، بافت فرسوده ی شهری ، ساختاربندی ، ساختارهای اجتماعی ، کنشگران
 
 
 

 
1-1مقدمه
          با رشد جمعیت شهری و نوسازی در شهرها و افزایش سطح درآمد شهرها نسبت به روستاها ، سیل عظیم جمعیت از مناطق روستایی به نواحی شهری هجوم آوردند . بنابراین این مهاجرت باعث شد مناطق مملو از جمعیت در شهرها ایجاد شود و در بعضی از مناطق شهر همانند حاشیه های شهرجمعیت بیشتری  ساکن شوند . در واقع می توان گفت در حال حاضر نوعی بی تعادلی در ساختار شهرها به وجود آمده است که رشد افقی شهرها ، رشد سرطان گونه آن ها ، فرسوده شدن برخی از بافت های شهری و خالی شدن این سکونت گاه ها بدلیل انواع آسیب ها ی شهری و غیره  ازاین گونه موارد هستند . مناطق شهری از جمله مناطقی هستند که رشد و توسعه ، کار ، خلاقیت

مرداد ماه 1393
 
فهرست مطالب
عنوان                                                                              شماره صفحه
 
چکیده 1
مقدمه  2
 
فصل اول : کلیات تحقیق
1-1 بیان مساله تحقیق 5
1-2 اهمیت و ضرورت تحقیق 6
1-3 اهداف تحقیق 8
1-3-1 هدف کلی 8
1-3-2 اهداف جزئی 8
1-4 سوالات تحقیق 8
1-5 فرضیات تحقیق 9
1-6محدوده مکانی تحقیق 9
1-6-1 ویژگی های استان خوزستان 9

1-6-1-1 جغرافیای طبیعی . 9
 

1-6-1-2 پیشینه‌ی تاریخی. 11
 

1-6-1-3 جمعیت. 12
1-6-1-4 فعالیت های اقتصادی. 15
1-6-1-5 صنعت. 15
1-6-1-6 کشاورزی. 16
1-6-1-7  فعالیت حمل و نقل . 18
1-6-1-8 اشتغال. 20
1-6-1-9 سهم استان خوزستان در تولید ناخالص ملی . 21
1-6-1-10 نقاط قوت و قابلیت های سازمان  فضایی استان . 22
1-6-2 ویژگی های شهرستان شوشتر 23
1-7 تعاریف واژگان 28
1-7-1 تعریف مفهومی 28
1-7-2 تعریف عملیاتی 29
1-7-2 خصوصی سازی 29
 
فصل دوم : مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 مقدمه . 32
2-2 ادبیات تحقیق و مبانی نظری. 32
2-2-1 خصوصی‌سازی. 32
2-2-1-1 دلایل خصوصی‌سازی . 33
2-2-1-2 فواید خصوصی‌سازی . 34
2-2-1-3روش‌های خصوصی‌سازی. 34
2-2-1-4 مشکلات، موانع و محدودیت‌های اجرای خطی‌مشی‌های خصوصی‌سازی. 35
2-2-1-5 چارچوب اقتضایی خصوصی‌سازی . 35
2-2-1-6رابطه ساختار و خصوصی‌سازی . 36

2-2-1-7 ارائه مدلی عملی وموثر برای خصوصی سازی سازمان  های دولتی. 37
 

2-2-2 واگذاری فعالیت‌ها. 38
 

2-2-2-1 فرآیند واگذاری. 38
 

2-2-3 واژه واگذاری . 39
2-2-3-1 تاریخچه واگذاری. 40
2-2-3-2 واگذاری چیست؟ . 45
2-2-3-3 سطوح واگذاری. 47
2-2-3-4 اهمیت واگذاری. 47

2-2-3-5 انواع فعالیت‌های قابل واگذاری . 48
 

2-2-3-6 ماهیت فعالیت ها در واگذاری. 49

2-2-3-7 دلایل عمده واگذاری . 49
 

2-2-3-8 سطوح واگذاری . 49
 

2-2-3-9 سئوالات اساسی در واگذاری . 50
2-2-3-10 واگذاری استراتژیک چیست؟. 50
2-2-3-11 تولد واگذاری در کسب و کار. 51
2-2-3-12 شرایط و ضرورتها برای واگذاری. 52
2-2-3-13 دسته بندی های واگذاری. 53
2-2-3-14 واگذاری و دوره عمر سازمان . 54
2-2-3-15 عوامل موثر بر واگذاری. 55
2-2-3-15-1 مشتری . 56
2-2-3-15-2 فرایندهای داخلی. 57
2-2-3-15-3 منابع انسانی. 58
2-2-3-15-4 مالی. 59
2-2-3-15-5 همسویی راهبردی. 59

2-2-3-15-6 محیط بیرونی. 59
 

 2-2-3-16 رویکرد های مهم واگذاری. 60
2-2-3-17ضرورت واگذاری. 60
2-2-3-18 شیوه‌های واگذاری. 61
2-2-3-19 مدل تصمیم گیری منبع یابی استراتژیک. 62
2-2-3-20 فرایند اجرایی. 63
2-2-3-21 ملاحظات سازمانی. 66
2-2-3-22 منافع و چالش ها. 66
2-2-3-23 مشکل عدم مهارت کافی. 67
2-2-3-24 ملاحظات سازمانی در واگذاری . 67
2-2-3-25 معیارهای طبقه بندی در واگذاری . 67
2-2-3-26 مزایای واگذاری. 68
2-2-3-27 معایب واگذاری. 69
2-2-3-28تفاوت پیمانکاری فرعی با واگذاری. 70
2-2-3-29 روند واگذاری . 70
2-2-3-30 دلایل عمده واگذاری. 70
2-2-3-31 فرآیند واگذاری استراتژیک. 71

2-2-3-32 مراحل اجرای یک سیستم مدیریت واگذاری موفق . 71
 

2-2-3-32-1 تعریف شاخص‌ها و فرآیندهای کلیدی سازمان  . 71
 

2-2-3-32-2 شناسایی ریسک‌ها و دسته‌بندی مربوط به آنها . 72
 

2-2-3-32-3 تعیین حدود واگذاری در شرکت . 73
2-2-3-32-4 برنامه‌ریزی در خصوص اولویت‌بندی در واگذاری و کنترل ریسک‌ها . 73
2-2-3-32-5 ارائه برنامه جهت کاهش اثرات ریسک‌های واگذاری  . 73
2-2-3-32-6 تدوین برنامه واگذاری . 74
2-2-3-32-7 فرهنگ سازی سازمان ی در خصوص واگذاری فعالیت‌ها . 74
2-2-3-32-8 تعریف صحیح و تشریح جامع فعالیت های انجام شده درون سازمان . 74
2-2-3-32-9 جذب و ایجاد تأمین کنندگان با صلاحیت. 75
2-2-3-32-10 انتقال اطلاعات تخصصی مربوط به فعالیت ها و تجارب خاص. 75
2-2-3-33 منابع واگذاری. 75
2-2-3-34 واگذاری با روش ISPDE برای کاهش مخاطرات. 76
2-3 تحقیقات پیشین . 81
2-3-1 تحقیقات خارجی . 81
2-3-2 تحقیقات داخلی. 82
2-4 توضیح در خصوص مدل تحقیق . 87
2-4-1 مدل مفهومی تحقیق . 90
 
فصل سوم : روش اجرای تحقیق
مقدمه. 92
3-1 نوع تحقیق. 92
3-2 روش تحقیق. 92
3-3 ابزار سنجش. 93
3-4 جامعه آماری. 93
3-5 حجم نمونه و روش نمونه گیری. 94
3-6 روش سنجش روایی و پایایی ابزار تحقیق. 95
3-6-1 روایی. 95
3-6-2 اعتبار یا پایایی. 95

3-7 روش های آماری تجزیه وتحلیل اطلاعات . 96
 

 
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها

4-1 مقدمه . 98
 

4-2 نتایج حاصل از تحلیل توصیفی . 98
 

4-2-1 جنسیت. 98
 

4-2-2 تحصیلات. 99
4-2-3سن. 100
4-2-4 میزان رضایت از خدمات شهرداری. 101
4-3 نتایج حاصل از تحلیل استنباطی  . 102
4-4 آزمون فرضیه های تحقیق. 103
4-4-1آزمون کولموگروف اسمیرنف (KS) :. 103
 
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
5-1مقدمه . 112
5-2 نتیجه گیری مبتنی بر یافته های تحقیق. 112
5-2-1 نتیجه گیری فرضیات. 112
5-3 پیشنهادات تحقیق. 114

5-4 محدودیتهای تحقیق. 116
 

 
منابع و مأخذ
منابع فارسی. 119
منابع غیر فارسی . 122
ضمائم
پرسشنامه . 125
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

فهرست مطالب
عنوان. صفحه
چکیده . 1
فصل اول کلیات تحقیق
1-1 مقدمه . 2
2-1 – بیان مسأله. 3
3-1 اهمیت و ضرورت تحقیق. 6
4-1- مروری بر ادبیات و سوابق پژوهش . 9
5-1 – اهداف تحقیق. 15
1-5-1 هدف کاربردی، نام بهره‏وران. 16
6-1- سوال‌های تحقیق. 17
7-1 فرضیه‌های تحقیق. 17
8-1 روش تحقیق. 18
9-1 گرد آوری داده ها . 18
فصل دوم مفاهیم و بیان نظری تحقیق
1-2 مفاهیم پایه و اصطلاحات کلیدی . 20
1-1-2- تعریف مکان. 20
2-1-2 مفهوم فضا . 21
3-1-2- فضای جغرافیایی. 22
4-1-2 پراکندگی فضایی. 23
5-1-2 برنامه ریزی فضایی. 23
6-1-2 برنامه ریزی روستایی. 24
7-1-2 مدیریت. 25
8-1-2 مدیریت روستایی. 26
9-1-2 کاربری زمین. 27
10-1-2 برنامه ریزی کاربری اراضی. 28
11-1-2 آماده سازی زمین. 28
12-1-2 سرانه زمین. 29
13–1-2 پهنه بندی یا منطقه بندی . 29
2-2 طرح هادی روستایی. 30
1-2-2 تعریف طرح هادی روستایی . 30
2–2 -2 اهداف‌ طرح‌ هادی‌ روستایی‌. 30
3-2-2 اهداف‌ تبعی‌ طرح‌هادی‌. 30
4-2-2 مراحل‌ تهیه‌ طرح‌. 31
5-2-2 ارائه‌ طرح‌هادی. 35
6-2-2 تدوین‌ ضوابط‌ و مقررات‌. 36
7-2-2 نقشه‌های‌ مورد نیاز طرح‌. 36
3-2 کاربری های اراضی روستایی. 38
1-3-2 انواع کاربری های مجاز در اراضی مسکونی. 39
2-3-2 پیشینه ی برنامه ریزی کاربری اراضی. 39
4-2 مراحل گام به گام تصمیم گیری به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP). 45
5-2 روش های مختلف وزن دهی . 48
فصل سوم ویژگی های جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
1-3 ویژگیهای طبیعی . 50
1-1-3 موقع جغرافیایی. 50
2-1-3 ویژگیهای طبیعی روستای چاشم. 51
3-1-3 تقسیمات سیاسی. 52
4-1-3 توپوگرافی . 52
5-1-3 شیب اراضی . 54
6-1-3- ویژگی های زمین شناسی. 56
7-1-3 زمین ساخت و زمین لرزه. 58
1-7-1-3 گسل ها و عوامل مورفوونز نواحی پر شیب و گردنه ها . 58
2-7-1-3 پهنه­بندی خطر نسبی زلزله. 60
2-3 اقلیم و آب و هوا . 60
1-2-3 ویژگیهای اقلیمی. 61
2-2-3 دمای هوا . 62
3-2-3 بارش. 64
4-2-3 رطوبت نسبی. 67
5-2-3 روزهای یخبندان. 68
6-2-3 باد. 69
7-2-3 منابع آب . 69
8-2-3 منابع خاک . 71
9-2-3 پوشش گیاهی و جانوری. 72
1-9-2-3 پوشش گیاهی. 72
2-9-2-3 حیات وحش. 72
3-3 مطالعات جمعیتی و اجتماعی. 74
4-3 ویژگیهای عمومی اقتصادی روستا. 75
1-4-3 جمعیت فعال و جمعیت واقع در سنین فعال . 75
2-4-3 ویژگیهای اجتماعی. 76
3-4-3 بررسی تاریخچه و روند تحولات و موقعیت تاریخی. 76
4–4-3 وجه تسمیه روستا. 77
5-3 بررسی های کالبدی. 77
1-5-3 ویژ گی های کالبدی روستای چاشم. 77
2-5-3 شناخت مراحل گسترش روستا وجهت کسترش فعلی آن. 78
6-3 بررسی نحوه مالکیت اراضی در روستا. 79
فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها
1-4 مقدمه. 83
2-4 اطلاعات و داده ها. 84
3-4 مواد و روش بررسی. 85
1-3-4 روش انجام تحقیق. 85
2-3-4 ابزارمورداستفاده. 85
3-3-4 منابع و نحوی جمع آوری اطلاعات هندسی و توصیفی . 86
4-4 بررسی روند تحول جمعیت روستای چاشم . 86
5-4 بررسی ویژگیهای اقتصادی در روستای چاشم به تفکیک بخشهای اقتصادی و گروه شغلی. 86
1-5-4 دامپروری و دامداری. 87
2-5-4 صنعت و معدن. 87
3-5-4 خدمات . 87
4-5-4 تحلیل اقتصاد پایه. 88
6-4 روش وزن دهی متغییرها . 91
1-6-4 روش مدلسازی در پهنه بندی کاربری اراضی در روستا و مراحل فرآیند . 91
2-6-4 توضیح فرآیند. 92
7-4 بررسی های کالبدی. 95
1-7-4 شناخت مراحل گسترش کالبدی روستا و جهت گسترش فعلی آن. 95
2-7-4 کیفیت ابنیه. 96
3-7-4 معماری وترکیب فضاهای مسکونی. 97
4-7-4 تعین تعداد واحد های مسکونی و ابعاد قطعات مسکونی بر اساس اطلا عات موجود. 100
5-7-4 بررسی ونحوه توزیع خدمات زیر بنایی( تا سیسات وتجهیزات عمومی) ورفاهی(اجتماعی واقتصادی)
در سطح روستا. 100
6-7-4 شناخت و تعیین کابری اراضی در روستا. 104
7-7-4 بررسی نحوه مالکیت اراضی در روستا و محاسبه سطح و سرانه آنها . 109
8-7-4 شناخت بناها و بافت های با ارزش احتمالی موجود در روستا:. 110
8-4 موقعیت استقرار فعالیت های اقتصادی روستا شامل فعالیت های کار گاهی ،تولیدی ،تجاری و 110
9-4 روش وزندهی داده ها . 110
10-4 تجزیه و تحلیل معیارهای کاربری اراضی روستایی. 112
1-10-4 روش عملیاتی وزندهی و تلفیق داده ها (فرآینداعمال مدل ). 113
2-10-4 مقایسه دوبه دویی کاربریهای روستایی. 114
3-10-4 روش وزندهی و تلفیق داده ها در محدوده مورد مطالعه. 115
4-10-4 تحلیل سلسله مراتبی در نرم افزار Expert Choice 11 . 115
5-10-4 تحلیل داده ها. 117
6-10-4 بررسی معیارها . 118
11-4 تحلیل ویژگیهای کالبدی. 121
1-11-4 تبیین نقاط قوت و ضعف روستا به لحاظ کالبدی وعملکردی. 124
2-11-4 تحلیلی بر جمعیت روستای چاشم . 125
3-11-4 موقعیت استقرار فعالیتهای اقتصادی روستا شامل فعالیتهای کارگاهی ،تولیدی و تجاری و 125
12-4 تعیین محدودیت ها و امکانات توسعه کالبدی روستا و جهات و حدود منطقی توسعه و اولویت بندی آن. 126
1-12-4 محدودیتهای توسعه. 126
2-12-4 موانع توسعه در روستا. 127
3-12-4 امکانات توسعه . 127
4-12-4 اولویت بندی جهت توسعه . 128
13-4 ارائه طرح های مختلف کاربری اراضی پیشنهادی روستا و انتخاب گزینه مناسب . 128
1-13-4 ارائه طرح مکانیابی و استقرار واحدهای صنعتی و کارگاهی در روستا. 130
2-13-4 ارائه طرح مکانیابی و احداث فضای چند منظوره . 130

فصل پنجم نتیجه گیری آزمون فرضیات و ارائه پیشنهادات
1-5 آزمون فرضیات: . 134
1-1-5 فرضیه اول. 134
2-1-5 فرضیه دوم . 135
2-5 نتیجه گیری . 137
3-5 ارائه پیشنهادات . 138
منابع و ماخذ: . 140


فهرست جداول
عنوان صفحه

جدول1-2 مقیاس 9 کمیتی برای مقایسه دودوئی گزینه ها. 48
جدول 1-3 کلیات محیطی روستا. 61
جدول 2-3 حداکثر و حداقل و متوسط دما ایستگاه مهدیشهر. 62
جدول 3-3 میانگین بارش در ماه های سال در دوره آماری 1377- 1392 روستای چاشم. 64
جدول 4-3 میانگین بارش در ماه های مختلف دوره آماری. 64
جدول 5-3 میانگین تعداد روزهای بارندگی در ماه های مختلف دوره آماری. 64
جدول 6-3 میزان بارش در ایستگاه مهدیشهر. 65
جدول7-3 میانگین رطوبت نسبی در شهرستان مهدیشهر سالهای آماری 1377 -1392. 67
جدول 8-3 متوسط رطوبت نسبی در شهر مهدیشهر. 67
جدول 9-3 آمار بلند مدت تعداد روزهای یخبندان شهر مهدیشهر(1377-1392. 68
جدول میانگین 10-3 سرعت باد در ماه های مختلف سال در دوره آماری (1385-1392). 69
جـــدول 11-3 تغییرات جمعیت در روستای چاشم در دوره آمار 1390-1355. 74
جدول12-3 : جمعیت فعال روستای چاشم برحسب وضع فعالیت درسال 1388. 75
جدول13-3 : وضعیت اشتغال در روستای چاشم در بخشهای مختلف اقتصادی. 76
جدول 14-3: نوع مالکیت در روستای چاشم 79
جدول 15-3 کاربری اراضی روستای چاشم با احتساب اراضی بایر (وضع موجود) 80
جدول 1-4 بررسی روند تحول جمعیت روستای چاشم (1390-1355). 85
جدول 2-4 وضعیت اشتغال روستای چاشم در بخش های مختلف اقتصادی. 86
جدول 3-4 کیفیت ابنیه در روستای چاشم. 96
جدول 4-4 -اصول رعایت شده در معماری بومی مناطق چهارگانه ایران. 98
جدول 5-4 خدمات رسانی روستای چاشم به روستاهل=ای حوزه نفوذ. 103
جدول 6-4 جدول کاربری اراضی روستای چاشم با احتساب اراضی بایر (وضع موجود. 106
جدول 7-4: نوع مالکیت در روستای چاشم. 108
جدول(8-4) مقادیر ترجیحات برای مقایسه های زوجی 111
جدول 9-4- ماتریس مقایسه ای معیارها. 113
جدول 10-4 وزندهی به معیارها . 114
جدول 11-4 تحلیل ابنیه در روستای چاشم با تبیین نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها در توسعه. 120
جدول 12-4 تحلیل کاربری زمین در روستای چاشم با تبیین نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها در توسعه. 121
جدول 13-4 تحلیل کاربری حمل و نقل و معابر با تبیین نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها در توسعه. 122


فهرست نمودار
عنوان . صفحه
نمودار 1-3 منحنی متوسط حداکثر، میانگین و حداقل دما در ایستگاه مهدیشهر . 63
نمودار2-3 میانگین بارش در ایستگاه مهدیشهر. 65
نمودار3-3 درصد میانگین بارش فصلی. 66
نمودار (4-3) رژیم متوسط رطوبت نسبی ایستگاه مهدیشهر. 68
نمودار 5-3 تحول جمعیت روستای چاشم (سالهای 90- 1355). 75
تمودار (1-4) وضعیت اشتغال روستای چاشم در بخش های مختلف اقتصادی. 87
نمودار 2-4 موقعیت روستای چاشم بر روی دیاگرام بوژو گارنیه و ژرژ شابو. 88
نمودار: 3-4- سلسله مراتبی انتخاب کاربریهای مورد نیاز در توسعه روستا. 112










فهرست تصاویر
عنوان. صفحه
تصویر شماره 1-4 وزندهی معیارها در نرم افزار. 115
تصویر شماره 2-4 تعین اولویت معیارها بر اساس وزن لایه ها. 115
تصویر شماره 3-4 تعین اولویت معیار. 116

عنوان صفحه
چکیده. 1
مقدمه. 2
فصل اول کلیات تحقیق 3
1-1-بیان مسئله . 4
2-1-اهمیت ضرورت های تحقیق 5
3-1-اهداف تحقیق 5
1-3-1-هدف کلی 5
2-3-1- هدف ویژه و کاربردی . 5
4-1-سوالات و فرضیه های تحقیق 6
1-4-1- سوالات تحقیق. 6
2-4-1-فرضیه‏ها ی تحقیق. 6
5-1- تعریف واژه ها و مفاهیم. 6
6-1- محدودیتها و تنگناهای تحقیق . 8
فصل دوم مبانی نظری تحقیق 9
1-2- پیشینه تحقیق . 10
2-2- مکانیابی واحدهای آموزشی 12
3-2- برنامه ریزی محل استقرار مدارس 13
4-2- برنامه ریزی استقرار مدارس. 16
5-2- راهبرد نیازهای اساسی 17
6-2- روش های تعیین مراکز خدمات روستائی 18
1-6-2- جمعیت شاخصی از مرکزیت. 19
2-6-2- توزیع فضاهای آموزشی و شرایط محیطی. 20
3-6-2- زمین شناسی و توپوگرافی 20
7-2- پارامتر های موثر در بحث مکان یابی و اولویت بندی فضا های آموزشی. 20

فهرست مطالب
عنوان صفحه

1-7-2- پارامتر های تاثیر گذار فنی 21
2-7-2- مخاطرات محیط طبیعی. 24
3-7-2- مکان یابی مدارس و شعاع دسترسی 25
8-2-تعداد دفعات استفاده از واحدهای آموزشی 33
9-2- کاربری آموزشی و سایر کاربری ها. 34
1-9-2- کاربری آموزشی و کاربری مسکونی 35
2-9-2- کاربری آموزشی و فرهنگی 35
3-9-2- کاربری آموزشی و بهداشتی درمانی 35
4-9-2- کاربری آموزشی و تجاری. 35
5-9-2- کاربری آموزشی و فضای سبز 36
6-9-2- کاربری آموزشی و شبکه ارتباطی حمل و نقل. 36
7-9-2- کاربری آموزشی و تأسیسات شهری 36
10-2- نظریه ها و تئوری های رایج در مکانیابی 37
1-10-2- نظریه های دسترسی. 37
2-10-2- مدل مکانیابی تخصیص 38
1-2-10- 2- حداقل فاصله 39
2-2-10- 2- مدل حداکثر تراکم . 39
3-10-2- مدل حداقل فاصلۀ توان دار 40
1-3-10-2- مدل حداقل فاصله (محدودیت دار) 40
2-3-10-2- مدل حداکثر پوشش 41
4-10-2- تئوری سیستمی. 41
5-10-2- تئوری مکان مرکزی 42
6-10-2- مدل جاذبه . 43
7-10-2- کاربری زمین 44
فهرست مطالب
عنوان صفحه
11-2- راهبرد نیازهای اساسی. 46
12-2- روش های تعیین مراکز خدمات روستائی 47
13-2- جمعیت شاخصی از مرکزیت 48
1-13-2- مکان یابی مدارس و شعاع دسترسی 49
2-13-2- ظرفیت 50
3-13-2-تراکم دانش آموز در کلاس 50
4-13-2- جمعیت تحت پوشش. 51
14-2-مدلها وتکنیکها. 52
1-14-2- مدل بررسی اندازه مرکزیت(ثقل هندسی). 52
2-14-2- مدلهای کارکردی 53
3-14-2- روش درجه بندی روستاها براساس شاخص جمعیت . 53
4-14-2- روش ساده ی جمعیت. 53
فصل سوم روش شناسی تحقیق. 55
1-3-روش تحقیق و مراحل آن 56
1-1-3- روش تحقیق . 56
2-3- مراحل تحقیق. 56
1-2-3- گردآوری داده ها و اطلاعات 56
2-2-3- سازماندهی داده ها و اطلاعات 56
3-2-3-تحلیل اطلاعات 57
3-3- جامعه آماری و حجم نمونه . 57
4-3- محدوده مورد مطالعه 57
1-4-3- توپوگرافی انزلی. 60
2-4-3- زمین شناسی . 60
3-4-3- ویژگیهای جمعیتی 61

فهرست مطالب
عنوان صفحه
5-3- مقطع زمانی تحقیق 62
6-3- تکنیکهای تحقیق 63
فصل چهارم کلیات تحقیق. 65
1-4-موقعیت مکانی فضایی روستاها وتوزیع خدمات آموزشی. 66
1-1-4-پراکندگی مدارس بر حسب تقسیمات سیاسی و اداری 66
2-1-4-امکانات آموزشی در سطح شهر بندر انزلی تعداد و توزیع فضاهای آموزشی در سطح روستاها . 68
3-1-4-توزیع تعداد دانش آموزان به تفکیک مقطع و روستا 73
2-4-نحوه استقرار مدارس با توجه به راه ارتباطی 74
3-4- حوزه نفوذ و شعاع عملکردی مراکر آموزشی شهر بندر انزلی نسبت به روستاهای پیرامون 79
1-3-4-واحدهای آموزشی شهر انزلی 79
2-3-4-بررسی شعاع عملکرد مدارس . 81
1-2-3-4-پیش دبستانی 81
2-2-3-4-دبستان . 82
3-2-3-4-راهنمایی . 83
4-2-3-4-دبیرستان . 84
4-4-تعداد جمعیت سکونتگاه های روستایی وتوزیع فضایی مراکز آموزشی . 85
1-4-4-بررسی رابطه بین تعداد جمعیت و تعداد دبستان . 87
5-4- تحلیل جمعیت دانش آموزان . 90
1-5-4- توزیع دانش آموزان مقطع پیش دبستان 90
2-5-4-توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی. 91
3-5-4-توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی 92
4-5-4-توزیع دانش آموزان مقطع دبیرستان 93
6-4-یافته های تحلیلی 94
فصل پنجم نتیجه گیری، ارائه پیشنهادات 99
فهرست مطالب
عنوان صفحه
1-5-جمع بندی 100
2-5-نتیجه گیری و پیشنهادات . 102
منابع .104
چکیده انگلیسی 109





















فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1-مکان یابی مدارس و شعاع دسترسی 25
جدول 2-2-معایب ومزایای طبقات فضاهای آموزشی در ارتباط با اقلیم های پیشنهادی. 26
جدول 2-3- کاربریهای فضاهای آموزشی و سازگاری 28
جدول 2-4-شرا یط حرارتی و انعطاف پذیری فضاهای آموزشی 31
جدول2-5-تناسبات و انعطاف پذیری فضاهای آموزشی. 33
جدول 2-6- شعاع دسترسی مدارس بر حسب متر 49
جدول 2-7- ضوابط تعیین آستانه جمعیتی برای سطوح آموزشی 51
جدول 2-8- طبقه بندی جمعیت سکونتگاه. 54
جدول 3 – 1 – ترکیب جنسی جمعیت شهر بندر انزلی طی سال های 85 – 1335 61
جدول 3– 2 – تعداد و متوسط بعد خانوار شهر بندر انزلی طی سال های 85 – 1335 62
جدول3-3- جدول توافقی آزمون χ2 63
جدول 4-1- روستاهای دارای خدمات آموزشی. 66
جدول 4-2-تعداد و نوع مدراس روستاهای شهرستان بندر انزلی. 68
جدول 4-3- ضوابط و استانداردهای خدمات رسانی روستایی 73
جدول 4-4- تعداد و درصد واحدهای آموزشی به تفکیک مقاطع. 79
جدول 4-5- طبقات جمعیتی روستاهای شهرستان بندر انزلی 85
جدول 4-6- طبقات جمعیتی روستاهای دارای مدرسه شهرستان بندر انزلی 85
جدول 4-7- استانداردها و ضوابط خدمات رسانی در محیط روستایی کشور و نحوه تجهیز مراکز روستایی 86
جدول4-8- تعداد جمعیت روستاهای شهرستان بندر انزلی 87
جدول 4-9-توزیع دانش آموزان مقطع پیش دبستان 90
جدول 4-10-توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی. 91
جدول4-11-توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی 92
جدول 4-12-توزیع دانش آموزان مقطع دبیرستان 93
جدول 4-13- تعداد و درصد واحدهای آموزشی به تفکیک مقاطع. 96
جدول 4-14- طبقات جمعیتی روستاهای شهرستان بندر انزلی 97
جدول 4-15- طبقات جمعیتی روستاهای دارای مدرسه شهرستان بندر انزلی 97
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 3-1- موقعیت جغرافیایی. 59
شکل4-1- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی در شهرستان بندر انزلی 67
شکل 4-2- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی پیش دبستان در شهرستان بندر انزلی 69
شکل 4-3- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی دبستان در شهرستان بندر انزلی. 70
شکل 4-4- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی راهنمایی در شهرستان بندر انزلی. 71
شکل 4-5- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی متوسطه در شهرستان بندر انزلی 72
نقشه 4-6-پراکندگی مدارس شهر بندر انزلی 80
شکل 4-7-حوزهکشش خدمات آموزشی پیش دبستان شهرستان بندر انزلی 81
شکل 4-8-حوزه کشش خدمات آموزشی دبستان روستاهای شهرستان بندر انزلی 82
شکل 4-9-حوزه کشش خدمات آموزشی راهنمایی روستاهای شهرستان بندر انزلی 83
شکل 4-10-حوزه کشش خدمات آموزشی متوسطه روستاهای شهرستان بندر انزلی. 84
شکل 4-11-توزیع دانش آموزان مقطع پیش دبستان 90
شکل 4-12-توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی 91
شکل 4-13-توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی 92
شکل 4-14-توزیع دانش آموزان مقطع دبیرستان 93

چکیده

چکیده 1
مقدمه 2
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 بیان مساله 4
1-2 پرسش اصلی تحقیق. 5
1-3 ضرورت تحقیق. 5
1-4 اهداف تحقیق. 5
1-5 فرضیه تحقیق. 5
1- 6 قلمرو تحقیق. 6
1-7 محدودیتهای تحقیق. 7
1-8 مفاهیم واژه‎ها 8
فصل دوم: مرور منابع ، ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 ادبیات تحقیق. 10
2-1-1- ژئوپلیتیک. 11
2-1–1–1- مفهوم ژئوپلیتیک 11
2-1-1-2- پیدایش ژئوپلیتیک 13
2-1–1–3– رویکرد ژئوپلیتیک 13
2-1-1-4- ژئوپلیتیک سنتی. 15
2-1–1-5- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی. 15
2-1–1-6– رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی. 17
2-1– 1-6– 1- چشم انداز ژئوپلیتیک انتقادی. 19
2-1–1-7– ژئوپلیتیک در ادوار مختلف 20
2-1– 1-8– ارتباط ژئوپلیتیک با سایر علوم 22
2-1–1-8–1- جغرافیای سیاسی به عنوان پدر ژئوپلیتیک 22
2-1–1-8–2- رابطه ی ژئوپلیتیک و تاریخ. 23
2-1–1-8–3- رابطه ی مطالعات امپریالیسم با ژئوپلیتیک 24
2-1–1-8–4- ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی. 25
2-1–1-9– ژئوپلیتیک جهان دو قطبی. 27
2-1–1-9–1 دوره ی خصومت و دشمنی. 27
2-1–1-9–2 دوره ی همزیستی مسالکت آمیز. 28
2-1–1-9–3 دوره ی احیا 28
2-1–1-10– ژئوپلیتیک جنگ سرد 29
2-1–1-11– ژئوپلیتیک بازدارندگی. 33
2-1–1-12– ژئوپلیتیک نظم جهانی. 35
2-1–1-12–1 نظریه ی ژئوپلیتیکی یوردیس فون لوهازن. 36
2-1–1-12–2 نظریه‎های ادوارد لوت واک و ژان شرایبر. 37
2-1– 1-13– دیدگاه‎های جدید ژئوپلیتیک 38
2-1– 1-13–1- بری بوزان و نظریه ی 4+1. 39
2-1–1-13–2- فرانسیس فوکویاما و تئوری پایان تاریخ. 40
2-1–1-13–3- نایخت من و نظریه ی جهان چهارم 42
2-1–1-13–4- والرشتاین و تئوری ژئوکالچر. 43
2-1–1-13–5- تئوری ژئوپلیتیک گلاسنر. 45
2-1–1-13–6-‎هانتینگتون و نظریه ی برخورد تمدن‎ها 46
2-1– 1-14– چشم انداز تئوری‎های ژئوپلیتیک 48
2-1– 1-15– تحولات در ماهیت ژئوپلیتیک 49
2-1– 1-16– وزن ژئوپلیتیک 50
2-1–1-17– چالش ژئوپلیتیکی. 51
2-2 پیشینه تحقیق. 51
فصل سوم: روش اجرای تحقیق، مواد و روش
3-1 روش اجرای تحقیق. 55
3-1-1 نوع روش تحقیق. 55
3-1-2 روش گردآوری اطلاعات 55
3-1-3 ابزار گردآوری اطلاعات 55
3-1-4 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات 56
3-2 ویژگی‎های جغرافیایی و مختصات فرهنگی خاورمیانه 56
3-2-1-مرزخاورمیانه 60
3-2-2- اصطلاح اروپایی. 62
3-2-3- اقتصاد 62
3-2-4- نواحی خاورمیانه 63
3-3 موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی‎در خاورمیانه 63
3-3-1-‎‎ایران. 64
3-3-2- لبنان. 71
3-3-3- سوریه 74
3-3-4- فلسطین. 77
3-3-5- عراق. 80
3-3-6- عمان. 83
3-3-7- بحرین. 83
3-3-8- کویت 84
3-3-9- اردن. 88
3-3-10- قطر. 92
3-3-11- اسرائیل. 93
3-3-12- مِصر. 95
3-3-13- لیبی. 96
3-3-14- اَلجَزایر. 97
3-3-15- افغانستان. 99
3-3-16- عربستان. 101
3-3-17- ترکیه 103
3-3-18- تونِس 104
3-3-19- مراکش 106
3-3-20- امارات متحده عربی. 109
فصل چهارم:‎یافته های تحقیق
4-1- مقدمه 114
4-2 مناطق جغرافیایی کشورهای اسلامی. 116
4-3 جایگاه جهانی اسلام درنظریه‎های ژئوپلیتیک 117
4-4 اهمیت ژئوپلیتیکی خاورمیانه 125
4-5 طرح خاور میانه بزرگ 127
4-6 بیداری اسلامی و ژئوپلیتیک جدید قدرت در خاورمیانه 130
4-7 بیداری اسلامی‎و ژئوپلیتیک خاورمیانه امروز. 131
4-8 بیداری اسلامی؛ بررسی تقابل‎ها و تعامل‎ها 133
4-9 تحلیل ژئوپولیتیکی در خاورمیانه و در جهان اسلام 134
4-9-1- ژئوپلیتیک‎‎ایران قبل از انقلاب اسلامی. 134
4-9-1-1-‎‎ایران و ژئوپلیتیک دو قطبی. 134
4-9-2- موقعیت‎‎ایران در پیمان سنتو. 136
4-9-2-1- ژئوپلیتیک‎‎ایران، حدفاصل پیروزی انقلاب تا آغاز جنگ تحمیلی. 136
4-9-2-2- استراتژی ژئوپلیتیکی صدور انقلاب 137
4-9-2-3- معنا و مفهوم صدور انقلاب 137
4-9-2-4- انزوای ژئوپلیتیک‎‎ایران. 138
4-9-3- ژئوپلیتیک‎‎ایران پس از وقوع جنگ تحمیلی. 140
4-9-3-1- نقش جنگ در شکل‏گیری ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه 141
4-9-4- استراتژی تنبیه متجاوز‎‎ایران و صف‌بندی‌های جدید ژئوپلیتیک 143
4-9-5- تحلیل ژئوپولیتیکی جایگاه ترکیه در جهان اسلام 145
4-10 انقلاب اسلامی و ترکیه 148
فصل پنجم: جمع بندی ، نتیجه گیری و پاسخ به فرضیات
5-1- نتیجه گیری و جمع بندی. 151
5-2- ارزیابی فرضیه 153
منابع و ماخذ 159
 
 
فهرست جداول
عنوان                                                                                                      صفحه
جدول 2-1 تفاوت‎های ژئوپلیتیک سنتی و ژئوپلیتیک انتقادی. 19
جدول 2-2 الگوهای متغیر قدرت ژئوپلیتیکی 2002-1815. 21
جدول 4-1 مقایسه گفتمان های مختلف اسلامی. 132
 
 
فهرست نقشه ها
عنوان                                                                                                      صفحه
نقشه 1-1 نقشه کشورهای مسلمان. 7
نقشه 1-1 نقشه کشورهای مسلمان. 7
نقشه 3-1 نقشه موقعیت جغرافیایی خاورمیانه 61
نقشه 3-2. 74
نقشه 3-3 نمایی از کشور کویت 87
نقشه 3-4 تقسیمات سیاسی کشور اردن. 91
نقشه 3-5 موقعیت سیاسی کشور مراکش 108
نقشه 3-6 سیاسی کشور امارات متحده عربی. 110
نقشه 3-7 مناطق شیعه نشین( هلال شیعی) 112
نقشه 3-8 کشورهای مسلمان(سبز پررنگ 100درصد مسلمان و زرد 50درصد مسلمان) 113
 
 
 

چکیده
 

این تحقیق تلاش دارد با روش توصیفی – تحلیلی همراه با مطالعات کتابخانه‎‎ای واسنادی به واکاوی جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام پرداخته و علل، زمینه‎ها و منشاء این جایگاه را مورد بررسی وتجزیه وتحلیل قرار دهد. مهمترین اهداف تحقیق جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام ،شناسایی ومعرفی کشور اسلامی‎در خاورمیانه وارائه راهکار‎های لازم در جهت بهبود روابط کشورهای اسلامی‎در خاورمیانه و سایر کشورهای اسلامی‎‎می‎باشد. در مجموع نتایج تحقیق نشان می‎دهد که منطقه خاورمیانه بدلیل قابلیت‎ها وتوانمندیهای ویژه درعرصه‎های مختلف اقتصادی،سیاسی،نظامی و فرهنگی اجتماعی، همواره وبه خصوص درطی دهه‎های اخیراعتبارونقش خودرابه عنوان منطقه ای راهبردی در سیاست بین الملل حفظ کرده است.موقعیت واهمیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی وژئواکونومیکی‎‎این منطقه باعث شده که خاورمیانه همواره درپیش برد طرح‎های راهبردی غرب و به خصوص آمریکا جایگاه منحصر به فردی داشته باشد و قدرت‎های بزرگ همیشه منافع مهمی‎را برای خودشان در‎‎این منطقه از جهان متصور باشند. بیداری اسلامی ماه های اخیر که متأثر از انقلاب اسلامی است، دسته‌بندی‌های قدرت را در این منطقه، تحت تأثیر قرار داده است. بروز تحولات سریع وغیر قابل انتظار در کشورهای اسلامی منطقه به ویژه کشورهایی همانند تونس، مصر، لیبی، یمن و. . . بار دیگر این منطقه را به مرکز سیاست‎های بین المللی و کانون رقابت‎های ژئوپلیتیکی بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای تبدیل کرد. بنابراین آنچه که در حال حاضر درخاورمیانه درحال قدرت‎ی‎ابی می‎باشد اندیشه مقاومت و بیداری اسلامی‎با محوریت ملتهای مسلمان منطقه می‎باشد. با شکست پروژه ناسیونالیسم عربی و سوسیالیسم عربی و خلاء موجود در فضای روشنفکری جهان عرب الترناتیو تفکر مقاومت اسلامی‎قوت‎یافته است. همچنین آنچه دنیای غرب از تحقق آن در خاورمیانه واهمه دارد، خروج کشورها و ملتهای منطقه از وابستگی به غرب و استقلال خواهی است. حال اگر‎‎این «استقلال طلبی» با چاشنی «هویت اسلامی» تلفیق گردد، به سالها وابستگی جهان اسلام به غرب پایان خواهد داد. دنیای اسلامی‎که با ظرفیتهای کم نظیرسیاسی و اقتصادی می‎تواند سایر مکاتب دنیایی و مادی را فرو دست خود ببیند.
بطور کلی اکثر فعالیتها در‎‎این منطقه حرکت به سوی استقلال و خودکفایی است. محور «مقاومت» در منطقه خاورمیانه توانسته است با تکیه بر اندیشه اسلامی‎سنگرهای طرح خاورمیانه بزرگ را‎یکی پس از دیگری فتح نماید و‎‎اینک با توجه به فرهنگ مشترک مردم منطقه، زمان شکل گیری رسمی‎«خاورمیانه اسلامی‎با ویژگی «استقلال خواهی» است.
 
کلید واژه‎ها: ژئوپلیتیک، جهان اسلام ،کشورهای خاورمیانه

 
 
 
مقدمه
خاورمیانه منطقه‌ای است که سرزمین‌های میان دریای مدیترانه و خلیج فارس را شامل می‌شود. خاورمیانه بخشی از آفریقا– اوراسیا‎یا به طور خاص آسیا شمرده می‌شود و در بعضی موارد جزئی از آفریقای شمالی را در برمی‌گیرد.‎‎این ناحیه گروه‌های فرهنگی و نژادی گوناگونی از قبیل فرهنگهای عربی، ترکی، بربرها، بلوچی، ایرانی، کردی، اسرائیلی و آشوری را در خود جای داده‌است.
جهان اسلام اصطلاحی است برای سرزمین‌هایی که بیشتر مردم آن پیرو دین اسلام باشند. پیروان اسلام بیش از‎یک میلیارد نفر تخمین زده می‌شوند که پیرو‎‎ایین محمد فرزند عبدالله (پیامبر مسلمانان) از مردمان حجاز و‎‎ایینی با قدمت بیش از ۱۴۰۰ سال (سال قمری) هستند.
کشورهای اسلامی‎به کشورهایی گفته می‌شود که دین رسمی‎آن‌ها‎یا دین بیشتر جمعیت آنان اسلام است. بیشتر کشورهای اسلامی‎در خاورمیانه، آسیای میانه، شمال آفریقا، و جنوب شرقی آسیا هستند.
اهمیت خاورمیانه دلایل زیادی دارد و به مسائل و موضوعات مختلفی برمی‌‌گردد. از لحاظ فرهنگی، خاورمیانه محل ظهور همه ادیان الهی است و به همین دلیل مردم‎‎این منطقه بسیار دین‌باور هستند؛ به لحاظ جغرافیایی خاورمیانه محل اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا است؛ به لحاظ ژئوپلیتیکی نقاط مهمی‎مثل باب‌‌المندب، تنگه هرمز و کانال سوئز در خاورمیانه واقع شده است و نقاط بسیار مهم استراتژیک در سطح جهان هستند؛ به لحاظ اقتصادی منطقه خاورمیانه بیش از ۶۴ درصد مخازن نفت و گاز دنیا را در خودش جای داده است که‎‎این هم‎ی‎ک موقعیت ممتاز به منطقه بخشیده است. از دیرباز‎ یعنی حدود ۵۰۰ سال پیش نیز تمام قدرت‌‌های بین‌‌المللی و استعمارگران تلاش کرده‌‌اند تا در‎‎این منطقه حضور داشته باشند؛ پرتغالی‌‌ها، هلندی‌ها، فرانسوی‌‌ها، انگلیسی‌‌ها و آمریکایی‌‌ها پس از جنگ جهانی دوم تلاش کردند در‎‎این منطقه حضور داشته باشند و استراتژیست‌‌های بزرگ همواره درطول تاریخ گفته‌‌اند که برای تسلط بر جهان باید بر خاورمیانه مسلط بود.این‎ی‎ک واقعیت است. باتوجه به موارد فوق ‎‎این تحقیق در نظر دارد تا جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام رامورد بررسی قرار داده و ارائه راهکار نماید.‎‎این تحقیق شامل 5 فصل می‎باشد که در فصل اول به کلیات تحقیق شامل بیان مساله، سوالات تحقیق، فرضیه ­ها، واژه‎ها و مفاهیم پرداخته، در فصل دوم به ادبیات تحقیق و مبانی ومفاهیم و پیشینه تحقیق می‎پردازد، درفصل سوم به روش اجرای تحقیق، مواد و روشها ، در فصل چهارم به‎یافته های تحقیق پرداخته و در فصل پنجم به ارزیابی فرضیه و نتیجه گیری و پیشنهادها و منابع و ماخذهای مورد استفاده در تحقیق را بیان می‎کنیم.

 
 
فصل اول
کلیات تحقیق
 

1-1 بیان مساله
 

گرچه خاورمیانه کانون پیدایش سه کیش بزرگ اسلام، مسیحیت و‎ی‎هود بوده است، اما فرهنگ مردم در خاورمیانه بر معتقدات اسلام بنیان نهاده شده است. موقعیت