زیر رده (Sub Class): پیوسته گلبرگ
راسته (Order): Laminales
تیره (Family): Lamiaceae نعنائیان
جنس (Genus): Otostegia
گونه (Species): Boiss.(Burm)Otostegia persica
۲-۱-۳٫جنس Otostegia
Otostegiaجنس کوچکی است که حدوداً ۳۳ گونه گیاه را در خود جای می‌دهد. مناطق رشد گیاهان این جنس عمدتاً مناطق مدیترانه‌ای و آسیای میانه است. (۱) در ایران فقط ۳ گونه از این جنس یافت می‌شود:aucheri، michauxii, O. Persica ,O.O,که از بین این سه گونه، ۲ گونه آخر آندمیک ایران می‌باشد. (۲)
گیاهان این خانواده به صورت علفی، بوته‌ای، پایا، و خاردار و پوشیده از کرک‌های ساده بوده و به صورت وحشی می‌رویند. ساقه تا ارتفاع ۳۰ سانتیمتر تا ۱ متر، پوشیده از کرک، چهارگوش، منشعب، برگ‌ها ببضوی یا مدور یا تخم مرغی با پهنک منقسم به شبکه‌ای از برگ‌ها و گل‌ها در انتهای ساقه و در کنار برگ‌ها مجتمع می‌گردند. (۳)
هم اندازه و گاهی ۲تای خارجی از باقی آن‌ ها بلندتر است. لبه‌ی بالایی کلاهک مانند بوده و لبه‌ی پایینی ۳ شکافه است. لب مرکزی از لب‌های جانبی بزرگ‌تر است. دارای ۴ پرچم بوده که به سمت لبه‌ی بالایی صعود می‌کند. بساک شکل منشعب مانند داشته و انشعاب بالایی کوتاه‌تر از انشعابات پایینی است. میوه‌های این جنس عموماً ۳ یا ۴ وجهی بوده پوشیده از کرک و گاهاً بدون کرک است. دارای ریشه‌ای وسیع است و ریشه‌های گیاه ۶ هفته‌ای آن در ابعاد ۷۰ سانتی متر اندازه‌گیری شده‌اند.
۲-۱-۴٫گونه‌ی Otostegia persica (Burm.) Boiss
O.persicaگیاهی است پایا، در بن و پایه چوبی، سبز کدر، خاردار، به ارتفاع ۱۵۰ـ ۸۰ سانتی‌متر.
ساقه‌ی آن متعدد، سخت –چوبی ،بسیار پرشاخه ،باشاخه‌های طویل، چهار پهلو ،سبز متمایل به سفید یامتمایل به زرد،کرکینه پوش است. برگ‌هاکوچک،دردوروسبز،باپهنک یاتیغه‌ای به ابعاد ۱۵- ۱۰×۱۵-۱۰ میلیمتر ،زبروخشن ، دردوروکرکپوش،واژتخم‌مرغی یا تقریباً مدور، در پشت دارای رگبرگ‌های برجسته و مشخص، در قاعده کنجی، در انتها دارای ۷-۵ دندانه خار مانند به طول ۲-۱ میلیمتر، در پایین باریک شده و منتهی به دمبرگ کوتاه؛ خارهای گوشوارکی سفید و کرکینه پوش، بسیار سخت، بلندتر از برگ‌ها هستند.
گل، سفید یا کرم متمایل به سفید، مجتمع در چرخه‌هایی شامل دو دسته کناری شامل سه گل؛ براکته‌ها درفشی، به درازی ۱۵-۱۰ میلیمتر، پایا و خار مانند و کوتاه‌تر از لوله‌ی کاسه؛ کاسه دارای لوله‌ی کرک‌پوش، به طول ۱۰-۸ میلیمتر، استوانه‌ای، دارای ۱۰ رگه طولی، در لبه وسیع، غشایی، دو لبه، مشبک، کمی کردار، لب بالایی آن پهن دراز –سرنیزه‌ای، کامل، هم‌قد باطول لوله ،درانتها دارای حلقه‌ای مشخص؛خودیا (کاسک) ایستاده، کرک‌پوش، با لب سه قسمتی ،قسمت میانی فرورفته وچاله‌دار ، پرچم‌هاراست ومانده درزیر (کاسک) خانه‌های بساک متعابد،خامه دو‌بخشی.
۲-۱-۵٫رویشگاه گونه‌ی Otostegia persica (Burm.) Boissدر ایران
انتشار جغرافیایی آن در جنوب: فارس: کتل کمارج، ده مورد، نیریز، بین کازرون و بوشهر، شیراز، بین شیراز و جهرم، کنگان، کوه خورموج، هویزه، چنار راه دار، کنار تخته؛ جنوب شرقی: بین آب باریک و درزین، بین شاه چغک و تاروم، بین جیرفت و ده بکری، تخت سلیمان، بین حاجی‌آباد و سیرجان، بین بم و جیرفت، بین بم و کرمان نزدیک نای بید، بافت سبزواران، گردنه مرغک، بین حاجی‌آباد و بندرعباس، طاهری بین بوشهر و بندرلنگه؛ بلوچستان: بین خاش و ایرانشهر، مکران، کارواندر، سرباز، تنگه سرخه، بشاگرد. (۴)
۲-۱-۶٫اثرات فارماکولوژیک و بیولوژیک جنس Otostegia
جنس Otostegia خواص بیولوژیک و درمانی مهمی را دارا می‌باشد. Otostegia Limbata در طب سنتی جهت درمان بیماری‌های لثه و زخم‌های مصرف می‌شود. (۵ و ۶) برگ‌ها و سرشاخه‌های هوایی O.saxatilisدر درمان کولیک، آسم، آنفلوآنزا، بی‌خوابی و هموروئید به کار می‌رود. جوشانده‌ی حاصل از برگ‌ها دارای خاصیت ضد زخم معده، ضد اسپاسم و آرام‌بخش می‌باشد و در اروپا از آن جهت ناراحتی‌های عصبی استفاده می‌شود. (۷).
O.africana در طب سنتی در درمان کولیک، مارگزیدگی، آسم، آنفلوانزا و بی خوابی کاربرد دارد. (۸) خواص ضدافسردگی و آرام‌بخشی قسمت‌های هوایی O.nigrو O.Larendaکه بومی ترکیه می‌باشند به اثبات رسیده است. برخی گونه‌های Otostegia در طب سنتی ترکیه به عنوان ضد زخم معده، ضداسپاسم و آرام‌بخش به کار می‌روند. O.nigraبطور گسترده‌ای در درمان زخم‌ها و سوختگی‌ها مصرف می‌شود. همچنین اثر چشمگیری در کاهش سرفه و بهبود التهابات سیستم تنفسی فوقانی دارد. (۹ و ۱۰)
از دی ترپنوئیدهای جدا شده از گونه‌های Otostegiaدر صنایع آرایشی به عنوان عامل کراتولیتیک بکار می‌رود. این ترکیبات برای پوست، مو و ناخن مفید بوده و تا حدی جهت بهبود عملکرد سیستم‌های حفاظتی پوست سودمنداند. (۱۱)

۲-۱-۷٫موارد استعمال گونهOtostegia persica (Burm.) Boiss
در طب سنتی ایران از O. persicaدر درمان مالاریا، کاهش قندخون و درمان زخم استفاده می‌شود. همچنین از آن جهت درمان آلرژی –آرتریت واسپاسم استفاده می‌گردد. (۱۲) طبق بررسی‌ های انجام شده،فلانوئیدهای حاصل ازبخش هواییO. persicaدارای اثرات آنتی اکسیدان قوی می‌باشد. (۱۲) دی ترپنوئیدهای استخراج شده از O. persica دارای اثر چشم‌گیری در مهار آنزیم‌های بوتیریل کولین استراز و استیل کولین استراز می‌باشند که به عنوان عوامل موثری در درمان آلزایمر شناخته شده‌اند. (۱۳)
دی ترپنوئیدهای فوق همچنین از O.persica استخراج شده و بنابراین وجود اثرات ضدقارچی در O.persica قابل پیش‌بینی می‌باشد.
بخش دوم
مراحل تهیه عصاره های گیاهی
۲-۲-۱٫تعریف عصاره
عصاره یکی از اشکال دارویی است که به کمک حلال مناسب طی عمل ماسراسیون، پرکولاسیون و غیره تهیه می‌شود. عصاره‌ها یا به تنهایی به عنوان دارو مصرف می‌شوند و یا بخشی از دارو را تشکیل می‌دهند. اگر مواد موجود در سلول‌های گیاهی با حلال‌ها از گیاهان استخراج شوند، به این محصول عصاره گفته می‌شود. عصاره معمولاً از گیاهان خشک تهیه می‌شود.
عصاره تام: اگر عصاره با متانول یا اتانول استخراج شود با توجه به پلاریته آن‌ ها حاوی کلیه مواد موجود در گیاه بوده و عصاره تام می‌گویند.
اگر حلال از عصاره جدا نشود، همه‌ی عصاره‌ها مایع هستند. اما اگر حلال جدا شود برحسب مواد موجود در گیاه، عصاره ممکن است خشک، نیمه جامد یا خمیری و یا مایع باشد.
۲-۲-۲٫عصاره‌گیری
گیاهانی که برای عصاره‌گیری در نظر می‌گیریم باید کاملاً سالم بوده زیرا در صورت آلودگی گیاه نه تنها مواد حاصل از میکروب‌ها از آن استخراج می‌شوند بلکه ممکن است عفونت سبب تغییر در متابولیسم عادی گیاه شده و مواد موثر گیاه را از بین ببرد. (۱۴)
به طور کلی عصاره‌گیری یعنی جداسازی مواد فعال گیاه از اجزای غیرفعال آن به وسیله حلال مناسب. البته این امر مطلق نیست زیرا مواد غیرفعال هم به مقدار بسیار ناچیز وارد عصاره می‌شود ولی با انتخاب روش و حلال مناسب می‌توان این مواد غیرفعال را در عصاره بسیار کاهش داد. (۱۴)
۲-۲-۳٫روش‌های عصاره‌گیری
۲-۲-۳-۱روش خیساندن یا Maceration
اصطلاح ماسراسیون از لغت یونانی macerareبه معنای غوطه‌ور شدن گرفته شده است. به فرایند ماسراسیون، خیساندن نیز می‌گویند. عمل خیساندن یک روش قدیمی است که بوسیله آب یا حلال‌های مختلف صورت می‌گیرد. گیاه مورد نظر را به صورت پودر یا خرد شده داخل یک ظرف بزرگی ریخته و مقدار مناسبی حلال افزوده تا حدی که حلال، کل پودر را بپوشاند و مقداری نیز روی پودر قرار گیرد. پس از دو تا چهار روز (برحسب نوع گیاه) محلول را صاف می‌کنند.
۲-۲-۳-۲٫روش پرکولاسیون Percolation
در این روش بافت‌های گیاهی مورد مطالعه را به صورت پودر درآورده و در ظرفی به نام پرکولاتور ریخته و عمل عصاره‌گیری را انجام می‌دهند.
باید توجه داشت که شکل و اندازه پرکولاتور در نوع عصاره حاصل از بافت گیاهی دخالت دارد. بدین ترتیب که اگر مقدار معینی از گرد را در سه شکل و اندازه مختلف از پرکولاتور ریخته و در شرایط یکسان عمل پرکولاسیون را انجام دهیم، سه نوع عصاره را با غلظت‌های مختلف به دست خواهد آمد (عصاره غلیظ، تنتور غلیظ، تنتور ضعیف).
پودر مورد استخراج نباید بیش از ظرفیت پرکولاتور را اشغال نماید.
درجه نرمی و زبری پودر را بسته به ساختمان فیزیکی ماده خام مورد آزمایش، باید در نظر گرفت. پودر گیاه مورد استخراج را قبل از ریختن در پرکولاتور با حلال مورد نظر مرطوب نموده تا بهتر حلال را در خود جذب نماید. قبل از این که گرد مورد نظر استخراج در پرکولاتور ریخته شود،‌ باید یک تکه پنبه یا پشم شیشه را در ته پرکولاتور قرار داد. گرد مورد استخراج باید کم کم و به صورت یکنواخت در پرکولاتور ریخته شود و با وارد کردن فشار یکنواخت بر سطح پرکولاتور، دستگاه از پودر پر شود. پس از این که گرد مورد استخراج در پرکولاتور ریخته شد، یک کاغذ صافی روی سطح گرد قرار داده و روی آن یک یا دو قطعه شیشه یا جسم سنگین فلزی گذاشته تا به هنگام اضافه نمودن حلال، یکنواختی گرد به هم نخورد.
اضافه کردن حلال باید طوری باشد که همیشه روی گرد را پوشانده و در طول عمل استخراج گرد خشک نگردد. میزان خارج شدن عصاره از پرکولاتور باید ۵ میلی لیتر در دقیقه برای یک کیلوگرم در نظر گرفته شود.
در طول استخراج مواد به وسیله پرکولاتور نباید اجازه داد پرکولاتور از حلال مربوطه خشک گردد،‌زیرا در اثر خشک شدن، در قسمت پودر مورد استخراج ایجاد شکاف گردیده و حلال بدون تماس با پودر مورد استخراج، خارج می‌گردد.
۲-۲-۳-۳٫انتخاب حلال مناسب
برای انجام عصاره‌گیری قسمت مورد استفاده‌ی گیاه را به قطعات مناسب تقسیم کرده و سپس با حلال مناسب عصاره‌گیری می‌نمائیم و در نتیجه عصاره مایع به دست می‌آید که مدت طولانی آن را نمی‌توان نگهداری کرد و بسته به نوع حلال باید عصاره جامد به دست آید.
درصد استخراج مواد بستگی به زمان تماس حلال با گیاه دارد که هرچه بیشتر باید مقدار بیشتری مواد را در خود حل می‌کند تعیین نوع حلال بستگی به نوع مواد استخراجی دارد، برای بدست آوردن عصاره تام گیاه می‌بایست حلال پلار استفاده شود. از بهترین آن‌ ها الکل اتیلیک و الکل متیلیک ۸۰ درجه می‌باشد که مانع از اثر آنزیم‌های اکسید کننده هیدرولیز کننده موجود در بافت‌های گیاهی می‌شوند.
یک حلال مناسب شرایط ذیل را باید داشته باشد:
بدبو و مضر نباشد.
مقرون به صرفه باشد.
مواد غیرفعال را کم‌تر در خود حل کند.
حلال مواد موثره باشد.
باعث فساد مواد استخراجی نشود بلکه از فساد آن‌ ها نیز جلوگیری کند. (۱۴)
۲-۲-۳-۴٫مزایای روش پرکولاسیون
مزایای پرکولاسیون عبارت است از کوتاهی مدت کار، صرفه‌جویی در مقدار مایع مصرف شده و به دست آوردن محلول‌های نسبتاً کامل بدون کمک حرارت از مزایای دیگر آن است که جریان ملایم و تدریجی مایع ابتدا بعضی مواد دارویی را در خود حل کرده و همین محلول هنگام عبور از قسمت‌های دیگر گرد، موجب سهولت انحلال مواد دیگر می‌گردد. یکی دیگر از مزایای آن این است که تنتورهایی که طبق این روش به دست می‌آیند از هیدرولیز دیاستازها مصون می‌باشند.
به طور کلی می‌توان مراحل عمل پرکولاسیون را به طور خلاصه چنین بیان نمود:

۴-۲-۱۶- سوره‌ی نحل، آیه‌ی ۱۸
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَهَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِیمٌ.
(و اگر شما بخواهید نعمتهاى خداى سبحان را که به شما اِنعام فرموده است تعداد کنید و به شماره آورید و به تفصیل آنها را بشناسید احصاء و شماره‌ی آنها در قدرت و امکان شما نیست حتّى در آن نعمى که خداى سبحان با جمال ذکر فرموده است نعمى است لا تحصى و بدانید که خداوند آمرزنده است نسبت به تقصیر شما در شکر نعمتهاى خود و مهربان است که با قصور و تقصیر شما در سپاسگزارى، نعمتهاى خود را قطع نمى‏فرماید.)
نکته ها :
-شکرگذاری خداوند به تنهایی کافی نیست.
- اگر چه شمردن نعمت های الهی ممکن نیست، امّا ذکر ویاد آنها لازم است
پیام ها :
-هر گاه آدمى تمام عمر خود را صرف اعمال صالحه و شکر گذارى ‏پروردگار کند براى شکر نعمت وجود، به تنهائى کافى نخواهد بود چه رسد به سایر نعمتهایى که او عطا فرموده است (میرزا خسروانى،۱۳۹۰، ج‏۵: ۱۵۶).
شواهد شعری سعدی مربوط به قسمت پیام ها:

شرح ابیات :
استظهار: پشت گرمی. مصدر باب استفعال از ظهر به معنی پشت.
عاصی: نافرمان. گناهکار. اسم فاعل، مصدر آن معصیت و عصیان بکسر عین است.
عارفان از عبادت استغفار: یعنی مردم عادی اگر گناه کنند به توبه و پوزش مکلّفند اما عارفان چون
می‌دانند که از عهده شکر و عبادت بر نمی‌آیند، عبادت خود را شایان قبول نمی‌بینند و درخواست آمرزش دارند (خزائلی، ۱۳۶۶: ۳۴۸).
۴-۲-۱۷- سوره‌ی اسراء، آیه ی، ۵۲
یَوْمَ یَدْعُوکُمْ فَتَسْتَجِیبُونَ بِحَمْدِهِ وَ تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ قَلِیلاً.
(روزى که (به زبان فرشتگان در نفخه‌ی دوّم صور شما را از قبورتان) بخوانند و بگویند اى استخوانهاى خاک شده و اى پوستهاى پوسیده برگردید بدانسان که بودید و در آن حال، شما دعوت ملائکه را اجابت می کنید در حالتى که اعتراف به حمد و ثناى او دارید. و بدانید که نمانده اید مگر اندکی ]در گورها[)
نکته ها :
زندگى خود را در دنیا اندک شمرید نسبت به آن، پس خردمندِ آگاه باید که حیات دنیا را در جنب زندگى عقبى اندک شمرد تا در آن روز به عذاب حسرت و ندامت در نماند
پیام ها :
بعضى از مفسّرین معتقدند که این آیه خطاب به مؤمنان است زیرا آنان کسانى هستند که خداوند را با حمد او اجابت مى‏کنند و بر احسان او حمد و ثنا می گویند(میرزاخسروانی، ۱۳۹۰، ج‏۵: ۲۷۲).
شواهد شعری سعدی، مربوط به قسمت نکته ها:

شرح ابیات :
عقبی: آخرت، جهان دیگر
گوی دولت برد : گوی ربودن = (بردن)
- در بازی گوی و چوگان نشانه پیروزی و سبقت گرفتن بر دیگران است و گوی ربودن یعنی در آن کار بر دیگران پیروز شدن.
-گوی دولت بردن: یعنی آن فرمانروایان که مردم دانا و شمشیر زن را مورد توجّه و حمایت قرار می‌دهند از دیگر نامداران گوی دولت را می‌ربایند (یوسفی، ۱۳۶۹: ۲۷۲).
۴-۲-۱۸- سوره‌ی کهف، آیه‌ی ۵۷

حدیث اول ازامام علی النقی(‌علیه‌السلام) ازاحوال طایفه ای پرسیدند که به چله نشینی، رقص، چرخیدن، نعره‌زدن وبیهوش شدن، شهرت داشته.این حدیث در منهاج البراعه به عنوان حدیث ۲۱ ازجمله احادیث در ذم صوفیه بوده که ازحدیقه الشیعه وازشیخ مفید نقل می‌کند. متن این حدیث به این صورت است: «الحادى و العشرون فی حدیقه الشّیعه عن السیّد المرتضى ابن الدّاعی الحسن الرّازى و ابن حمزه جمیعا عن المفید بسنده عن محمّد بن الحسین بن أبی الخطاب و کان من خواصّ أصحاب الأئمّه (علیهم السّلام).قال: کنت مع الهادى علیّ بن محمّد (علیهما السّلام) فی مسجد النّبی(صلّى‌اللّه‌علیه وآله‌وسلّم)، فأتاه جماعه من أصحابه منهم أبوهاشم الجعفرى ، و کان رجلا بلیغا وکانت له منزله عظیمه عنده(علیه السّلام)، ثمّ دخل المسجد جماعه من الصوفیّه و جلسوا فی جانبه مستدیرا و أخذوا بالتهلیل.فقال علیه السّلام: لا تلتفتوا بهؤلاء الخدّاعین فانّهم خلفاء الشیاطین و مخرّبوا قواعد الدّین، یتزهّدون لراحه الأجسام و یتهجّدون لتصیید الأنعام، یتجوّعون عمرا حتّى یذبحوا للایکاف حمرا، لا یهلّلون إلّا لغرور النّاس‏ و لا یقلّلون الغذاء إلّا الملاء العساس، و اختلاس قلب الدّفناس یتکلّمون النّاس باملائهم فی الحبّ، و یطرحونهم بأضالیلهم (باولیائهم) فی الجبّ، أورادهم الرقص و التّصدیه، و أذکارهم الترنّم و التّغنیه، فلا یتّبعهم إلّا السّفها، و لا یعتقدهم إلا الحمقا، فمن ذهب إلى زیاره أحد منهم حیّا أو میّتا فکأنّما ذهب إلى زیاره الشّیطان، و عباده الأوثان و من أعان أحدا منهم فکانّما أعان یزید و معاویه و أبا سفیان فقال رجل من أصحابه: و إن کان معترفا بحقوقکم؟ قال: فنظر الیه شبه المغضب و قال (علیه‌السّلام): دع ذا عنک، من اعترف‏بحقوقنا لم یذهب فى عقوقنا، أما تدرى انّهم أخسّ طوایف الصّوفیّه، و الصّوفیّه کلّهم من مخالفینا، و طریقتهم مغایره لطریقتنا، و إن هم إلّا نصارى و مجوس هذه الأمه، أولئک الذین یجحدون (یسعون) فى إطفاء نور اللّه، و اللّه متم نوره و لو کره الکافرون».^[۴۷۰]
امام دراین حدیث، اصحاب را ازالتفات به آنها منع کرده و آنها را فریب کار، جانشینان شیطان وتخریب کنندگان اصول دین نامیده است.
دومین حدیثی که میرلوحی درنقد این طایفه ذکر می‌کند، ازشیخ مفید است که بعضی از سندها به گفته وی صحیح وبعضی موثق است.این حدیث همچنین توسط کلینی درکافی نقل شده که دراینجا متذکرآن می‌شویم.متن روایت: «عِدَّه مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ الضَّبِّیِّ عَنْ أَبِی عِمْرَانَ الْأَرْمَنِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ إِنَ‏ قَوْماً إِذَا ذَکَرُوا شَیْئاً مِنَ الْقُرْآنِ أَوْ حُدِّثُوا بِهِ صَعِقَ أَحَدُهُمْ حَتَّى‏یُرَى أَنَّ أَحَدَهُمْ لَوْ قُطِعَتْ یَدَاهُ أَوْ رِجْلَاهُ لَمْ یَشْعُرْ بِذَلِکَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ ذَاکَ مِنَ الشَّیْطَانِ مَا بِهَذَا نُعِتُوا إِنَّمَا هُوَ اللِّینُ وَ الرِّقَّه وَ الدَّمْعَه وَ الْوَجَلُ».^[۴۷۱]
میرلوحی دربیان مضمون روایت امام باقر(علیه‌السلام) می‌گوید: هرگاه ازقرآن نزد قومی خوانده شود بی‌هوش شده، به صورتی که اگردست‌‎ها وپاهای آنها قطع کنند خبردار نمی‌شوند.امام ازآنها تعجب کرده وفرموده این ازشیطان است.
سومین حدیثی که میرلوحی درنقد تصوف نقل می‌کند ازامام زین العابدین(علیه‌السلام) است.حدیثی است مبنی بر بد بودن شعرخوانی درمسجد و سماع و امثال آن که ازاین طایفه سرمی‌زند.امام سجاد (علیه‌السلام) می‌فرماید: پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) فرمود: «مَنْ‏ سَمِعْتُمُوهُ‏ یُنْشِدُ الشِّعْرَ فِی الْمَسَاجِدِ فَقُولُوا فَضَّ اللَّهُ‏فَاکَ إِنَّمَا نُصِبَتِ الْمَسَاجِدُ لِلْقُرْآنِ».^[۴۷۲]
اما در تحلیل این سه حدیث می‌توان گفت: درحدیث اول سند روایت به محمّدبن ابی الخطاب منتهی شده که درحدیقه الشیعه سندی برای آن نقل نکرده.این حدیث درانوارالنعمانیه نیز بدون سند است.لذا این روایت ازحیث سندی موقوف وضعیف محسوب می‌شود.اما ازحیث محتوایی به چند جمله آن اشاره می‌کنیم که با آموزه‌های صوفیان منافات دارد.مثلا در عبارت «یتزهّدون لراحه الأجسام و یتهجّدون لتصیید الأنعام» به راحت طلبی وشکم بارگی صوفیه اشاره می‌کند، درحالی که اصول صوفیه خلاف این را نشان می‌دهد.زیراصوفیه با دوری جستن ازدنیا و ریاضت‌های سخت درمسیر سلوک قرار می‌گیرند.مثل سهل تستری که درابتدا هرسه روز یک بارافطار می‌کرده بعد هر پانزده روز و بعد هریک ماه.

همچنین عبارت «والصّوفیّه کلّهم من مخالفینا» که تمامی صوفیه را به عنوان مخالفین ائمه معرفی می‌کند وآنهارا به مجوس ونصارا تشبیه می‌کند.اما اینکه تمام صوفیه مخالف ائمه بوده نسبت صحیحی نیست وحداقل بعضی وجود داشته که خود را به امیرالمؤمنین منتصب می‌کنند، اگرنگوییم اکثرا. درباره جنید گفته شده: «شیخنافی الاصول والبلاءعلی المرتضی» شیخ ومقتدای ما اندر اصول و اندر بلاکشیدن علی مرتضی است.رضی الله عنه؛ اندرعلم ومعاملت امام این طریقت علی است.ازآن که علم این طریقت را اهل این اصول گویندو معاملاتش به جمله بلاکشیدن است».^[۴۷۳]
حدیث دوم وسوم نیزمربوط به دو واقعه‌ای است که خیلی مرتبط باصوفیه نبوده وموردی بوده به همین جهت قدحی به طورخاص براین طایفه نیست.
۹.میرلوحی وغنا
عصام در نصیحه‌الکرام وفضیحه اللئام می‌گوید دربحث غنا گرچه رساله های متعددی نوشته شده لکن هیچ کدام به خوبی صاحب رساله سلوه الشیعه وأعلام المحبین و کتاب تسلیه الشیعه، ننوشته اند.
وی ازرساله سلوه الشیعه درنقد زراقیه وغنا می‌گوید: شیخ جعفربن محمّد دوربستی که ازجمله علمای امامیه است درکتاب اعتقاد می‌فرماید: «العجب کل العجب من الذین یدّعون الکیاسه والفراسه، انهم یغترون بغرورالزرّاقیه الذین هم اراذل فرقه المبتدعه وادانی شعب الحلاجیه ولا یتاملون فی افعالهم القبیحه المخترعه واعمالهم الرّدیه الشنیعه ولاینظرون انهم یجعلون التهلیل لانفسهم المزمار ویغنون کالجواری بالاشعار ویرکّبونها مع الاوراد والاذکار، یرقصون کالدّب فی الجبل ویجرّون المنافع فی السفهاء بالحیل ولکن لایتم الامر بالدعوی ومن کان فی هذه اعمی فهوفی الآخره اعمی واضلّ سبیلا».^[۴۷۴](پیوست۲۱)
میرلوحی در برشمردن اعمال صوفیه ونقد آنها به شعری از‌ملا خضر جبل‌رودی ازکتاب توضیح الانوار وی بسنده کرده که می‌گوید:
طـــریقکم التزویـروالزرق والـــریا تقــــولون هجراًفی السماع وفی الوجد
زعمـــتم بان الــدف والرقص سنّه کذبتم واســرفتم وهــجرتم عن القصد
وســـمّیتم الّـهــوالصـریح عــباده تبـوّن فیهـــابـــالفســـوق وبالصـــد^[۴۷۵]
میرلوحی همچنین درذم اعور واسطی ناصبی، که وی را ارذل اراذل وشیخ مغنیان واکبرفساق ورقاصان خوانده، از انوارالبدریه لکشف شبهه القدریه شیخ محمّدبن محمّدعلی المهلبی، اشعاری ذکر می‌کند:
ایـــاخیل التصــــوف شـرّخـیل لقـــدجـــئتم بــشیء مســــتحــیل
أفــی القرآن قـــال لــکـــم آله کلـــوا مثــــل البهائم وارقــصوا لی
صاحب رساله سلوه الشیعه می‌گوید این طایفه شعررا با ذکرترکیب می‌کنند وبه این اکتفا نکرده بلکه به غنا وسرود نیزاشتغال می‌نمایند که به اتفاق علمای امامیه حرام است.اینها فاسقان وگمراه کنندگان هستند.همانطورکه علامه حلی علیه الرحمه درقواعد می‌گوید: «الغنا حرام یفسق فاعله و هو ترجیع الصوت ومده و کذا یفسق سامعه قصداً، سواءٌکان فی القرآن أوشعر».حتی بعضی ازعلما عبارت «مطرب» را برلفظ ترجیع اضافه کرده‌اند، کما که علامه در تحریر می‌فرماید: الغناحرام وهومدّالصوت المشتمل علی الترجیع المطرب یفسق فاعله وتردّ شهادته سواءکان فی شعراًاوفی القرآن».^[۴۷۶]میرلوحی این نظررا مختص به علامه ندانسته ومی‌گوید شیخ ابوالقاسم صاحب شرایع وجمع کثیری نیز براین نظر هستند.
میرلوحی دربحث غنا نسبت به دیگرمباحث ضد تصوفی با دقت بیشتری وارد شده است.برای مستدل کردن بحث غنا می‌گوید: نمی‌شود به عرف عوام عرب رجوع کرده، زیرا معتبر نبوده وعرف خواص عرب نیز یا فقها بوده، که نظرآنها ذکرشد، ویا لغویین می‌باشند.
لغوی‌ها، گردانیدن آواز درحلق را غنا می‌دانند.لغوی ها لحن، تلحین، غنا، تغنی، تغنیه، ترجیع، تطری، را به یکدیگر تفسیرکرده‌اند.
صاحب سلوه الشیعه غنا را دو قسم کرده؛ یکی غنای منثور و دیگری غنای منظوم.وی غنای منثور را اینطور تعریف می‌کند: «نغمات وتحریراتی است که با آنها دور ایقاعی نباشد، یعنی به وزن وبحری از اوزان و بحورموسیقیه خوانده نشود.اماغنای منظوم، نغمات وتحریراتی است که با دور ایقاعی باشد.یعنی؛ به وزن وبحری ازاوزان و بحور موسیقیه خوانده شود، وضرب درآید، چنانچه باصول وتقطیع آن انواع آلات لهواز دفوف و مزامیر وطنابیر وغیر آن می‌نوازند.اعم از آنکه مشتمل بر تحریراتی باشد که علمای دین آنرا ترجیع صوت می‌گویند، یا نباشد».^[۴۷۷]
البته دراین میان میرلوحی آوازخوش را نیز ستوده و می‌گوید کسی نگفته که آوازخوب بد است.و در روایات، اخباری برمدح صدای خوش وارد شده. میرلوحی نقل می‌کند: روزی شیخ شهید علیه الرحمه با آهنگ بدون تحریرقرآن تلاوت می‌نمود، چنانکه گاهی بعضی ازصلحا در نمازمی‌خواندند، بعد از نماز شخصی به شیخ شهید گفت امروز ازاین لحن وصوت شما محظوظ شدم، شیخ رحمه الله تعالی بعد از آن هرگز با آهنگ تلاوت نکرد، علما تا به این مرتبه رعایت احتیاط می‌کردند.میرلوحی گریزی به جمله کلیدی ناقدین تصوف وفلسفه زده که می‌گویند: هیچ کس نقل نکرده که ازاصحاب عترت طاهره یا ازقدمای علمای شیعه، غناکرده یاشنیده باشد.^[۴۷۸]میرلوحی به دوحدیث درمذمت غنا اکتفا کرده که درادامه به آنها اشاره می‌کنیم.
۱۰.غنا در روایات
میرلوحی سبزواری در بحث غنا چند حدیث ذکر کرده که در اینجا به دو مورد اکتفا می‌کنیم.وی می‌گوید: مفسرین ومحدثین شیعه درذم غنا وفاعل آن وسامعش احادیث بسیاری ازائمه اطهار(علیهم السلام)نقل کرده‌اند، ازآن جمله می‌‎توان به حدیث محمّدبن یعقوب کلینی، درکتاب کافی روایت کرده که محمّدبن مسلم می‌گوید، ازامام باقر(علیه‌السلام) شنیدم که می‌فرماید: «الغنامما وعدالله علیه النار وتلا هذه الآیه ومن الناس من یشتری لهو الحدیث لیضل عن سبیل الله بغیرعلم ویتخذها هزوا اولئک لهم عذاب مهین».^[۴۷۹]
همچنین روایتی ازامام صادق(علیه‌السلام) که می‌فرماید: «سماع اللهو والغنا ینبت النفاق فی القلب کما ینبت الماءالذرع».^[۴۸۰]شنیدن لهو‌وغنا، نفاق را دردل انسان می‌رویاند، همانطورکه آب گیاه‌را می‌رویاند.
میرلوحی‌در بحث غنا متابعین این طریقه ها راسه دسته کرده؛ گروهی را غیر شیعه می‌داند، که مطلقا اعتقاد به حدیث وقرآن ودینِ پیغمبرآخرالزمان ندارند.گروه دوم ازروی حماقت ونادانی این روش را درپیش گرفته‌اند.گروه سوم هم به واسطه مکر وخدعه ومردم فریبی، این روش را درپیش گرفته اند.^[۴۸۱]
۱۱.چنداستفتا در باب غنا
میرلوحی درباب غنا، استفتائی را طرح کرده و می‌گوید: «علمای طایفه محقه وفضلای فرقه ناجیه اثنی عشریه الذین لایتکلمون بهواءالناس ولایداهنون والذین لایکتمون الحق وهم عن المیل معرضون اعظم الله تعالی اقدارهم وقدس اسرارهم وخلدبرکات افاداتهم بین الخلایق الی یوم الدین وحشرهم مع ائمه الطاهرین صلوات الله علیهم اجمعین،بیان فرمایندکه به غنا وسرود اشتغال نمودن ومطربانه مغنّیانه اصول گرفتن ودست زدن و رقص کردن وبه چرخ درآمدن ودر امور مذکوره مُضِر بودن فسق است یاطاعت ومعصیت است یاعبادت .بینوا توجروا و(صلی الله علی محمّدوآله المعصومین)».^[۴۸۲]
وی این استفتا را با شش جواب همراه کرده که همه به فسق وحرمت این رفتار فتوا داده‌اند.در ادامه به این شش مورداشاره می‌کنیم.
۱.نواب مستطاب معلی القاب صدارت ونجابت پناه میرزاحبیب الله (خلّدالله تعالی‌ظله‌العالی) به این طریق تنسیق فرموده اند: افعال مزبوره حرام وپیشه فساق عوام است.ونیست فاعل آن مگر فریبنده مردمان و یاگمراه ونادان.
۲.حضرت مغفرت وغفران پناه اعدل افضل امجدامیر سیداحمد(رحمه‌الله‌علیه) به این عبارت مرقوم گردانیده اند: ارتکاب امور مسطوره فسق است.حرره احمدبن زین العابدین العلوی العاملی.
۳.حضرت سیادت پناه علامه الزمان نادره الدوران میرزارفیع الدین محمّد نائینی(سلمه‌الله‌تعالی) همچنین درجواب مسطور ساخته اند: ظاهر است که امور مزبوره فسق است نه صلاح ومعصیت است نه طاعت.حرره رفیع الدین محمّد الحسینی.^[۴۸۳]
۴.فاضلِ کشورِتکیه‌دانی ملامحمّد باقرخراسانی برین نهج به زبان خامه بیان نموده اند: خلافی میان علمای امامیه(رضوان‌الله‌علیهم‌اجمعین) نیست دراینکه غنا و سرود حرام است واحادیث متعدده ظاهرمی‌شود که کثیر است وفرق نیست که غنا درقرآن باشد یا شعریا غیر، وفتوای بعضی ازعلمای سابق به تحریم رقص وتصفیق به نظررسیده وفتوای کسی به اباحت آن به نظر نرسیده. والله اعلم بحقائق الامور.کتب الفقیر محمّدباقرالسبزواری.
۵.حضرت مرحمت ومغفرت پناه علّامی فهّامی شیخ الاسلام شیخ علی نقی زادالله اجره براین وجه قلمی فرموده‌اند: غناکه عبارت است ازکشیدن آواز مشتمل برترجیع مطرب ورقص کردن وسایر امور مزبوره حرام ومعصیت است وفاعل آن مأثوم.والله اعلم.
۶.حضرت‌افادت وافاضات پناه مرحمت ومغفرت دستگاه میرزانورالدین علی مفتی(رحمه‌الله تعالی) فتوا براین منوال نوشته‌اند: شکی نیست دراینکه امورمذکوره فسق است نه طاعت ومعصیت است نه عباده.حرره الفقیر الی اله الغنی.
۱۲.دغدغه میرلوحی درتألیف آثارضدتصوفی
میرلوحی درمختصرسلوه الشیعه غرض ودغدغه خود را برای تألیف آثار ومقابله جدی باتصوف را بیان می‌کند، میرلوحی دراین رساله،خود را با نام مادری ملقب کرده وهدف خود را اینطور بیان می‌کند: «این فقیر بی‌خانمان که ازپدرپدران دوستی وپیروی شاه مردان به میراث یافته و مانند آبا واجداد از متابعت اعدا واضداد روی رغبت برتافته، مشاهده نمود که جمعی از فریبندگان به جهت تنبلی وشکم پرستی وکاهلی ودنیا دوستی ازشاهراه شریعت مصطفوی منحرف شده اند، وحب دنیا را ترک دنیا نام کرده‌اند وذکرخدا را وسیله فریفتن مردوزن ساخته اند، و دراین پرده مرتکب لهو ولعب گشته اند و فسق وعصیان را عبادت نام کرده اند وبه نغمه واصول، خودرامقبول طبع ضعفاءالعقول گردانده اند و مانند اجلاف اسلاف زبان به لاف های گزاف گشوده اند وبه دعوای مکاشفه بامخالفان موافقت نموده اند وبه چله خانه رفتن وترک حیوانی سفها را ازراه برده اند».^[۴۸۴]
درپایان این فصل آنچه که از رهگذر آرا وآثار میرلوحی سبزواری می‌توان برداشت کرد این است که میرلوحی سبزواری در فهم مباحث نظری تصوف وهمچنین مباحث فلسفی ناتوان و قادر به داوری نبوده است. گرچه کوشیده که دربین ناقدین تصوف، صاحب تألیف باشد، لکن آثاری که در نقد تصوف به وی نسبت داده شده، آثاری متقن وعلمی نبوده، ونتوانسته در این میدان نقد، ناقد منصفی باشد.
فصل چهارم: نتیجه‌گیری
ملامحمّدطاهرقمی با ورودش به قم با رفتارها واعتقاداتی مواجه می‌شود که آنها را درصراط مستقیم شریعت نمی‌بیند. به همین جهت بیش از چهار دهه مبازره، یعنی از حدود سال(۱۰۵۰ق) دست به یک مجموعه تألیفات می‌زند که با ورود وی به مناصب اجتماعی سیاسی قلم گردانی محمّد طاهر بیشترمی‌شود.آثاری چون«الردعلی الصوفیه»، «حکمه العارفین»، «الفوائدالدینیه»، «رجم الشیاطین »و «تحفه الاخیار»که ازمهمترین تألیفات وی درنقد تصوف وفلسفه است. این آثار باعث شد که محمّدطاهرقمی سال های سال درگیر مناظراتی با علمای بنام ومشهور هم عصر خود باشد وآنها را از تیررس انتقادات در امان نگذارد.علمای بزرگی چون«ملامحمّدتقی مجلسی» مشهوربه مجلسی اول، «ملامحسن‌فیض‌کاشانی»، «ملاخلیل‌قزوینی»، «محمدکریم شریف‌قمی» و «محمدمؤمن‌طبیب تنکابنی». میرلوحی سبزواری نیز گرچه از حیث زمانی مقدم برملامحمّدطاهر قمی است اما دربعد علمی وهمچنین تألیف آثار، به مراتب ازمحمّدطاهر پایین تراست.میرلوحی ازآن جا که به سبب مناظره مکتوب با مجلسی اول، در کاروان ناقدین تصوف در دوره صفویه بوده، ازمخالفین مشهور ضد تصوفی دوره صفویه شد.ازجمله اموری که در به اوج رساندن جریان ضد تصوفی دوره صفویه تاثیر فراوانی داشت، مسأله تشیع اخباری است. همچنین با معرفی تشیع به عنوان مذهب رسمی کشور واستمداد از فقهای بنام همچون محقق کرکی توسط دولت صفویه برای تحکیم سیاسی حکومت در مقابل قدرت حکومت عثمانی، فضای بسیار مناسبی برای کمرنگ کردن تصوف وتاکید برآموزه ها وشعائر رسمی دینی مثل مساجد و نمازجمعه ها بوجود آمد، که روز به روز باعث تقویت جبهه مخالفین تصوف می‌شد.
در ادامه فصول سابقه و برای دستیابی به نتیجه ای منصفانه و شناخت بهترِمنتقدین واغراض آنها در نقد تصوف، وعدم حمایت ازطرفی خاص، علاوه براغراض ناقدین تصوف که درفصول گذشته بیان شد، ازکلام بزرگان هم عصر ملامحمّدطاهر قمی ومیرلوحی سبزواری مثل؛ ملاصدرا، مجلسی اول، محمّدمؤمن وفیض کاشانی که تمایل به این جریان داشته و ازمتشرعین بوده اند، استفاده می‌کنیم.
گر چه این دوعالم دوره صفویه به زعم خود کوشیده اند که با انحرافات زمان خود مقابله کنند، اما مواردی که درکلام بزرگان هم عصر ملامحمّدطاهر قمی ومیرلوحی سبزواری به آنها اشاره شده، حکایت از اغراضی دارد که از منظر آنها ناپسند است.با یک نگاه کلی می‌توان دریافت که ناقدین تصوف در این دوره نتوانستند به اخلاق نقد پایبند باشند.درادامه به چند مورد از این نکته ها اشاره می‌کنیم که می‌تواند جواب نهایی برای سؤالات این نوشتار باشد.
۱.حب جاه
آنچه درباره ناقدین تصوف و بخصوص نسبت به محمّدطاهردرآثار معاصرین وی ذکر شده، به حب جاه ومنصب دوستی از جانب اینچنین افرادی اشاره شده است.اغراضی که درشناخت دقیق باید نظرموافقین و مخالفین مورد بررسی قرارگیرد.محمّدمؤمن، طبیب شاه اسماعیل که ازناقدین محمّد طاهرقمی است می‌گوید: «اینکه[محمّدطاهر]گفته که رساله خود را بشوید، این امری است که درباب شستن کتاب وافی که جامع کتب اربع احادیث است نسبت به عالم مؤمن ممتحن ومؤید موقن مولانا محمّدمحسن نیز ازجانب قاضی جو رقم عزّ صدور یافته، وظاهراً شستن باطن از لوث حب جاه واستکبار وتعشق منصبِ قضاوامامتِ عام، انسب باشد».^[۴۸۵]محمّدمؤمن طبیب ازقول علمای معنوی می‌گوید که حب جاه وطلب زیادی دنیا با مراتب اعلای آخرت جمع نمی‌شود، ومردم قم به دلیل ضرب شدن سکه به نام محمّد طاهرشعری را برسر زبان هاکرده بودند که می‌گفتند:
کــرداین سکه رابـه قـم ظـاهر نایـب صـاحب الزمـان طـاهـر^[۴۸۶]
۲.ناقدین، علمای ظاهرهستند
ازنکات مهمی که ازسوی عالمان معاصرِمحمّدطاهر و میرلوحی‌سبزواری درمعرفی مخالفان تصوف وفلسفه به آن متمسک شده اند، به ظاهر بینی اینچنین افراد اشاره شده است.صاحب فتوح المجاهدین ، ملامحمّدطاهر را در ردیف کسانی به حساب آورده که صاحب علوم ظاهر بوده واین علوم را به اغراض دنیوی آلوده کرده اند.محمّد مؤمن طبیب، علمای راشدین شیعه اثنی عشری را سه قسم کرده که قسم اول؛ هم صاحب علم ظاهر هستند وهم درتصفیه باطن تلاش می‌کنند، این گروه مؤمن ممتحن هستند.گروه دوم کسانی اندکه با علوم ظاهری وصلاح وامانت هستند وعمل آنها آلوده به اغراض دنیوی نبوده، مثل اکثرمجتهدین شیعه که مرتاض نبوده‌اند و‌اکتفا و مواظبت بر فروع داشته اند.اما گروه سوم با علوم ظاهری آشنا بوده ولی علوم را با اغراض دنیوی آلوده کرده اندکه علمای ظاهری هستند.گرچه این گروه به حسب ظاهر مطیع ائمه هستند ‌اما درتکفیر قسم‌اول لاعلاج هستند.و همچنین این گروه راقطاع الطریق نیز نامیده اند.^[۴۸۷]
۳.الناس اعداء ما جهلوا
ملامحسن فیض کاشانی دربیان اغراض ناقدین تصوف به جهل وهوی اشاره می‌کند، وی می‌گوید: «چون اکثرمردمان، ابنای دنیا وپرستاران جهل وهوی می‌باشند با این قوم که ازاهل آخرت واصحاب معرفتند و با این علم که ورای افهام است وبرتر ازادراک محسوس پرست ایشان است.به جهت ضدیت و تناکر جنسیت وتباین طریق وتخالف سعت وضیق دشمنی نموده نفی ایشان بسیار می‌کنند و طریقه ایشان را انکارمی‌نمایند چه درحدیث آمده که «الارواح جنود مجنده ماتعارف منها ایتلف وماتنا کرمنها اختلف»^[۴۸۸]، ونیز واردشده که« الناس اعداءلماجهلوا»^[۴۸۹]
آنکـس که ز شهر آشنـایـست‌ داند کـه متـاع مـا کـجایـست »^[۴۹۰]
لذا در آثار ناقدینِ تصوف، بخصوص در دوره صفویه، استفاده آنها از الفاظ ناپسند مشهود است. الفاظ وجملاتی که نشان ازجهل به مبانی واصول جریان مقابل دارد. درادامه به مواردی ازکلمات این دوعالم که درنقدهایشان استفاده کرده اند، اشاره می‌کنیم.

آهن کلرید(FeCl₃)

۱

۰

مواد و روش مورد استفاده برای ساخت منسوج رسانا توسط لایه­نشانی کامپوزیتی از پلیمر رسانا پیرول با فلز مس

به منظور لایه­نشانی نانو ذرات کامپوزیت بر روی منسوج، لایه­نشانی احیایی پارچه پلی­استر همانند بخش ۲-۳-۱ انجام شد. بعد از لایه­نشانی نمونه همانند بخش ۲-۴-۲-۲ دور همزن مکانیکی (با سرعت ۴۰ دور بر دقیقه) پیچیده و در محلول پلیمریزاسیون غوطه­ور شد. بعد از آغشته شدن پارچه با محلول مونومر به مدت ۳۰ دقیقه، محلول اکسیدکننده به صورت قطره قطره توسط بورت به مدت ۳۰ دقیقه به محلول مونومری که در ۵ درجه سانتیگراد قرار داده شد، اضافه شد و بعد از تمام شدن ماده اکسیدکننده، محلول حاصل به مدت ۷۵ دقیقه به وسیله همزن مکانیکی هم­زده شد. سپس با آب دوبار تقطیر و اتانول شستشو داده و در آون تحت خلا با دمای ۶۰ درجه سانتیگراد خشک شد.
مواد و روش مورد استفاده برای ساخت منسوج رسانا توسط لایه­نشانی کامپوزیتی از پلیمر رسانا پیرول با فلز نیکل
به منظور لایه­نشانی نانو ذرات کامپوزیت بر روی منسوج، لایه­نشانی احیایی پارچه پلی­استر همانند بخش ۲-۳-۲ انجام ­شد بعد از لایه نشانی نمونه همانند بخش ۲-۴-۲-۲ دور همزن مکانیکی ( با سرعت ۴۰ دور بر دقیقه) پیچیده و در محلول پلیمریزاسیون قرار داده شد. بعد از آغشته شدن پارچه با محلول مونومر به مدت ۳۰ دقیقه، محلول اکسیدکننده را قطره قطره توسط بورت به مدت ۳۰ دقیقه به محلول مونومری که در ۵ درجه سانتیگراد قرار داده شد، اضافه گردید و بعد از تمام شدن ماده اکسیدکننده، محلول حاصل به مدت ۷۵ دقیقه به وسیله همزن مکانیکی هم­زده شد. سپس با آب دوبار تقطیر و اتانول شستشو داده و در آون تحت خلا با دمای ۶۰ درجه سانتیگراد خشک شد.
مواد و روش­های مورد استفاده برای ساخت منسوج رسانا توسط نانولوله­های کربنی چند دیواره
مواد برای پوشش­دهی با بهره گرفتن از نانولوله­های کربنی چند دیواره
پارچه‌ی ۱۰۰ درصد پلی­استر، نانولوله­های کربنی چند دیواره خریداری شده از شرکت نانو رادبهان، سطح فعال SDDBS خریداری شده از سیگما آلدریچ، سطح فعال DTAB^[28] خریداری شده از شرکت مرک و آب دوبار تقطیر در این آزمایش مورد استفاده قرار گرفته شد.
پوشش­دهی منسوجات با بهره گرفتن از نانولوله­های کربنی چند دیواره به روش فیلتراسیون
دیسپرسیون ۴/۰ درصد وزنی نانولوله­های کربنی در آب دوبار تقطیر تهیه شده سپس ۱ ساعت تحت امواج فراصوت قرار داده شد. کاغذ فیلتر تفلونی را بر روی قیف بوخنر قرار داده و سپس پارچه­ی پلی­استری شستشو داده شده و آماده ­سازی شده بر روی کاغذ فیلتر قرار داده شد. دیسپرسیون تهیه شده را بر روی سطح پارچه ریخته، در اثر مکش توسط پمپ خلا، آب از قیف بوخنر خارج شده و لایه­ای از نانولوله­های کربنی بر روی سطح پارچه تشکیل شد. زیرلایه­ی مورد استفاده و تهیه دیسپرسیون در جدول ۲-۲ نشان داده شده است.
جدول ‏۲‑۲- فرایند آماده ­سازی زیرلایه و تهیه دیسپرسیون نانولوله­های کربنی

جنس زیرلایه

نوع فرایند آماده ­سازی

دیسپرسیون

پلی­استر

-

۴/۰ % وزنی CNT در آب و سطح فعال DTAB (1%)، ۶۰ دقیقه سونیکیت

پلی­استر

پلاسمای اکسیژن

۴/۰ % وزنی CNT در آب و سطح فعال DTAB (1%)، ۶۰ دقیقه سونیکیت

پلی­استر

هیدرولیز قلیایی

۴/۰ % وزنی CNT در آب و سطح فعال DTAB (1%)، ۶۰ دقیقه سونیکیت

پلی­استر

-

۴/۰ % وزنی CNT در اتانول،۶۰ دقیقه سونیکیت

پلی­استر

پلاسمای اکسیژن

۴/۰ % وزنی CNT در اتانول،۶۰ دقیقه سونیکیت

پلی­استر

هیدرولیز قلیایی

۴/۰ % وزنی CNT در اتانول،۶۰ دقیقه سونیکیت

پوشش­دهی منسوجات با بهره گرفتن از نانولوله­های کربنی چند دیواره به روش الکتروریسی

در این تئوری فرض قابل صرف نظر کردن از کرنش های برشی جانبی  و اینرسی دورانی دیگر معتبر نمی ­باشد و این تفاوت اصلی تئوری تیر تیموشینکو با تئوری تیر اویلر-برنولی می­باشد . در واقع در تئوری تیر تیموشینکو،شکل (۳-۲) تحلیل ها و نتایج از دقت بیشتری برخوردار می باشند.

شکل۳-۲: مدل تیر­ تیموشینکو
با در نظر گرفتن تئوری حاضر مولفه ی کرنش نرمال  و کرنش برشی  وجود دارد و مولفه کرنش نرمال  صفر می باشد. همچنین مؤلفه های جابجایی u بصورت توابعی خطی نسبت به z فرض گردیده و مولفه w مستقل از z در نظر گرفته می شود . میدان جابه جایی بصورت زیر نوشته می شود :
(۳-۲)

در رابطه فوق  زاویه دوران حول محور y می­باشد.
حال تأثیر نانو را با بهره گرفتن از قانون اختلاط در معادلات اعمال می کنیم.
۳-۳- قانون اختلاط
فرض می­کنیم تیر کامپوزیتی که با نانولوله کربنی به صورت یکنواخت در راستای مختصات x تقویت شده است، از یک مخلوط نانولوله کربنی تک جداره و زمینه­ای که ارتوتروپیک فرض می­ شود، ساخته شده است. مسئله اصلی تعیین خواص مادی مؤثر مربوط به تابعی مدرج تقویت شده بانانولوله کربنی می­باشد.بر حسب یک مدل میکرو مکانیکی، می­توان خواص مادی مؤثر را با بهره گرفتن از مدل موری- تاناکا یا قانون مخلوط­ها تخمین زد. مدل موری - تاناکا قابل کاربرد به ذرات نانو می‌باشد و قانون اختلاط برای پیش ­بینی تمامی خواص مادی سازه،ساده و مناسب می­باشد. بر طبق قانون اختلاط ، مدول­های یانگ و مدول‌های برشی را می­توان به صورت زیر بیان کرد [۱۲] :

(۳-۳)

که  ،  و  به ترتیب مدول­های یانگ و برشی نانولوله کربنی می­باشد،  و  خواص متناظر مربوط به زمینه می‌باشند.
پارامتر کارایی نانولوله کربنی می‌باشد که با تطابق مدول­های الاستیسیته بدست آمده از نتایج شبیه سازی دینامیک مولکولی و قانون مخلوط‌ها، تعیین می‌شود.
،  کسرهای حجمی نانولوله کربنی و زمینه می­باشند که با رابطه زیر به یکدیگر مرتبط
می‌شوند:
(۳-۴)
کسر حجمی  را بصورت زیر فرض می­کنیم:
(۳-۵ )
که
(۳-۶)

که  کسر جرمی نانولوله می باشد. برای حالت توزیع یکنواخت نانولوله ها  می باشد.
نسبت پواسون را می­توان به این صورت محاسبه کرد :
(۳-۷)

۳-۴ کرنش­های نرمال و برشی
روابط کرنش گرین-لاگرانژ بصورت زیر می باشد :
(۳-۸)

با بهره گرفتن از روابط کرنش- جا به ­جایی فوق و فرضیات ون-کارمن برای تیر ، کرنش­های نرمال و برشی به فاصله z از صفحه میانی تیر به صورت زیر می باشند.
(۳-۹)

کرنش های فوق را بصورت زیر می توان دسته بندی کرد :
(۳-۱۰)

در روابط فوق  معرف کرنش نرمال و  نشان دهنده انحنا می­باشند.
۳-۵ – معادلات تعادل تیر اویلر-برنولی
۳-۵-۱- مقدمه
در رفتار خطی یک ماده، تغییر شکل متناسب با میزان بارگذاری می باشد. بنابراین با توجه به اینکه درمرحله کمانش رفتار سازه به گونه ­ای است که با افزایش بار به میزان کمی، تغییر مکان در سازه به میزان زیادی افزایش می­یابد، این پدیده قبل از آنکه در مکانیک خطی جایی داشته باشد، در مکانیک غیر خطی اهمیت بسیاری پیدا می­ کند. با این مقدمه به راحتی می­توان در بخش بعدی فلسفه کرنش­های غیر خطی در اجسام قابل تغییر شکل، مانند تیر را بیان نمود.
با بهره گرفتن از رابطه میدان جا به ­جایی تیر اویلر-برنولی روابط غیر خطی کرنش، انحنا و پیچش صفحه میانی بر حسب مؤلفه­ های تغییر مکان برای تیر کامپوزیتی اویلر-برنولی به صورت زیر می باشد.
­­­­­­­­­­
(۳-۱۱)

رابطه تنش – کرنش در حالت تنش صفحه­ای برای مواد ارتوترپیک به صورت زیرمی باشد:
(۳-۱۲)

که تنش ها بصورت زیر تعریف می شوند.
(۳-۱۳)