چکیده

 

   امروزه افزایش تصاعدی تعداد انتشارات و تولیدات علمی، نیاز به استفاده از ابزارها و سنجه‌های گوناگون به منظور سنجش و ارزیابی آنها را دو چندان کرده است. وجود ابزارهای مناسب ارزیابی تولیدات علمی به برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های سیاست‌گذارانه کمک بسیاری می­ کند. با توجه به اهمیت این موضوع، هدف از این پژوهش شناسایی و اعتبارسنجی معیارهای و شاخص­های ارزیابی کیفیت و نفوذ تولیدات علمی در حوزه دانش هسته­ای ایران است. پژوهش حاضر از نوع پژوهش­های علم­سنجی است که با بهره گرفتن از روش تحقیق ترکیبی شامل روش­های کیفی و ارزیابانه به انجام رسیده است. جامعه آماری این تحقیق شامل دو بخش محققین حوزه شاخص­گذاری به منظور تعیین و ارزش­گذاری شاخص ارائه شده در این پژوهش و مقالات ایرانی نمایه شده در پایگاه وب آو ساینس در طی سال­های 2007-2011 در حوزه­ دانش هسته­ای است.  به منظور ارزیابی روایی و پایایی پرسشنامه بترتیب ازمقیاس سنجش لیکرت و آلفای کرونباخ استفاده شده است.یافته­ های پژوهش با بهره گرفتن از آمار توصیفی (فراوانی و میانگین) و آزمون استنباطی (همبستگی پیرسون) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و از نرم‌افزارهای اکسل و اس‌پی‌اس‌اس به منظور رسم نمودارها و سنجش همبستگی در این خصوص استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که از 31 شاخص­های ارائه شده­ی در این  پژوهش، از نظر صاحب­نظران 27 شاخص قابلیت استفاده برای ارزیابی مقالات علمی رادارا هستندو همچنین در طی سال‌های 2007 تا 2011،  تعداد مقالات حوزه دانش هسته­ای ایران افزایش یافته است. با توجه به یافته‌های این پژوهش می‌توان چنین بیان کرد که بین دو شاخص کیفیت و نفوذ مقالات حوزه دانش هسته­ای ایران رابطه‌ی معنادار وجود ندارد و همچنین معیارهای مورد استفاده برای ارزیابی ظاهری مقالات حوزه دانش هسته­ای معیارهای ناکارآمدیبه شمار می­روند.

 

کلید واژه‌ها: شاخص‌ کیفیت، شاخص نفوذ، معیارهای ارزیابی ظاهری، ارزیابی تولیدات علمی، دانش هسته­ای، ایران.

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                               صفحه                    

 

کیده ت‌

 

فهرست مطالب 4

 

 فهرست جدول‌ها 9

 

فهرست تصاویر و نمودارها 11

 

فصل اول(کلیات پژوهش) 12

 

1-1. مقدمه 13

 

1-2. بیان مسئله 15

 

1-3. اهداف پژوهش 17

 

1-3-1.هدف کلی 17

 

1-3-2. اهدف فرعی 17

 

1-۴. پرسشهای پژوهش 18

 

1-4-1.پرسش اصلی 18

 

1-4-2.پرسشهای فرعی 18

 

۱-۵. فرضیه تحقیق 19

 

1-6. اهمیت و ضرورت پژوهش 19

 

1-6-1. اهمیت نظری 19

 

1-6-2. اهمیت عملی 20

 

1-7. تعریف‌های عملیاتی متغیرهای پژوهش 21

 

1-8. نوآوری پژوهش 23

 

فصل دوم(مبانی نظری و پیشینه پژوهش) 24

 

2-1. مبانی نظری تحقیق 25

 

2-1-1.مقدمه 25

 

۲-1-2. مفهوم کیفیت 26

 

2-1-3. مفهوم کیفیت در مدیریت کیفیت 29

 

2-1-4. کیفیت در علمسنجی 31

 

2-1-5. مفهوم نفوذ 35

 

2-1-6.نفوذ اجتماعی و روانشناسی اجتماعی 36

 

2-1-7. نفوذ اطلاعاتی 41

 

2-1-8. نفوذ معادل قدرت 42

 

2-1-9. تعریفهای مختلف در مورد نفوذاجتماعی 46

 

2-1-11. نفوذ در علم سنجی 51

 

2-1-12. نتیجه گیری 55

 

2-1-13. معیارهای ارزیابی ظاهری 62

 

2-1-14. دانش هسته ای 68

 

2-1-14-1.مقدمه 68

 

2-1-14-2.مفهوم دانش هسته ای 68

 

2-1-14-3. تاریخچه دانش هسته ای 69

 

۲-2. پیشینه در داخل کشور 70

 

2-2-1. کیفیت 70

 

2-2-2. نفوذ 74

 

2-2-3. ارزیابی ظاهری مقالات علمی 74

 

۲-3. پیشینه در خارج از ایران 76

 

2-3-1. کیفیت 76

 

2-3-2. نفوذ 79

 

2-3-3. ارزیابی ظاهری 81

 

2-4. جمع بندی مطالعات گذشته 81

 

فصل سوم(روش پژوهش) 83

 

3-1. مقدمه 84

 

3-2. روش پژوهش 84

 

3-۳. جامعه پژوهش 86

 

3-4. ابزار گردآوری داده‌ها 86

 

3-5. مقایس سنجش لیکرت 87

 

3-6. روایی و پایایی 88

 

3-6-1. روایی یا اعتبار 88

 

3-6-2. پایایی یا اعتماد 88

 

3-7. روش جمع‌آوری داده‌ها 88

 

3-8. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها 89

 

3-10. محدویتهای پژوهش 89

 

فصل چهارم(تجزیه و تحلیل یافته‌های پژوهش) 90

 

4-1. مقدمه 91

 

4-2. یافته‌های پژوهش 91

 

۴-3. تجزیه و تحلیل سوالات و فرضیه پژوهش 92

 

۴-3-1. شاخصهای ارزیابی کیفیت و نفوذ مقالات علمی 92

 

۴-3-2. سوالات فرعی پژوهش 95

 

۴-3-2-1. شاخصهای ارزیابی کیفیت مقالات علمی 95

 

۴-3-2-2 .شاخصهای ارزیابی نفوذ مقالات علمی 97

 

۴-3-2-3. وضعیت مقالات حوزه دانش هستهای ایران 100

 

۴-3-2-4. بررسی کیفیت مقالات حوزه دانش هستهای ایران 103

 

۴-3-2-5. بررسی نفوذ حوزه دانش هستهای ایران 105

 

۴-3-2-6.بررسی ساختار ظاهری مقالات دانش هستهای ایران 107

 

4-4. فرضیه تحقیق 122

 

فصل پنجم(بحث، نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها) 125

 

5-1. مقدمه 126

 

5-2.بحث 126

 

5-3. تبیین سوالات و فرضیه پژوهش 127

 

5-3-1. پرسش اصلی پژوهش 127

 

5-3-2. پرسش فرعی اول 129

 

5-3-3. پرسش فرعی دوم 130

 

5-3-4. پرسش فرعی سوم 131

 

5-3-5. پرسش فرعی چهارم 132

 

5-3-6. پرسش فرعی پنجم 133

 

5-3-7. پرسش فرعی ششم 133

 

5-3-8. فرضیه پژوهش 134

 

5-4. نتیجه ‌گیری 136

 

5-۴. پیشنهادهای حاصل از پژوهش 140

 

۵-۵. پیشنهاد برای پژوهش‌های آتی 141

 

منابع 142

 

پیوست 151

 

مقدمه

 

پیشرفت همه جانبه هر کشوری، در گرو پیشرفت علمی آن کشور است و مسؤلیت اساسی در فرآیند پیشرفت، برعهده پژوهشگران و سیاست­گذاران علمی کشور است. سالیان متمادی است که نشریات به عنوان یکی از اصلی­ترین ارکان انتقال دانش در جامعه علمی شناخته شده‌اند. پیشرفت دانش، بیشتر از طریق انتشار ایده­ها و تجارب نو در نشریات داوری شده معتبر صورت می­پذیرد. امروزه در حوزه فعالیت­های علمی، بهترین راه و معمول‌ترین ابزار برای انتقال یافته­ های جدید، مجلات و نشریات علمی هستند. در واقع، تولید علم، نخستین بار در مقاله علمی تجلی می­یابد و ترویج آن نیز از همین بستر انجام می­پذیرد. مجلات علمی نخستین منابعی هستند که پیشرفت­های علمی را منعکس می­سازند. بنابراین مسئلۀ تعیین اعتبار و ارزیابی نشریات و مقالات علمی نیز همواره به عنوان مبحثی داغ و چالش برانگیز مطرح بوده ­است. هر چند که بهترین روش ارزیابی­، مطالعه تمام انتشارات و ارائه نظر کارشناسان است، محدویت­های زمانی و بودجه­ای سد راه این نوع مطالعات است. وجود مجلات با کیفیت علمی و با اعتبار علمی(با نفوذ) یکی از دغدغه­های اصلی سیاست‌گزاران و پژوهشگران حوزه علم­سنجی است بر همین اساس همواره در تلاش به منظور ارائه­ شاخص­های جدید برای ارزیابی مقالات علمی یا به عبارت دیگر ارزیابی مجلات هستند.

 

 شاخص­های اولیه به شمارش تعداد استنادات می­پرداختند، که در حقیقت شمارش تعداد استنادها را نمی­توان بهترین روش برای ارزیابی مقالات یا مجلات دانست. در

 

عهده داشتم و با نگاهی درونی به شرح تجارب زیسته خود  به منظور شناخت عوامل فرهنگی موثر بر شکل گیری هویت حرفه ای پرداختم. همچنین تاثیر نقش های چندگانه شخصی و حرفه ای خود ، بر شکل گیری هویت حرفه ای را مورد بررسی قرار دادم. پژوهش به روش اتواتنوگرافی انجام گرفت.اتواتنوگرافی رویکردی از پژوهش و نگارش است که درپی توصیف و تحلیل نظام‌مند تجربه‌ی شخصی، به‌منظور فهم تجربه‌ی فرهنگی است.کار جمع آوری داده ها با بهره گرفتن از تکنیک های مختلفی چون خط سیر زمانی اتوبیوگرافیکال،وقایع نگاری گذشته،سیاهه برداری از خود، دفتر خاطرات، دفتر یادداشت روزانه ،تقویم شخصی،محصولات فرهنگی،هویت فرهنگی و عضویت فرهنگی،نمودار فرهنگی، نمودار روابط خویشاوندی ، راهبردهای تصویر سازی و مصاحبه انجام شد. برچسب گذاری و طبقه بندی داده ها با بهره گرفتن از معیار 4w ( (چه‌کسی، چه‌موقع، چه‌چیزی، کجا)صورت گرفت. در تحلیل داده ها هر سه جنبه تحلیل داده ها در پژوهش ها ی کیفی ؛یعنی«توصیف، تحلیل و تفسیر»  به کار گرفته شدند.این مطالعه اهمیت نوشتنِ فکورانه در زندگی حرفه ای معلمان را نشان می دهد.یافته ها حاکی از آن است که معلمان تنها یک خود نیستند بلکه خودهای چندگانه ای دارند که بر هویت معلمی آنها یا آنچه در کلاس درس انجام می دهند،تاثیر می گذارد.همچنین نتایج مطالعه نشان داد که شکل گیری هویت در فضایی تعاملی و متأثر از گفتمان های مختلف موجود در هر یک از ابعاد تاریخی،سیاسی،اجتماعی و اقتصادی جامعه صورت می پذیرد.

 

کلید واژه: اتواتنوگرافی،معلم،هویت حرفه ای،تربیت،گفتمان.

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                    صفحه                                        

 

چکیده.    ح‌

 

فهرست مطالب.  خ

 

فهرست جدول‌ها .   س‌

 

فهرست تصاویر و نمودارها.  ش‌

 

فصل نخست: کلیات پژوهش14                                    

 

1-1. مقدمه. 15

 

1-2. بیان مسئله    18

 

1-3 .اهداف پژوهش.20

 

1-4.پرسش های پژوهش20

 

1-5 .اهمیت و ضرورت انجام پژوهش.20

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش.22

 

2-1. مقدمه23

 

2-2. معلمان و پژوهش درباره تدریس:از مهارت تا روایت23

 

          2-2-1. مهارت ،رفتار و نگرش معلمان.23

 

         2-2-2 تفکر معلمی و معلم در زمینه.24

 

         2-2-3 چرخش روایی ” در پژوهش درباره معلم و تدریس”25

 

2-3 . مرور منابع و متون تخصصی در باره هویت حرفه ای معلم.25

 

   2-3-1. جمع بندی مطالعه جامع بیجارد و همکاران(2004).30

 

2-4 . ساخت روایی هویت معلم31

 

2-4-1. روایت های اتوابیوگرافیک وهویت معلم.31

 

2-4-2 . مطالعات اتواتنوگرافیک و هویت معلم.33

 

2-5 . اتواتنوگرافی و اثرات درمانی آن.35

 

2-6 . پژوهش های انجام شده در ایران.36

 

2-7 . تعیین چارچوب مفهومی.37

 

2-8. تعیین چارچوب نظری39

 

2-8-1.نومفهوم گرایان. .41

 

 2-8-2.نظریه های مرتبط با جنسیت. .45

 

2-8-2- 1. نقد جنسیت در اندیشه نومفهوم گرایان46

 

2-8-2- 2. نظریه نقش46

 

2-8-2-3. پارادایم های فمینیستی46

 

2-8-3. رویکرد سازنده گرایانه کالهون (1994)به هویت.53

 

2-8-4. نظریه آنتونی گیدنز درباره هویت.53

 

2-8-5. رویکرد تجربی دیویی56

 

2-8-6. نظریه سازنده گرایی57

 

2-8-7. نظریه یادگیری ونگر58

 

2-8-8. نظریه باختین.63

 

2-9 . بررسی ادبیات اتواتنوگرافی68

 

2-10 . چیستی اتواتنوگرافی.72

 

2-11 . اتواتنوگرافی عینی-تحلیلی یا ذهنی-تفسیری؟.75

 

2-12 . تعریف اتواتنوگرافی.76

 

2-13 . چرا اتواتنوگرافی ؟78

 

فصل سوم: روش پژوهش.79

 

3-1 . مقدمه.80

 

3-2 . مشارکت کنندگان در تحقیق.80

 

3-3 . جایگاه خود و دیگران در مطالعات اتواتنوگرافیک 81

 

3-4 . روش جمع آوری داده ها.82

 

          3-4-1 . خط سیرزمانی اتوبیوگرافیکال83

 

3-4-2 .  وقایع نگاری گذشته(1)84

 

3-4-3 .  وقایع نگاری گذشته(2).85

 

3-4-4. وقایع نگاری گذشته(3)86

 

3-4-5.  تکنیک سیاهه برداری از خود(1)86

 

3-4-6 .  تکنیک سیاهه برداری از خود(2)86

 

3-4-7.  تکنیک سیاهه برداری از خود(3) 87

 

3-4-8 .  محصولات فرهنگی88

 

3-4-9 . مصورسازی خود.88

 

3-4-9-1 . نمودار روابط خویشاوندی89

 

3-4-9-2 . راهبردهای تصویرسازی.90

 

3-4-10. جمع آوری داده های خود-مشاهده گرانه: ثبت اتفاقی خودمشاهده گری.91

 

3-4-11. داده های خود تاملی (خود- فکورانه) : اولویت ها و  ارزشهای شخصی.91

 

3-4-12. داده های خود تأملی (خود- فکورانه): نمودار فرهنگی92

 

3-4-13. داده های خود تأملی (خود- فکورانه): مقایسه با دیگران93

 

3-4-14.داده های خود تأملی(خود- فکورانه):شناخت خود بواسطه دیگر خود- روایتگران93

 

3-4-15. دفتر شعر.94

 

3-4-16 . دفتر خاطرات.94

 

3-4-17 . دفتر یادداشت روزانه94

 

3-4-18 . عکس ها و تصاویر ویدیویی.95

 

3-4-19 . مصاحبه95

 

3- 5 . برچسب‌گذاری.98

 

3-6 .  تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها.100

 

3-6-1 . توصیف.101

 

3-6-2. تحلیل101

 

3-6-3. تفسیر.102

 

3-6-4 .یادآوری عاطفی.102

 

3-7.کیفیت (روایی و پایایی )104

 

3-8 . پایایی106

 

3-9. تعمیم پذیری 106

 

3-10. آسیب پذیری107

 

فصل چهارم: یافته‌های پژوهش.109

 

4-1. اولین تصویر110

 

4-2. تصویری دیگر.111

 

4-3. مقدمه111

 

4-4.انقلاب اسلامی 112

 

4-4-1.گفتمان اسلامی سازی117

 

4-4-2.ترویج فرهنگ حجاب و عفاف121

 

4-5.جنگ و تاثیر آن بر شکل گیری هویت122

 

4-5-1.نسل سوخته123

 

4-5-2.همکاری،تعاون،تربیت سیاسی،وطن دوستی. 125

 

4-5-3.پیوند  مدرسه با اجتماع،مسئولیت پذیری دانش آموزان125

 

4-5-4.آموزش و پرورش ،تحرک اجتماعی،نقش والدین و دانش آموزان126

 

4-5-5.جابه جایی در نظام ارزش ها128

 

4-6.گفتمان پاسخگویی و کارآیی131

 

4-6-1. گفتمان پاسخگویی و کارآیی و تاثیر آن بر بعد آموزشی131

 

4-6-2.گفتمان پاسخگویی و کارآیی و تاثیر آن بر  بعد  پرورشی:گسست ایدئولوژیک.138

 

4-6-3.پیامد گفتمان پاسخگویی و کارآیی بر شکل گیری هویت معلم140

 

4-6-3-1.گفتمان مدرنیته:آغاز شکل گیری هویت معلم به مثابه ماشین آموزش.141

 

                    4-6-3-2.پیامد گفتمان معلم به مثابه ماشین آموزش:انجماد معناشناختی،هویت منزوی و در حاشیه معلم .144

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

چکیده

 

هدف: کتابخانه ملی ایران از بدو تأسیس تا کنون شرایط ثابتی نداشته است و تحولات متعددی را تجربه کرده است. تغییراتی چون ارتقاء جایگاه به معاونت رئیس جمهور (1369) و ادغام با سازمان اسناد ملی (1381) آن را به سازمانی بزرگ با دامنه اختیارات و نیز مسئولیت‌های گسترده تبدیل کرده است. این تحولات در کنار تغییرات تکنولوژیکی و اطلاعاتی عصر حاضر، در حین گستراندن حیطه عمل، آینده پرچالشی برای سازمان رقم می‌زند و برنامه‌ریزی از ملزومات رویایی با این چالش‌هاست. این پژوهش می‌کوشد با مقایسه گذشت و حال کتابخانه‌های ملی کانادا و استرالیا با کتابخانه ملی ایران، فهمی انتقادی از  برنامه‌های پیشین و روند توسعه سازمان به دست دهد.

 

روش: برای جمع‌آوری داده‌ها از چک لیست کتابداری تطبیقی (سیمسوا ، 1371) استفاده شد و با کنار هم گذاشتن این داده‌ها به سوالات پژوهش در مورد جایگاه، ساختار، مدیریت و خدمات سه سازمان پاسخ داده شد.

 

یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان می‌دهد کتابخانه ملی کانادا، با داشتن ویژگی‌هایی نظیر برنامه‌ریزی دقیق، گستره حمایت از خدمات کتابخانه‌ها و رهبری آن‌ها، نحوه حراست از میراث ملی، هماهنگی با خدمات آرشیوی و نیز تلاش برای تشویق مردم در استفاده از اطلاعات برای توسعه ملی از دو سازمان دیگر موفق‌تر است.

 

کاربرد: این مطالعه می‌تواند به مدیریت تغییر و  به برنامه‌ریزی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران کمک کند.

 

توصیه‌ها: تحلیل یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اقداماتی نظیر بازبینی اساسنامه، تجدید نظر در مدیریت، بازنگری نحوه ادغام کتابخانه ملی و اسناد ملی و تجدید نظر در روش برنامه‌ریزی‌ می‌تواند به بهبود شرایط کتابخانه ملی ایران کمک کند.

 

کلیدواژه‌ها: مطالعات تطبیقی ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- کتابخانه و آرشیو کانادا- کتابخانه ملی استرالیا

 

 فهرست مندرجات

 

کلیات پژوهش 1

 

1-1. مقدمه و بیان مساله تحقیق : 2

 

2-1 ضرورت انجام تحقیق: 3

 

1-3. سوالات: 4

 

1-4. هدف‌ها: 4

 

1-5. چه کاربردهایی از انجام این تحقیق متصور است: 4

 

1-6. استفاده‌کنندگان از نتیجه این پایان نامه 4

 

1-7. جنبه جدید بودن و نوآوری طرح در چیست؟ 5

 

1-8. روش تحقیق 5

 

1-9. ابزار گردآوری اطلاعات 5

 

1-10. گروه هدف: 6

 

1-11. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات : 7

 

1-12. تعاریف عملیاتی 7

 

1-13. محدودیت‌های پژوهش 7

 

مبانی نظری و پیشینه پژوهش 9

 

2-1. مقدمه 10

 

2-2. کتابخانه‌های ملی 10

 

2-2-1. تعریف کتابخانه ملی 10

 

2-2-2 وظایف و کارکردها 12

 

2-2-3 چالش‌های پیش روی کتابخانه‌های ملی 15

 

2-2-4. ارزیابی کتابخانه‌های ملی 17

 

2-3. مطالعات تطبیقی در کتابداری 18

 

2-3-1 تعریف 21

 

2-3-2 دامنه مطالعات تطبیقی در کتابداری 22

 

2-3-3. هدف پژوهش‌های تطبیقی در کتابداری 23

 

2-3-4. روش‌شناسی پژوهش‌های تطبیقی در کتابداری 23

 

2-4 پیشینه پژوهش 24

 

2-4-1. پیشینه در ایران 26

 

2-4-2 پیشینه در خارج از کشور 28

 

2-4-3. جمع‌بندی 32

 

روش پژوهش 33

 

3-1 مقدمه: 34

 

3-1. گروه هدف 34

 

3-3. گردآوری داده‌ها 35

 

3-4. سازماندهی و تحلیل اطلاعات 36

 

یافته‌های پژوهش 38

 

4-1. مقدمه 39

 

4-2. بخش اول: کتابخانه ملی کانادا 39

 

4-2-1. کانادا 39

 

4-2-1-1. تاریخچه 40

 

4-2-1-2 ساختار حکومتی 41

 

4-2-1-3. ویژگی‌های جمعیتی 42

 

4-2-1-4. ارتباطات 42

 

4-2-1-5. وضعیت اقتصادی 42

 

4-2-2. شکل‌گیری کتابخانه ملی 43

 

4-2-3. انتقال به ساختمان جدید 45

 

4-2-4. برنامه‌های بازنگری دولت و کتابخانه ملی 46

 

4-2-5. ادغام با آرشیو ملی 50

 

4-2-5-1. آرشیو ملی کانادا قبل از ادغام 50

 

4-2-5-2. روند ادغام کتابخانه ملی و آرشیو ملی 51

 

4-2-6. کتابخانه و آرشیو کانادا 52

 

4-2-7. کتابخانه ملی کانادا: دیروز، امروز، فردا 55

 

4-3. بخش دوم: کتابخانه ملی استرالیا 56

 

4-3-1 استرالیا 56

 

4-3-1-1 تاریخچه 57

 

4-3-1-2 ساختار حکومتی 59

 

4-3-1-3 ویژگی‌های جمعیتی 59

 

4-3-1-4 وضعیت اقتصادی 60

 

4-3-2. خدمات کتابخانه ملی قبل از تأسیس کتابخانه ملی 60

 

4-3-3. تصویب قانون کتابخانه ملی استرالیا (تأسیس کتابخانه ملی استرالیا) 64

 

4-3-4. ساماندهی فعالیت‌های کتابخانه ملی بعد از تصویب قانون 65

 

4-3-4-1. ساماندهی خدمات کتابشناختی 66

 

4-3-4-2 تخصصی شدن دامنه وظایف 67

 

4-3-4-3. تمرکز بر روابط عمومی 69

 

4-3-5. کتابخانه ملی استرالیا و تحولات عصر اطلاعات 70

 

4-3-6. کتابخانه ملی استرالیا: دیروز، امروز، فردا 74

 

4-4. بخش سوم: کتابخانه ملی ایران 75

 

4-4-1. ایران 75

 

4-4-1-1. تاریخچه 76

 

4-4-1-2 ساختار حکومتی 77

 

4-4-1-3 ویژگی‌های جمعیتی 78

 

4-4-1-4. وضعیت اقتصادی 78

 

4-4-2. تأسیس کتابخانه ملی ایران 79

 

4-4-3. کتابخانه ملی در نخستین سال‌های تأسیس 80

 

4-4-4. ادغام مرکز خدمات کتابداری با کتابخانه ملی 82

 

4-4-5. تدوین اساسنامه 83

 

4-4-6. احداث ساختمان جدید 84

 

4-4-7. ادغام سازمان اسناد ملی و کتابخانه ملی ایران 85

 

4-4-7-1. سازمان اسناد ملی ایران قبل از ادغام با کتابخانه ملی 86

 

4-4-7-2. روند ادغام 87

 

4-4-8. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران 88

 

4-4-9. استفاده از فناوری در سازمان اسناد و کتابخانه ملی 89

 

4-4-10. چشم‌انداز سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران 90

 

4-5. بخش چهارم: پاسخگویی به سوالات پژوهش 91

 

4-5-1. سوال اول: جایگاه کتابخانه‌های ملی استرالیا، کانادا و ایران در ساختار سیاسی و اجتماعی کشورشان چیست؟ 92

 

4-5-2. سوال دوم: سه کتابخانه‌ ملی مقایسه شده چگونه رهبری می‌شوند؟ 93

 

4-5-2-1. ریاست 93

 

4-5-2-2. مدیریت و گزارش‌دهی 94

 

4-5-2-3. ادغام 95

 

4-5-3. سوال سوم: ساختار سازمانی این کتابخانه‌ها چگونه است؟ 96

 

4-5-3-1. ساختار سازمان 96

 

4-5-3-2. مراکز منطقه‌ای 98

 

4-5-4. سوال چهارم: اهداف و خط مشی این کتابخانه‌ها از چه قرار است؟ 99

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

چکیده

 

پژوهش حاضر به منظور شناسایی همکاری علمی تأثیرگذار در عرصه تولید علم و دانش، به بررسی روند مشارکت و همکاری علمی در ویکی‌پدیای فارسی در بازه زمانی 2012-2003 پرداخته است. برای انجام پژوهش از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است. همچنین با توجه به اهداف و ماهیت موضوع، پژوهش از نوع توصیفی- کاربردی بوده و در اجرای آن از تکنیک علم‌سنجی استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز با بهره گرفتن از نرم‌افزارهای اکسل و SPSS انجام شده است. داده‌ها با توجه به دو جامعه نویسندگان فعال و مقالات برگزیده، از سایت ویکی‌پدیای فارسی و با بهره گرفتن از ابزار Toolserver، که آخرین تغییرات آماری مربوط به ویکی نویسان و مقالات ویکی‌پدیا را نشان می‌دهد، گردآوری شده‌اند. نتایج به دست آمده از رتبه‌بندی 362 نویسنده فعال نشان داد که،20% از ویکی نویسان، با تولید 90/78 درصد مقالات افزوده و همچنین 10%  از ویکی‌نویسان با تولید 15/ 86 درصد ویرایش‌ها به عنوان همکاران پرکار شناخته شدند. در تفسیر تفاوت‌های موجود بین میزان مشارکت نویسندگان مشخص شد که ویژگی سطح عضویت مهم‌ترین نقش را ایفا می‌کند. از سوی دیگر نتایج حاصل از بررسی 88 مقاله برگزیده نشان داد که توزیع ویرایشی مقالات متاثر از تعداد ویراستاران، دلیل سطوح متفاوت طول عمر ویرایش مقالات بوده است؛ به طوری که طول ‌عمر بالا حاصل مشارکت بالای ویکی‌نویسان با تعداد زیاد ویرایش است و برعکس. در نهایت بررسی پراکندگی موضوعی مقالات برگزیده با بهره گرفتن از رده‌بندی دیوئی نشان داد در حالی که طیف وسیعی از مقالات درحوزه موضوعی تاریخ- جغرافیا می‌باشد، این گروه از مقالات با طول عمر بالاتری برگزیده شده‌اند.

 

کلیدواژه‌ها: همکاری علمی، ویکی‌پدیای فارسی، تولید مقاله، ویرایش مقاله، نویسندگان فعال، مقاله برگزیده

 

 

 

فهرست مطالب

 

   عنوان                                                                                                              صفحه                                         

 

فهرست جدول‌ها ‌ه

 

فهرست تصاویر و نمودارها ‌و

 

فصل اول: کلیات پژوهش/1

 

1-1. مقدمه 2

 

1-2. بیان مسئله 4

 

1-3. اهداف پژوهش 5

 

1-3-1.هدف کلی 5

 

1-3-2. اهدف فرعی 5

 

1-4. پرسش‌های پژوهش 6

 

1-4-1. پرسش‌ اصلی 6

 

1-4-2. پرسش‌های فرعی 6

 

1-5. فرضیه‌های پژوهش 7

 

۱-6. اهمیت و ضرورت پژوهش 7

 

1-6-1. اهمیت نظری 7

 

1-6-2. اهمیت عملی 7

 

1-7. تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش 8

 

1-8. نوآوری پژوهش 10

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش/11

 

2-1. مقدمه 12

 

2-2. مروری بر همکاری‌ علمی 12

 

2-2-1. تاریخچه همکاری علمی 13

 

2-2-2. تعاریف و مفاهیم همکاری علمی 14

 

2-2-2-1. همکاری و مشارکت 14

 

2-2-2-2. همکاری در علم 15

 

2-2-2-3. تعریف همکاری علمی 16

 

2-2-2-4. همکاری علمی و تالیف مشترک 17

 

2-2-2-5. همکاری علمی و خرد جمعی 17

 

2-2-3. عوامل موثر بر همکاری علمی 18

 

2-2-4. دلایل و مزایای همکاری علمی و هم‌تالیفی 19

 

2-2-5. همکاری علمی و فضای مجازی 21

 

2-2-6. جمع‌بندی بخش اول 23

 

2-3. ویکی 23

 

2-3-1. مقدمه 23

 

2-3-2. تاریخچه ویکی 24

 

2-3-3.مفهوم ویکی 25

 

2-3-4. اهداف ویکی‌ها 26

 

2-3-5. خصوصیات ویکی 26

 

2-3-6.مزایای ویکی 30

 

2-3-7. معایب ویکی‌ 31

 

2-3-8. کاربردهای بالقوه ویکی‌ها 31

 

2-3-8-1. ویکی‌پدیا 33

 

2-3-8-1-1. تاریخچه ویکی‌پدیا 33

 

2-3-8-1-2.ویکی‌پدیا و بنیاد ویکی‌مدیا 34

 

2-3-9. جمع‌بندی بخش دوم 35

 

2-4. ویکی‌پدیای فارسی 35

 

2-4-1. ویژگی‌های ویکی‌پدیا 36

 

2-4-1-1. همکاران ویکی‌پدیا 36

 

2-4-1-2. سطح عضویت همکاران 37

 

2-4-1-3. مقاله ویکی‌پدیا 39

 

2-4-1-4. مقاله برگزیده 39

 

2-4-1-5. بازبینی مقاله‌های برگزیده 39

 

2-4-1-6. تولسرور و ابزارهای آماری آن 40

 

2-4-2. مشارکت و همکاری در ویکی پدیا 40

 

2-4-2-1. ساز وکارهای تقویت همکاری علمی 42

 

2-4-2-2. محل‌های همکاری 43

 

2-4-3. دلایل و انگیزه‌های همکاری در ویکی پدیای فارسی 43

 

2-4-4. چالش‌ها 46

 

2-5. خلاصه مباحث نظری 48

 

۲-6. مروری بر پیشینه پژوهش 49

 

2-6-1. پیشینه در خارج از ایران 49

 

۲-6-2. پیشینه در داخل کشور 56

 

2-7. جمع بندی پیشینه 58

 

فصل سوم: روش پژوهش/59

 

3-1. مقدمه 60

 

3-2. روش پژوهش 60

 

3-۳. جامعه پژوهش 60

 

3-4. روش نمونه‌گیری و حجم نمونه 61

 

3-5. ابزار گردآوری داده‌ها 61

 

3-6. روش جمع‌آوری داده‌ها 61

 

3-6-1. روش جمع‌آوری داده‌های جامعه نویسندگان فعال 61

 

3-6-2. روش جمع‌آوری داده‌های جامعه مقالات برگزیده 63

 

3-7.روش تجزیه و تحلیل داده ها 66

 

3-8. محدودیت‌های پژوهش 69

 

فصل چهارم: یافته‌های پژوهش/70

 

4-1. مقدمه 71

 

4-2. یافته‌های توصیفی 71

 

4-3. پاسخ به پرسش‌های پژوهش 76

 

4-4. آزمون فرضیه‌ها 86

 

فصل پنجم: بحث، نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها/90

 

5-1. مقدمه 91

 

5-2.مروری بر یافته‌ها 91

 

5-3. بحث و نتیجه‌گیری 93

 

5-4. پیشنهادهای حاصل از پژوهش 98

 

منابع 100

 

پیوست 1: فهرست نویسندگان فعال ویکی‌پدیای فارسی (نمونه پژوهش) 107

 

پیوست 2: فهرست مقالات برگزیده 120

 

مقدمه

 

همکاری علمی[1] یک پدیده اجتماعی در پژوهش است که از سال 1960به صورت نظام‌مند مورد مطالعه قرار گرفته است (گلانزل و شوبرت[2]، 2004). به طوری که با شروع هزاره سوم، درک بیشتری نسبت به ارزش و اهمیت همکاری علمی میان دانشمندان و تولیدکنندگان علم به وجود آمده است. همچنین امکانات، داده‌ها و ضوابط بهتر و تعریف‌شده‌تری برای این امر دردسترس است (رحیمی و فتاحی، 1386). همکاری علمی فرآیندی است که طی آن دو یا چند نویسنده از طریق رابطه مشارکتی تعریف شده، مشخص، واقعی و برنامه‌ریزی شده با هدف خلق اثری مشترک، منابع و استعدادهای خود را به اشتراک می‌گذارند. بررسی متون، گویای این امر است که همکاری علمی در قالب پدیده تألیف مشترک[3] نمود پیدا می‌کند و یکی از شکل‌های همکاری علمی، هم‌تالیفی است که همکاری در تولید علم از جمله مقاله، یادداشت و نظایر آن است (حسن زاده و بقایی، 1388). بنابراین رشد علمی از برخی جهات به وجود ارتباط میان اندیشه‌های علمی بستگی دارد. امروزه روند همکاری در زمینه تولید علم ابعاد نوینی به خود گرفته است که در این میان همه‌گیر شدن وسایل جمعی به ویژه اینترنت کمک شایان توجهی به این امر نموده است (شیری و فدایی، 1389). به طوری که رشد فزاینده اینترنت، همکاری و مشارکت در قالب هم‌تالیفی را در حد بی‌سابقه‌ای ممکن ساخته است. ظهور نسل جدید وب با عنوان «وب2» و حتی وب معنایی[4] که به «وب3» شهرت یافته است، امکان شکل‌گیری اجتماعات جدیدی از کاربران را فراهم می‌کند. وب2 به عنوان گونه اجتماعی‌تر وب، بستری فراهم می‌کند که در آن کاربر دیگر تنها مصرف‌کننده اطلاعات نیست بلکه با نوشتن و تبادل اطلاعات با کاربران دیگر در تولید محتوا مشارکت می‌کند. وب2 راهکاری درباره این موضوع است که چگونه مردم با فناوری یاد می‌گیرند و چگونه فرصت‌های یادگیری جدید از طریق فناوری پیشنهاد می‌شود (تاج‌الدینی و سادات موسوی،

 

فصل اول: کلیات پژوهش

 

1-1 مقدمه 2

 

1-2 بیانمسئله 5

 

1-3 ضرورتواهمیتپژوهش 6

 

1-4 اهدافپژوهش 7

 

1-4-1 هدفکلی 7

 

1-4-2 اهدافویژه 7

 

1-5 پرسش‌هایپژوهش 8

 

1-6 تعریف‌هایعملیاتی 8

 

1-6-1 بررسیوضعیتمدیریتمنابعخاکستری 8

 

1-6-2 سایرمنابعخاکستری 9

 

1-6-3 کتابخانه‌هایوابستهبهسازمانتحقیقات،آموزشوترویجکشاورزی 9

 

1-6-4 مدیریتمنابعخاکستری 9

 

1-6-5 منابعخاکستری 10

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه‌های پژوهش

 

2-1 مبانینظریپژوهش 12

 

2-1-1 مقدمه 12

 

2-1-2 تعریفمنابعخاکستری 12

 

2-1-4 تاریخچهمنابعخاکستری 14

 

2-1-4-1 جنگجهانیدوم 15

 

2-1-4-2 سال‌هایپسازجنگ 15

 

2-1-4-2-1 سال‌های 1945-1960 16

 

2-1-4-2-2 سال‌های 1960-1970 17

 

2-1-4-2-3 سال‌های 1970-1980 18

 

2-1-4-2-4 سال‌های 1980-1990 19

 

2-1-4-2-5 سال‌های 1990 بهبعد 19

 

2-1-5 انواعمنابعخاکستری 20

 

2-1-5-1 پایان نامه 22

 

2-1-5-2 طرحتحقیقاتی 23

 

2-1-5-3 گزارش 23

 

2-1-5-4 خبرنامه 24

 

2-1-5-5 وب‌سایت 24

 

2-1-5-6 گروه‌هایبحثالکترونیکی 25

 

2-1-5-7 نامه‌هایالکترونیکی 26

 

2-1-5-8 یادداشت 26

 

2-1-5-9 کتابشناسی 26

 

2-1-5-10 عکس 27

 

2-1-5-11 اسناد 27

 

2-1-5-12 پوستر 27

 

2-1-5-13 نقشه 28

 

2-1-5-14 مجموعهمقالاتوبرنامهگردهمایی‌‎ها 29

 

2-1-5-16 استاندارد 29

 

2-1-5-17 جزوه 30

 

2-1-5-18 بروشور 30

 

2-1-5-19 اسلاید 31

 

2-1-6 مدیریتمنابعخاکستری 31

 

2-2 سازمانتحقیقات،آموزشوترویجکشاورزی 39

 

2-2-1 وظایفسازمان 39

 

2-2-2 کتابخانه‌هایوابستهبهسازمانتحقیقات،آموزشوترویجکشاورزی 40

 

2-3 پیشینهپژوهش 41

 

2-3-1 پیشینهپژوهشدرایران 41

 

2-3-1-1 منابعخاکستری 41

 

2-3-1-2 مدیریتمنابعخاکستری 42

 

2-3-2 پیشینه‌پژوهشدرخارج 45

 

2-3-2-1 منابعخاکستری 45

 

2-3-2-2 مدیریتمنابعخاکستری 49

 

2-3-3 جمع‌بندیپیشینه‌ها 50

 

فصل سوم: روش‌شناسی پژوهش

 

3-1 مقدمه 53

 

3-2 نوعوروشپژوهش 53

 

3-3 ابزارگردآوریداده‌ها 53

 

3-3-2 رواییوپایاییابزارگردآوریداده‌ها 55

 

3-4 جامعهپژوهش 55

 

3-5 روشتجزیهوتحلیلداده‌ها 56

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش

 

4-1 مقدمه 58

 

4-2 توصیفجمعیت‌شناختیپاسخ‌دهندگان 58

 

4-2-1 رشتهتحصیلیپاسخ‌دهندگان 59

 

4-2-2 مقطعتحصیلیپاسخ‌دهندگان 59

 

4-3 آمارتوصیفیمربوطبهیافته‌هایپژوهش 60

 

4-3-1 کاربرداصطلاحمنابعخاکستری 60

 

4-3-1-1 استفادهازاصطلاحمنابعخاکستری 61

 

4-3-1-2 مصادیقاصطلاحمنابعخاکستری 61

 

4-3-2 انواعمنابعخاکستریموجوددرکتابخانه‌ها 62

 

4-3-2-1 انواعمنابعخاکستری 63

 

4-3-2-2 سایرانواعمنابعخاکستری 66

 

4-3-3 وضعیتمجموعه‌سازیمنابعخاکستری 67

 

4-3-3-1 وجوددستورالعملمکتوببرایتهیهمنابعخاکستری 67

 

4-3-3-2 وجودمعیارهاییبرایتهیهمنابعخاکستری 67

 

4-3-3-3 وجودکمیتهانتخابمنابعخاکستری 68

 

4-3-3-4 وجودمنبعیبرایذکرفهرستیازمنابعخاکستری 69

 

4-3-3-5 امکاندسترسیبهمنابعخاکستریازطریقامانتبین‌کتابخانه‌ایویااشتراکدرخریدمنابعخاکستری 71

 

4-3-3-6 وجینمنابعخاکستری 72

 

4-3-3-7 نحوهتهیهوسفارشمنابعخاکستری 72

 

4-3-4 وضعیتسازماندهیمنابعخاکستری 74

 

4-3-4-1 سازماندهیمنابعخاکستری 74

 

4-3-4-2 روشسازماندهیمنابعخاکستری 74

 

4-3-4-3 شیوه‌هایسازماندهیمنابعخاکستری 75

 

4-3-4-4 نرم‌افزارمورداستفادهبرایسازماندهیمنابعخاکستری 76

 

4-3-4-5 نقشکتابداراندرسازماندهیمنابعخاکستری 77

 

4-3-4-6 دیجیتالیکردنمنابعخاکستری 77

 

4-3-5 وضعیتاشاعهمنابعخاکستری 79

 

4-3-5-1 نحوهدسترسیبهمنابعخاکستری 79

 

4-3-5-2 عمدهاستفاده‌کنندگانازمنابعخاکستری 80

 

4-3-5-3 سایراستفاده‌کنندگانازمنابعخاکستری 81

 

4-3-5-4 شیوه‌هایاطلاع‌رسانیمنابعخاکستری 82

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری

 

5-1 مقدمه 86

 

5-2 پاسخبهپرسش‌هایپژوهشوبحثونتیجه‌گیری 86

 

5-3 پیشنهادهایبرگرفتهازیافته‌هایپژوهش 99

 

5-4 پیشنهادهاییبرایپژوهش‌هایآینده 101

 

–  منابعفارسی 104

 

–  منابعانگلیسی 106

 

پیوست1    112

 

پیوست2 .116

 

این پژوهش با هدف مقایسه کیفیت زندگی زنان شاهد ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهدانجام گرفت. نمونه آماری 200 نفر از همسران شاهد استان کرمانشاه که به صورت نمونه گیری طبقه­ای تصادفی انتخاب گردید، می­باشد. پرسشنامه SF-36 توسط گروه نمونه تکمیل گردید .برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از آمار توصیفی مانند فراوانی، میانگین و از آمار استنباطی جهت مقایسه دو گروه از آزمون آماری t تست برای گروه های مستقل و تحلیل واریانس یک راهه استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که کیفیت زندگی در بین دو گروه ازدواج مجددکرده­ها و ازدواج نکرده­ها در سطح آلفایp<0/05 رابطه معناداری دیده نشد. همین طور در هشت فرضیه فرعی، عملکرد جسمانی، کارکرد نقش­-­جسمی، درد بدنی، سلامت عمومی، سرزندگی، عملکرد اجتماعی، کارکرد نقش­-­هیجانی، سلامت روانی در بین دو گروه ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده رابطه آماری معناداری دیده نشد. بین سن وسطح درآمد با کیفیت زندگی رابطه معنادار بدست آمد. اما بین کیفیت زندگی با تحصیلات و طول مدت فقدان رابطه­ای بدست نیامد.

 

واژگان کلیدی: کیفیت زندگی، ازدواج مجددکرده، ازدواج نکرده، زنان شاهد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
12
 
مقدمه                                                                                                              
14
 
بیان مسئله                                                                                                                                                                                                                                                             
18
 
ضرورت پژوهش                                                                                                                                                                                                                                        
20
 
اهداف پژوهش                                                                                                                                                                                                                                   
21
 
فرضیه ­ها                                                                                                              
21
 
تعریف نظری و عملیاتی واژگان                                                                                                                                                                                             
21
 
الف)تعریف نظری                                                                                                                                                                                                                                   
22
 
ب) تعریف عملیاتی                                                                                                                                                                                                                       
23
 
فصل دوم : پیشینه پژوهش                                                                                                                                                        
24
 
الف)مرور مبانی نظری                                                                                                                                              
24
 
روان شاسی مثبت  نگر                                                                                                                                      
25
 
پیشگیری و سالمزیستی                                                                                                   
27
 
کیفیت زندگی                                                                                                                                             
28
 
تاریخچه کیفیت زندگی                                                                                                                             
29
 
تعریف کیفیت زندگی                                                                                                                               
31
 
تعاریف کلی از کیفیت زندگی                                                                                                                  
32
 
تعریف اختصاصی (مربوط به کیفیت زندگی وابسته به سلامت)                                                                   
32
 
تعریف دیگری از کیفیت زندگی وابسته به سلامت                                                                                     
33
 
ویژگی های کیفیت زندگی                                                                                                                        
33
 
چند بعدی بودن                                                                                                                                        
34
 
ذهنی بودن                                                                                                                                                
35
 
پویا بودن                                                                                                                                                 
35
 
شادمانی ذهنی و کیفیت زندگی                                                                                                                
36
 
شادمانی ذهنی ، ساختار و مولفه ها                                                                                                             
39
 
ابعاد کیفیت زندگی                                                                                                                               
43
 
بعداجتماعی         
43
 
بعد روانی                                                                                                                                              
46
 
سلامت   
48
 
سلامت جسمی                                                                                                                                         
49
 
سلامت روان                                                                                                                                           
51
 
روابط اجتماعی                                                                                                                                         
53
 
خانواده چیست؟                                                                                                                                      
54
 
انواع خانواده                                                                                                                                            
55
 
انواع خانواده های تک والدی                                                                                                                      
55
 
خانواده های تک والدی حاصل از طلاق                                                                                                    
56
 
خانواده های تک والدی حاصل ازمرگ                                                                                                       
57
 
خانواده های تک والدی حاصل از قصد و نیت                                                                                            
58
 
خانواده ای دارای مادر تک والدی                                                                                                            
59
 
محدودیت خانواده های تک والدی                                                                                                          
60
 
خانواده های دوباره ازدواج کرده                                                                                                                 
60
 
تشکیل خانواده های ازدواج مجدد                                                                                                            
62
 
مزایای خانواده های دوباره ازدواج کرده                                                                                                     
62
 
پیامد های ازدواج مجدد                                                                                                                             
62
 
والدینی که هرگز ازدواج نکرده اند                                                                                                 
63
 
چه کسانی و تحت چه شرایطی بیشتر از همه احساس تنهایی می کنند؟                                                        
63
 
ازدواج مجدد و و ضعیت روانی زنان                                                                                                         
66
 
پیشینه تحقیق درپژوهش های  خارجی
68
 
پیشینه تحقیق درپژوهش های داخلی
72
 
فصل سوم : روش پژوهش
73
 
 روش پژوهش                                                                                                                                                           
73
 
جامعه آماری                                                                                                                                             
73
 
نمونه و روش نمونه گیری                                                                                                                     
74
 
ابزار جمع آوری اطلاعات                                                                                                                         
74
 
پرسشنامه کیفیت زندگی SF-36   
76
 
شیوه نمره گذاری پرسشنامه کیفیت زندگی SF-36   
78
 
پایایی پرسشنامه کیفیت زندگی SF-36   
78
 
روایی پرسشنامه کیفیت زندگی                                                                                                                  
79
 
روش اجرای پژوهش                                                                                                                                 
79
 
روش آماری مورد استفاده در تحلیل داده ها                                                                                                               
 
 
  فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها                                                                                                                                                      
81
 
مقدمه
82
 
الف)نتایج مربوط به مشخصات آماری نمونه مورد پژوهش(آمار توصیفی)                                                    
85
 
ب)یافته های حاصل از اجرای پرسشنامه با توجه به فرضیه ها(آمار استنباطی)                                                 
94
 
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
95
 
خلاصه یافته ها                                                                                                         
105
 
یافته های جانبی
107
 
نتیجه گیری
107
 
محدودیت پژوهش
108
 
پیشنهاد های پژوهشی                                                                                                                              
109
 
پیشنهادات کاربردی                                                                                                                                
110
 
منابع
111
 
منابع فارسی                                                                                                                                                 
116
 
منابع لاتین                                                                                                   
120
 
پیوستها
121
 
پرسشنامه کیفیت زندگی                                                                                                                                                                    
125
 
چکیده لاتین

 

مقدمه

 

ازدواج اولین تعهد عاطفی و حقوقی است که ما در بزرگسالی قبول می­کنیم. به علاوه انتخاب همسر و انعقاد پیمان زناشویی، نقطه عطفی در رشد و پیشرفت شخصی تلقی می­شود. در واقع مهم­ترین تصمیمی که ما در طول زندگی خود می­گیریم انتخاب شریک زندگی است(برنشتاین[1]، 1989).

 

     مسیر زندگی یک فرد، به علت هزاران حادثه و رویداد با توجه به اهمیت، طول مدت و معنایی که برای فرد دارد، تعیین می­شود. بعضی از حوادث مانند مرگ یکی از افراد فامیل یا طلاق والدین حادثه بزرگی است و سطوح غم­انگیزی از تغییر وتحول را دارا می­باشد(کامپاز،1987به نقل از اهالی­آباده،1381).

 

     امروزه شاهد عده قابل توجهی از زنانی هستیم که همسران خود را به دلایل متعدد فوت، شهادت و طلاق از دست می­ دهند. شرایط افراد بعد از دست دادن همسر متفاوت است، بعضی با از دست دادن همسر برای همیشه ناتوان می­شوند و ممکن است که نتوانند به زندگی خود ادامه دهند. و عده­ای دیگر تن به ازدواج مجدد می­ دهند(احمدی،1383 .(خانواده دارای ناپدری یا نامادری[2]دارای ویژگی­های خاص خود هستند چون تعداد افراد بیشتری با هم در تعامل قرار می­گیرند، خانواده دارای مشکلات بیشتری است(هترینگتون، 1989رشک، 1987نقل از بهاری،1382). همچنین ازدواج­های دوم باانگیزه­های مبهم و بیان نشده انجام می­شود، این عدم وضوح ممکن است طرفین را به نارضایتی سوق دهد(نیکلز[3]،2000) .

 

     از سوی دیگر احساس تنهایی در بزرگسالانی که جدا شده، طلاق گرفته، یا بیوه شده ­اند، بیشتر از کسانی که متاهل و یا مجردند و یا بدون ازدواج با هم زندگی می­ کنند، می­باشد. بدین معنی که تنهایی به دنبال از دست دادن پیوندی صمیمی، شدیدتر است(روبنشتاین و شیور،1982؛ استروب و همکاران، 1996). عواطف و حالاتی که فرزندان و والدین در خانواده­های تک والدینی ابرازمی­کنند عبارتند از: درماندگی، ناکامی، احساس گناه، افسردگی وتبعیض(موداک،1980؛ گلداسمیت، 9198، بورگرافل وباروت،1991،به نقل از بهاری و همکاران،1382). در نتیجه میزان شادمانی وکیفیت زندگی در این افراد ممکن است که متفاوت باشد. شادمانی ذهنی به اینکه مردم زندگی خود راچگونه ارزیابی می­ کنند، اشاره دارد و متغیر­هایی از قبیل رضایت از زندگی، رضایت از وضعیت زناشویی، رضایت از کار، فقدان افسردگی، اضطراب و وجود عواطف و خلقیات مثبت را در برمی­گیرد. ارزیابی شخص از خود ممکن است به دو شکل، شناختی و یا عاطفی باشد. عامل مهم تعیین کننده­ احساس سعادت، به زندگی خانوادگی فرد بر می­گردد. کونو و ارلی[4](1999)در مطالعه خود به این نتیجه رسیدند که احساس سعادت و خوشحالی با ارزیابی که فرد نسبت به همسر و زندگی زناشویی­اش دارد، همبستگی بالایی دارد.

 

     با توجه به نقش و اهمیتی که ازدواج در رضایت از زندگی دارد، در پژوهش­های قبلی مورد بررسی قرار گرفته است. اماپژوهشی که تاثیر ازدواج مجدد برکیفیت زندگی را بسنجد، مشاهده نشد. لذا این پژوهش سعی خواهد کرد که تاثیر ازدواج مجدد بر کیفیت زندگی را بررسی کند .

 

 

 

  بیان مسأله

 

     وجود یک جامعه سالم از نظر بهداشت روانی، منوط به سلامت اجزاء کوچکترآن جامعه مانند اجتماعات کوچک و خانواده­های موجود در آن جامعه است. خانواده هسته مرکزی هر جامعه و یکی از پایه­ های اساسی آن محسوب می­شود. وجود خانواده­های سالم می ­تواند تاثیر بسزایی در سلامت روانی جامعه داشته باشد(اوتادی،1380).

 

     خانواده به عنوان یک سیستم اجتماعی­-­فرهنگی[5] تلقی می­شود که در کنار همه­ی خصوصیات دیگرش، دارای مجموعه قواعدی است و هر یک از اعضایش نیز نقش خاصی دارند. اعضای این سیستم با هم رابطه­ای عمیق و چند لایه دارند. در داخل این سیستم، حلقه­های عاطفی قدرتمند، پایدار و متقابلی را به هم گره زده است .اغلب اوقات اعضاء از طریق تولد یا ازدواج در این سیستم وارد می­شوند(نظری، 1386).

 

     با توجه به اهمیت خانواده باید بدانیم عواملی وجود دارند که در روند طبیعی خانواده اختلال ایجاد می­ کنند. خانواده در هنگام رویارویی با موقعیت­های فشارزا و دشوار، استرس را تجربه می­ کند و این استرس موجب ناراحتی، تنش یا ناامیدی اعضا ی خانواده می­شود. موقعیت­های فشارزا سیستم خانواده را مختل می­ کند، مگر اینکه خانواده بتواند با وضعیت تازه سازگار شود. خانواده برای بازگشت به عملکرد عادی خود نیازمند تلاش برای حل مشکل است(بالارد[6]، 1979نقل از آهالی­آّباده،1381).

 

خانواده با دو نوع استرس مواجه است:

 

1-استرس عادی مانند: استرس ناشی از فرایند رشد و انتقال به دوران والد بودن، ازدواج فرزندان و دوره بازنشستگی.

 

2-استرس­های غیرعادی مانند جنگ، مهاجرت و از دست دادن یکی از اعضای خانواده و .(موسوی، 1379).

 

     به طور طبیعی از دست دادن فرد یا افرادی در خانواده و در نتیجه ایجاد خلاء درآن، که یکی از ارکان بسیار مهم جامعه محسوب می­شود، اختلالاتی را در وضعیت افراد ایجاد خواهد کرد که در صورت عدم توجه به آن خطرات و ضررهای جبران ناپذیری را به دنبال خواهد داشت.

 

     امروزه شاهد عده قابل توجهی از زنانی هستیم که شوهران خود را از دست داده­اند و فاقد شوهر می­باشند این میزان بر اساس آمار سال 1379 بالغ بر یک میلیون و پانصد هزار نفر است (مرکز آمار ایران، 1379).

 

     بیوه­گی در طول زندگی به عنوان یکی از حوادث بااحتمال بالا برای زنان75 ساله و بالاترمی­باشد. برای مثال 65% زنان در این گروه سنی بیوه هستند(OPCS,1990).

 

     فقدان شوهر به دلایل متعدد بروز می­ کند فوت، شهادت و طلاق معمول­ترین آنها می­باشد. شرایط افراد متعاقب از دست دادن شوهر متفاوت است. بعضی امورات خود را انجام می­ دهند، ولی نه به خوشی آن ایامی که شوهر در خانه حضور داشته، و برخی دیگر به ازدواج مجدد تن می­ دهند (هرلاک[7]، 1986).

 

     به نظر محققین مرگ پدر در خانواده بیش از آنکه فرزندان را تحت تاثیر قرار دهد، مادر را دچار مشکل می­ کند .از آنجا که مرگ پدر، مادر را با تغییر موقعیت قبلی خود در خانواده مواجه می­سازد و او را به اتخاذ نقش­های جدیدی وامی­دارد، احتمال به ظهور رسیدن مشکلات و یا بیماری­های روانی در زندگی مادر افزایش می­یابد.

 

     زنان سرپرست خانواده و فاقد همسر با مشکل احساس تنهایی، انزوا، طردشدگی و عدم درک از سوی دیگران مواجه­اند. فقدان حمایت­های اجتماعی مهمترین عامل جهت پیش بینی پیامدهای منفی وضعیت این زنان می­باشد(خسروی،1374،به نقل از بلداجی،1387).

 

     وضعیت زنانی که شوهران خود را از دست داده و ازدواج مجدد کرده­اند و آن­هایی که ازدواج مجدد نمی­کنند از نظر روانی­-­اجتماعی متفاوت است. مطابق پژوهش­های انجام گرفته، بیش­ترین مشکلات روان­شناختی همسران شاهد ازدواج مجدد نکرده، اختلالات بدنی شکل، اضطراب و تفکر پارانوییدی و در بین همسران شهدا که ازدواج مجدد کرده­اند اختلالات وسواس، افسردگی و ترس­های مرضی است(احمدی، 1383).

 

     به طور کلی افرادی که ازدواج کرده­اند با خطر بسیار کمتری در زمینه ابتلاء به بیماری­های روانی روبرو هستند؛ در حالی که مطلقه­ها و زنان بیوه در معرض خطر جدی ابتلاء به بیماری­های روانی قرار دارند(کوکرین[8]، به نقل از طهماسبی،1376).

 

     مروری بر پژوهش­های انجام شده در ایران و جهان پیرامون وضعیت اجتماعی­-­اقتصادی، روحی و روانی زنان سرپرست خانواده نشان داده است که در خانواده­های زن سرپرست، مادر استرس بیشتر و رضایت کمتری را احساس می­ کند که می ­تواند به دلیل تحمل بار اضافی نقش­ها و روابط اجتماعی منفی باشد به گونه­ای که بیشتر دچار انزوا و سرخوردگی اجتماعی می­شوند و همین شرایط باعث سرریز شدن احساسات و عواطف منفی در آنان شده که در نهایت سطح کیفیت زندگی آنان را کاهش داده است(بلداجی، 1387).

 

     در حال حاضر یکی از نگرانی­های عمده سیاستمداران و متخصصین بهداشت عمومی مفهوم کیفیت زندگی است. خالدیان از قول شارن و شوماکر(1988) می­نویسد:

 

هدف پژوهش حاضر، مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و استخراج دلالت های تربیتی آن می باشد. در این پژوهش از روش مطالعه تطبیقی چهار مرحله بردی استفاده شده است.براین اساس، ابتدا روش عقل فارابی و روش های عقلی ابزاری و ارتباطی و آنگاه نظریه شناخت فارابی و وبر و هابرماس معرفی شده، سپس براساس روش چهار مرحله ای بردی دلالت هایی تربیتی براساس روش عقلانی موجود در پژوهش بیان شده است.سوالات پژوهش به این صورت است که مفهوم عقلانیت ابزاری و ارتباطی چیست؟ مفهوم عقلانیت از دیدگاه فارابی چیست؟اشتراکات و افتراقات متناسب با عقلانیت ابزاری و ارتباطی و عقل از دیدگاه فارابی چیست؟دلالت های تربیتی متناسب با عقلانیت ابزاری و ارتباطی و عقل فارابی چیست؟ نتایج نشان می دهد که می توان برای روش عقلانی فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی نظامی برای استخراج دلالت های تربیتی متصور شد. در بخش اهداف به دو بخش هدف غایی و اهداف واسطه ای تقسیم می شود،این دلالت های تربیتی در سه بخش اهداف، روش ها و برنامه درسی قابل صورت بندی است. دربخش پایانی تحقیق، پیشنهادهایی برای استفاده از اندیشه های تربیتی فارابی براساس روش عقلانی وی و عقلانیت ابزاری و  ارتباطی در نظام تعلیم و تربیت کشور ارائه شده است.

 

  کلید واژه ها : عقل، عقل فارابی، عقل ابزاری، عقل ارتباطی، دلالت های تربیتی

 

فصل اول : کلیـات پژوهش. 1

 

1-1- بیان مساله. 2

 

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش. 4

 

1-2-1- اهمیت و ضرورت نظری. 4

 

1-2-2- اهمیت و ضرورت کاربردی. 4

 

1-3- گزاره های پژوهش. 4

 

1-3-1- هدف کلی و اهداف جزئی پژوهش. 4

 

1-3-2- فرضیه ها و سوالات پژوهش. 5

 

1-4- تعریف مفاهیم تحقیق. 5

 

فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهـش. 7

 

2-1- مبانی نظری تحقیق : بخش اول : عقل. 8

 

2-1-1-تعاریف عقل. 8

 

2-1-1-1- عقل در معنای لغوی. 8

 

2-1-1-2- عقل در معنای اصطلاحی. 8

 

2-1-1-3- محدودیت‌های عقل. 9

 

2-1-2- پیشینه عقل در فلسفه. 10

 

2-1-3-  عقل در اسلام. 15

 

2-2- بخش دوم : فارابی. 18

 

2-2-1- ارسطوی‌ ثانی‌. 20

 

2-2-2-آرای‌ فارابی‌ (وفاق‌ دین‌ و فلسفه). 21

 

2-2-3- هستی شناسی فارابی. 24

 

2-2-3-1- الله‌ یا واجب‌ الوجود. 25

 

2-2-3-2- عالم‌ علوی‌ یا جهان‌ بالا. 26

 

2-2-4- جهان شناسی. 27

 

2-2-5- معرفت شناستی و روش شناسی. 27

 

2-2-5-1- شناخت چیست؟. 30

 

2-2-6- ارزش شناسی. 31

 

2-2-7-تعلیم و تربیت از دیدگاه فارابی. 33

 

2–3– بخش سوم : پیشینه پژوهش. 36

 

2-3-1- در داخل کشور. 36

 

2-3-2- در خارج از کشور. 41

 

2–4– چهارچوب مفهومی و مدل تحقیق. 45

 

فصل سوم : روش شناسی پژوهـش. 47

 

3-1- روش پژوهش. 48

 

3-2- جامعه آماری. 48

 

3-3- داده های مورد نیاز (روند اجرا و گرد آوری داده ها):   48

 

3-4- ابزارهای تحقیق:. 48

 

3-4-1- شیوه انجام تحقیق:. 49

 

3-5- روش تجزیه و تحلیل داده ها:. 49

 

فصل چهارم : یافته های پژوهش. 50

 

4-1- یافته های مربوط به سوالات پژوهشی. 51

 

4-1-1- مفهوم عقلانیت ابزاری. 51

 

4-1-1-1- عقلانیت ابزاری از دیدگاه وبر. 53

 

4-1-2- مفهوم عقلانیت ارتباطی. 71

 

4-1-2-1-عقلانیت ارتباطی از دیدگاه هابر ماس. 73

 

4-1-3-عقل از دیدگاه جهان شناسی فارابی. 85

 

4-1-3-1-نوآوری‌ فارابی‌ درباب‌ نفس‌ و عقل‌. 98

 

4-1-3-2-اختلاف نظر درباره نظر فارابی درباره عقل فعال   101

 

4-1-4-وجوه اشتراک و افتراق عقل فارابی با عقلانیت ابزاری و ارتباطی   102

 

4-1-5- مقایسه نظریات. 125

 

4-1-5-1- الف ) اهداف تعلیم و تربیت :. 126

 

4-1-5-2-ب) روش های تعلیم و تربیت : فارابی ، هابرماس ، وبر   135

 

4-1-5-3-ج) برنامه درسی : فارابی ، هابرماس ، وبر. 144

 

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات. 165

 

5-1- نتایج پژوهش . 166

 

5-1-1- جمع‌بندی مقایسه عقل فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی   168

 

5-1-2-مقایسه شماتیک سه نوع عقلانیت بر اساس یافته های پژوهش   172

 

5-2- بحث. 173

 

5-3- پیشنهادات. 177

 

5-3-1- پیشنهادهای کاربردی. 177

 

5-3-2- پیشنهادهای پژوهشی. 177

 

5-3-3- پیشنهاداتی برای پژوهش های بعدی. 177

 

5-4- محدودیت های پژوهش. 178

 

منابع. 179

 

   1-1- بیان مساله :

 

فارابی به اعتقاد اکثر دانشمندان مسلمان، مبدع فلسفه اسلامی است(داوری اردکانی،1377). وی اگرچه شاگرد افلاطون و ارسطو است و به خوبی آرا و اندیشه های آنها را شناخته، شرح نموده و حتی به هم نزدیک کرده است ولیکن به هیچ روی مقلد صرف فلسفه یونان نیست بلکه با دید نظام ساز خود، اقدام به ابداع و تدوین نظام فلسفه اسلامی می نماید. اندیشه بلند او در علوم، تدوین نظریه مدینه فاضله، ارائه نظریه فیض در فلسفه و مهارت در تمام علوم نظری و عملی  عصر خویش از وی یک فیلسوف و اندیشمند تمام عیار می سازد، به گونه ای که لقب معلم  ثانی بعد از ارسطو به حق شایسته اوست(میرزا محمدی،1383).

 

فارابی، به استثنای رساله درباره عقل، هیچ مقاله و اثر مستقلی در علم النفس فلسفی و فلسفه ذهن از خود به جای نگذاشته است. دیدگاه وی در این مسائل بیشتر در آثار مابعدالطبیعی و سیاسی وی مطرح شده است. مفصل ترین بیان در باب نظریات وی در مورد نفس آدمی کتاب «مبانی آراء اهل مدینه فاضله» است(فارابی،1379).

 

دیدگاه فارابی در مورد قوا و مراتبی که شناخت عقلانی را تشکیل می دهند درباره نفس، از عقلی که «واجد همه اشیاء» می شود و عقلی که «همه اشیاء را می آفریند» با اصطلاحات عقل بالقوه و عقل فعال نام برده شده است. عقل بالقوه به عنوان قوه ای در نفس یک شخص معرفی شده است؛ ولی عقل فعال جوهر مجرد ازلی و ثابتی است که به عنوان علت محرک و مؤثر عقل انسان عمل نموده و امکان انتزاع تصورات کلی از صور حسی خیالی را میسر می سازد. علاوه بر عقل بالقوه و عقل فعال، این سنت فلسفی مراتب مختلف دیگری را میان قوه و فعلیت در عقل انسان معرفی نموده و هر کدام را با اصطلاح خاصی نام برده است. در علم النفس فارابی، اصطلاح «عقل» دارای چهار معنای متفاوت است: 1- عقل بالقوه، 2- عقل بالفعل، 3- عقل بالمستفاد، 4- عقل فعال(فارابی،1379).

 

در دوره معاصر دو نگاه به عقل مشاهده می شود عقلانیت ابزاری در اثر غلبه آمپریسم و حس گرایی، مبادی غیر حسی دانش تجربی را انکار کرد و روش های استقرایی را جایگزین روش های قیاسی نمود و پس از آن به نقش گزاره های غیر حسی در دانش تجربی واقف شد و ارزش معرفتی و جهان شناختی این گزاره ها را انکار کرد.به نظر هابرماس کنش های افراد درگیر در کنش ارتباطی، نه از طریق حسابگری خودخواهانه موفقیت، بلکه از طریق کنش های تفاهم آمیز هماهنگ می شود. به نظر هابر ماس عقل ارتباطی بارزترین و فراگیر ترین پدیده بشری است. همین کنش است که بنیاد زندگی اجتماعی و فرهنگی همه علوم انسانی را تشکیل می دهد(هابر ماس،1380).

 

مخالفت با نسبیت ‌گرایی افراطی و تأکید بر ویژگی جهان‌شمولی عقل از دیگر مضمون‌های مشترک عقل ابزاری و عقل ارتباطی به شمار می‌رود. این نظریات در عین حال که ویژگی‌های خاص اجتماعی و حتی فردی و شخصی انسان‌ها و جوامع را می‌پذیرند، بر همسانی، تعامل و تناسب میان انسان‌ها و اجتماعات و حتی زبان‌های مختلف تأکید می‌ورزند. به نظر عقل ابزاری افراد و جوامع انسانی در عین حال که در صورت کثرت دارند، دارای بنیادهای حداقل و مشترکی به صورت ثابت و عام نیز هستند؛ بنیادهایی که مبنای فهم و مفاهمه و ارتباطات و تبادلات را تشکیل می‌دهند. این نظریه عقل را اساس فهم و مفاهمه به‌شمار آورده و معتقد است که چون اصول و بنیادهای نخستین عقل ثابت و عام‌اند، این مفاهمه و تبادل یافته‌ها و برداشت‌ها ممکن و قابل ارزیابی است. هابرماس به عنوان بیان کننده عقل ارتباطی نیز با پذیرش هماهنگی دانش و شناخت به لحاظ اجتماعی و اینکه در هر لحظه تجربۀ تاریخی ما آنها را مشروط می‌سازد، بر ویژگی عام و جهان‌شمول عقل تأکید می‌کند. وی در عین حال که زمینه‌مند بودن عقل را می‌پذیرد، ولی برخلاف پست‌ مدرنیست‌ها معتقد است که معیارهای خود عقل مستقل از زمینۀ خاص آن است(هابرماس،1380).

 

تحقیقات بسیاری  در زمینه عقل و انواع و ملازمات عقل انجام گرفته است برخی از تحقیقات مانند محقق داماد (1388) در تحقیقی تحت عنوان نظریه عقل در فلسفه فارابی نظریه عقل فارابی را اینگونه بیان می کند نظریه فیلسوف مسلمان یعنی فارابی در خصوص عقل به مبانی روانشناختی مابعدطبیعی آن مربوط می شود، مهاجرنیا (1390)در تحقیقی تحت عنوان شناخت عقلی در نظرفارابی نظریه عقل فارابی را چنین عنوان می کند عقل منبع شناخت حسی از محسوسات است زیرا صور محسوسات در حس منقش می گردد و ایجاد معرفت می کند.خادمی (1385)در تحقیقی تحت عنوان چگونگی پیدایش کثیر از واحد از دیدگاه فارابی فیض را باقیود متعدد سلبی تبیین می کند و اولین مصادیق را عقل نخستین معرفی می کند.اما تحقیقی که بتوان به درستی روش های عقلی  مناسب را مقایسه و وجوه افتراق و اشتراک آنها را مطرح کند شاید کمتر وجود دارد که باعث شده محقق در پی آن برآید تا تحقیق حاضر را ارائه دهد و با توجه به نظریات عقلی حاضر دلالت های تربیتی را نیز استخراج کند. به این گونه که با معرفی مفهوم عقل ابزاری و عقل ارتباطی و در نتیجه استخراج افتراقات و اشتراکات و در آخر استنتاج دلالت های تربیتی به ما کمک می کند تا به شناخت مناسب  از نظریات عقلی جدید دست یابیم. با توجه به این هدف سعی برآن داریم تا به این سوال پاسخ دهیم که مفهوم عقل ابزاری و ارتباطی به چه معناست عقل از دیدگاه فارابی در کدام یک از حوزه های عقل ابزاری و عقل ارتباطی قرار می گیرد و وجوه افتراق و اشتراک آن کدامند و چه دلالت های تربیتی را می توان با توجه به این نظریات مرتبط با عقل استخراج کرد؟

 

 

 

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش:

 

1-2-1- اهمیت و ضرورت نظری

 

توسعه شناخت از نظریات عقل ابزاری و عقل ارتباطی
 

توسعه شناخت از جایگاه نظریه عقل فارابی و نسبت آن با نظریات عقل جدید
 

 

1-2-2- اهمیت و ضرورت کاربردی

 

1.کمک به دانشجویان رشته های مرتبط (علوم تربیتی، فلسفه،الهیات) با نظریه عقل فارابی

 

2.کمک به اساتید رشته های مرتبط (علوم تربیتی، فلسفه، الهیات)برای تدریس درس فلسفه اسلامی در خصوص نظریه عقل فارابی.

 

 

 

1-3- گزاره های پژوهش

 

1-3-1- هدف کلی و اهداف جزئی پژوهش :

 

هدف کلی این پژوهش مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن می باشد .

 

شناسایی مفهوم عقلانیت ابزاری و عقلانیت ارتباطی

 

کرمان انجام گردیده است. جامعه آماری این پژوهش دانش آموزان مقطع متوسطه عضو کانون های فرهنگی تربیتی شهر کرمان در سال 89 – 88  می باشند. تحقیق به صورت سرشماری انجام گرفت و پرسشنامه به اعضای کانون ها داده شد تا والدین با مشورت دانش‌آموزان آن را تکمیل کنند. تعداد 84 پرسشنامه جمع آوری شد. با توجه به موضوع به روش علی –  مقایسه ای برای تبیین تأثیر متغیر مستقل برمتغیر وابسته انتخاب شد. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه ای شامل 14 سؤال و با ضریب روایی 773/0 و ضریب پایانی 825/0 بود. در تجزیه و تحلیل داده ها از طریق محاسبه فراوانی به میانگین خطای معیار، جدول فراوانی، جعبه ای و نمودارهایی در سطح استنباطی از آزمون T زوجی استفاده شده است. یافته های پژوهش مبین آن است که فعالیت های کانون های تربیتی بر  رفع نیازهای دانش آموزان مقطع متوسطه تأثیر دارد. برگزاری برنامه های متنوع مطابق با نیازهای دانش آموزان، هدفمند کردن برنامه های کانون، گسترش مراکزکانون ها در تمامی مناطق شهر، استفاده از مربیان با تجربه و متخصص در کلاس ها از جمله پیشنهادات این پژوهش می باشد.

 

کلید واژه:

 

فعالیت های تربیتی، نیازهای دانش آموزان، مقطع متوسطه، دیدگاه اولیاء

 

 

 

 

 

فصـل اول : طـرح مسئـله

 

عنوان                                                                                                                     صفحه

 

مقدمه .1

 

1-1 .موضوع پژوهش .2

 

1-2 .بیان مسئله2

 

1-3 .ضرورت انجام تحقیق .5

 

1-4 .هدف تحقیق 7

 

1-4-1 . هدف کلی 7

 

1-4-2 .هدفهای جزئی .7

 

1-5 .سوالات تحقیق7

 

1-5-1 .سوال اصلی 7

 

1-5-2 .سوالات فرعی 7

 

1-6 .تعریف مفاهیم و اصطلاحات.8

 

1-6-1 .تعریف نظری .8

 

1-6-2 .تعریف عملیاتی 9

 

1-7. استفاده کنندگان از طرح 9

 

فصـل دوم : پیشـینه تحقیـق

 

مقدمه10

 

بخش اول .10

 

2-1 .مبانی نظری 12

 

2-1-1 .فعالیت های اوقات فراغت12

 

2-1-2 .اهداف کانون 12

 

2-1-3. ماهیت وجودی کانون ها 13

 

2-1-4. ویژگی های کانون .14

 

2-1-5. سیاست ها 14

 

2-1-6. ماهیت برنامه ها 15

 

2-1-7 .اصول سیاست کانون 16

 

2-1-8 .ویژگی های مهم کانون .17

 

2-1-9 .برنامه های کانون .18

 

2-1-9-1 .برنامه های عمومی .18

 

2-1-9-2 .کارگاه های آموزشی 19

 

2-1-9-3 .انجمن ها .19

 

2-1-9-3-1 .حوزه انجمن19

 

2-1-9-3-2 . اهداف 20

 

2-1-9-3-3 . اصول حاکم بر انجمن 20

 

2-1-9-3-4 . تعریف انجمن 20

 

2-1-9-3-5  .وظایف عمومی انجمن .21

 

2-1-9-3-6 .وظایف اختصاصی انجمن 23

 

2-1-9-3-7  .ارکان انجمن 30

 

بخش دوم 35

 

2-2 .نیازهای انسان از دیدگاه دانشمندان .35

 

بخش سوم 43

 

2-3 .پیشینه تحقیق . 43

 

2-3-1 .تحقیقات انجام شده در داخل کشور43

 

2-3-2 .تحقیقات انجام شده در خارج از کشور 50

 

2-4 .خلاصه فصل دوم .53

 

2-5 .چارچوب نظری پژوهش 54

 

2-6 .مدل تحلیلی پژوهش 55

 

فصـل سـوم : روش تحقیـق

 

مقدمه .56

 

3 . روش اجرای تحقیق .56

 

3-1 . نوع تحقیق 56

 

3-2 . انواع متغیر .56

 

3-3 . داده های مورد نظر 56

 

3-4 . شیوه های جمع آوری داده ها 56

 

3-5 . ابزارهای تحقیق .57

 

3-6 . تعریف جامعه آماری ، حجم نمونه 57

 

3-7 . روایی .57

 

3-8 . پایانی 57

 

3-9 . روش تجزیه و تحلیل داده ها58

 

 

 

فصـل چهـارم : تجـزیه و تحلیـل داده هـا

 

مقدمه .59

 

4-1 .تاثیر فعالیت ها بر رفع نیازهای عمومی .59

 

4-2-1 .تاثیر نشست ها در رفع نیازهای به گروه محبت 62

 

4-2-1-1 . تاثیر فعالیت بر پذیرش مسئولیت اجتماعی .64

 

4-2-1-2 . تاثیر فعالیت ها بر تمایل به صحنه های اجتماعی .67

 

4-2-1-3 . تاثیر فعالیت ها بر میزان آشنایی با برنامه های تحقیقاتی 69

 

4-2-1-4 .تاثیر فعالیت ها بر میزان آگاهی مذهبی .72

 

4-2-1-5  .تاثیر فعالیت ها بر میزان آشنایی با کلام وحی .74

 

4-2-2 .تاثیر فعالیت ها بر رفع نیازهای فیزیولوژیک 76

 

4-2-3  .تاثیر فعالیت ها بر رفع نیاز توانمندی علمی .79

 

4-2-3-1 .تاثیر فعالیت ها بر میزان فعالیت های علمی 81

 

4-2-3-2 .تاثیر فعالیت ها بر میزان توانمندی فردی .84

 

4-2-3-3  .تاثیر فعالیت ها بر میزان اطلاعات نرم افزاری .86

 

4-2-4  .تاثیر فعالیت ها بر نیازهای خویشتن شناسی .89

 

4-2-4-1 .تاثیر فعالیت ها بر رفتارهای صحیح اجتماعی 91

 

4-2-4-2  .تاثیر فعالیت ما بر رشد اجتماعی 94

 

4-2-4-3 .تاثیر فعالیت بر روحیه همکاران و تعاون 96

 

4-2-4-4 .تاثیر فعالیت ها بر میزان خویشتن شناسی .99

 

4-2-4-5 . تاثیر فعالیت ها بر حدود ذوق ادبی 101

 

 

 

فصـل پنجـم : بـحث و نتیجـه گیـری

 

مقدمه .104

 

5- بررسی سوال های تحقیق .104

 

5-1 . سوال فرعی اول 105

 

5-1-1 . پذیرش مسئولیت اجتماعی 106

 

5-1-2 . فعالیت در صحنه های اجتماعی .106

 

5-1-3 . برنامه های تحقیقاتی .107

 

5-1-4 . آگاهی های مذهبی 107

 

5-1-5 . کلام وحی .108

 

5-2 . سوال فرعی دوم 108

 

5-3 . سوال فرعی سوم .109

 

5-3-1 . فعالیت های علمی .110

 

5-3-2 . توانمندی فردی 110

 

5-3-3 . اطلاعات نرم افزاری .111

 

5-4 . سوال فرعی چهارم 111

 

1-1 بیان مسئله 1

 

1-2 هدف پژوهش 5

 

1-3 سؤال پژوهش 5

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش

 

2-1 پیشینه نظری 8

 

2-1-1 مسئله پژوهش 8

 

2-1-2 انواع مسئله 10

 

2-1-2-1 انواع مسئله بر اساس نتایج حاصل از آن 10

 

2-1-2-1-1 مسئله افزایشی 10

 

2-1-2-1-2 مسئله اصلاحی 10

 

2-1-2-1-3 مسئله اثباتی 10

 

2-1-2-1-4 مسئله ردی 11

 

2-1-2-1-5 مسئله ترکیبی 11

 

2-1-2-2 انواع مسئله بر اساس اسم پرسشی 11

 

2-1-2-2-1 تحلیلی: 11

 

2-1-2-2-2 ادراکی 11

 

2-1-2-2-3 توصیفی 11

 

2-1-2-2-4 تاریخی 12

 

2-1-2-2-5 جغرافیایی 12

 

2-1-2-2-6 انسانی 12

 

2-1-2-2-7 کمی 12

 

2-1-2-2-8 سنجشی 12

 

2-1-2-2-9 تحلیل اعتبار 12

 

2-1-2-2-10 تفسیری 12

 

2-1-3 معیارهای مسئله پژوهشی مناسب 13

 

2-1-4 تفاوت سؤال و مسئله و مشکل 16

 

2-1-5 راه‌های دست‌یابی به مسئله پژوهش 17

 

2-1-6 تهدیدات و موانع انتخاب مسئله رساله 20

 

2-2 پیشینه پژوهشی 21

 

2-3 نتیجه‌گیری 32

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

3-1 روش پژوهش 34

 

3-2 ابزار پژوهش 35

 

3-3 روش گردآوری اطلاعات 35

 

3-3-1 گام نخست: کسب اطلاعات و آمادگیهای لازم: 36

 

3-3-2 گام دوم: مطالعهی پژوهشهای مرتبط با موضوع و مطالعه پیشینه نظری   37

 

3-3-3 گام سوم: تدوین سؤالات محوری 37

 

3-3-4 گام چهارم: انجام مصاحبه‌های اولیه و درک نقاط قوت و ضعف آنها   38

 

3-3-5 گام پنجم: انجام و رعایت استلزامات پیش از مصاحبه: 38

 

3-3-5-1 ارائه راهنمای مصاحبه به مشارکت‌کنندگان 38

 

3-3-5-2 جلب رضایت و همکاری مشارکت‌کنندگان جهت انجام مصاحبه 38

 

3-4 ملاحظات اخلاقی 39

 

3-5 مشخص نمودن میدان پژوهش و نحوه دستیابی به مشارکت‌کنندگان: 40

 

3-6 انجام مصاحبه 42

 

3-7 نحوه کدگذاری اطلاعات گردآوری‌شده 44

 

3-8 شیوه تحلیل اطلاعات 46

 

3-9 اعتبار یافته‌های پژوهش 48

 

فصل چهارم: یافته‌های پژوهش

 

4-1 استخراج مفاهیم، مقوله‌ها و تم‌های حاصل از مصاحبه با دانشجویان دکتری علوم انسانی 51

 

4-2 استخراج مفاهیم، مقوله‌ها و تم‌های حاصل از مصاحبه با دانشجویان دکتری علوم پایه 73

 

4-3 استخراج تم‌های مشترک حاصل از مصاحبه با دو گروه دانشجویان رشته‌های علوم انسانی و علوم پایه 88

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری

 

5-1 نتایج و تفاسیر 92

 

5-1-1 تخصص علمی استاد راهنما 93

 

5-1-2 منش و ویژگی‌های شخصیتی استاد راهنما 94

 

5-1-3 توانمندی دانشجو 96

 

5-1-4 انگیزه دانشجو 98

 

5-1-3 مهارت های دست یابی به منابع کشف مسئله پژوهش 99

 

5-1-3-1 بهره‌گیری از طرح‌ها، اولویت‌ها و پیشنهادات پژوهشی 99

 

5-1-4 مکاتبه با افراد ذی‌صلاح 101

 

5-1-4 ویژگی‌های مسئله مناسب پژوهش 102

 

5-1-4-1 علاقمندی پژوهشگر به موضوع پژوهش: 102

 

5-1-4-2 بدیع بودن و پرهیز از تکرار گرایی در انتخاب مسئله پژوهش   105

 

5-1-4-3 کاربردی بودن و مفید بودن پژوهش 107

 

5-1-5 عوامل موثر در کشف مسئله مناسب پژوهش 108

 

5-1-5-1 مطالعه پژوهش‌های قبلی و کسب تخصص در زمینه مسئله پژوهش 109

 

5-1-6 تدارک توشه سفر پژوهش 110

 

5-1-6-1 توجه به مواد اولیه و امکانات در دسترس 110

 

5-1-7 فراز و نشیب‌های پیش روی محقق در انتخاب مسئله پژوهش 112

 

5-1-7-1 روحیه مدرک‌گرایی و پژوهش رفع تکلیفی 113

 

5-1-7-2 پراکندگی و وسعت در حوزه پژوهش 114

 

5-1-8 صرف زمان 115

 

5-2 جمع‌بندی بحث و نتیجه‌گیری 117

 

5-7 محدودیت‌های پژوهشی 123

 

5-6 پیشنهادات پژوهش 124

 

5-6-1 پیشنهادات کاربردی 124

 

5-6-2 پیشنهادات پژوهشی 125

 

پیوست 2

 

اجازه‌نامه پژوهش 2

 

سؤالات محوری پژوهش 3

 

فهرست جداول                                    

 

جدول 3-1 اطلاعات دموگرافیک پژوهیدگان 42

 

جدول 4-1 کلیه مقوله‌ها و مفاهیم استخراج‌شده از تجربیات دانشجویان دکتری علوم انسانی جهت انتخاب مسئله پژوهش 52جدول 4-2 تم‌های اصلی استخراج‌شده از تجربیات دانشجویان دکتری علوم انسانی جهت انتخاب مسئله پژوهش 71

 

جدول 4-3 کلیه مقوله‌ها و مفاهیم استخراج‌شده از تجربیات دانشجویان دکتری علوم پایه جهت انتخاب مسئله پژوهش 74

 

جدول 4-4 تم‌های استخراج‌شده از (مصاحبه) تجربیات دانشجویان دکتری علوم پایه جهت انتخاب مسئله پژوهش 87

 

جدول 4-5 مجموعه تم‌های مشترک حاصل از تجربیات دانشجویان دکتری علوم انسانی و علوم پایه در انتخاب مسئله پژوهش 89

 

فهرست اشکال                          

 

شکل 2-1 انواع مسئله (قبول،1390؛ فرهنگی و صفر زاده، 1385؛ رضی، 1391)   12

 

شکل 2-2 ویژگی‌های مسئله پژوهش با بهره گرفتن از پیشینه موجود 16

 

شکل 2-3 فرآیند یافتن مسئله شایسته پژوهش (کراسول، 2005؛ الیس و لوی، 2008).   20

 

شکل 4 -1 روابط تم‌های مشترک مستخرج از تجربیات دانشجویان دکتری علوم انسانی و علوم پایه جهت انتخاب مسئله پژوهش 91

 

           چکیده

 

یکی از دغدغه‌ها‌ی اصلی دانشجویان دکتری انتخاب مسئله پژوهش برای انجام رساله‌ی است که در این مسیر آنها با چالش‌های جدی مواجه هستند. هدف از این پژوهش، بررسی تجارب زیسته دانشجویان دوره‌ی دکتری رشته‌های علوم انسانی و علوم پایه دانشگاه فردوسی مشهد در انتخاب مسئله رساله‌ دکتری بود. جامعه پژوهش کلیه‌ی دانشجویان دوره‌ی دکتری دانشکده علوم پایه و دانشکده های علوم انسانی در سال 1393-1392 بودند. نمونه پژوهش شامل 25 نفر از این دانشجویان بود، به شیوه‌ی نمونه‌گیری هدفمند و مبتنی بر ملاک انتخاب شدند. پژوهش حاضر از رویکرد کیفی و با روش پدیدارشناسی توصیفی انجام پذیرفته است. ابزار گردآوری اطلاعات مصاحبه نیمه ساخت‌یافته بود. برای تحلیل اطلاعات از روش تحلیل تفسیری و رویکرد مقایسه مداوم استراوس و کوربین استفاده شد. جهت کسب اعتبار پژوهش از روش‌های توصیف غنی و انتخاب هدفمند مشارکت‌کنندگان، نگارش یادداشت‌های تأملی، کفایت اجماعی و کدگذار ثانوی استفاده شد. یافته‌های پژوهش بر اساس مصاحبه با دو گروه از دانشجویان دکتری رشته‌های علوم انسانی و علوم پایه برای انتخاب مسئله پژوهش، در قالب ده مضمون مشترک: مضمون اول تخصص علمی استاد راهنما، مضمون دوم ویژگی‌های شخصیتی استاد راهنما شامل رابطه استاد راهنما- استاد مشاور- دانشجو و رهبری استاد راهنما می باشد؛ مضمون سوم توانمندی دانشجو شامل جسارت علمی و صبر و شکیبایی وی برای ورود به عرصه های مجهول و کمتر توجه شده می باشد؛ مضمون چهارم انگیزه دانشجو؛ مضمون پنجم مهارت‌های دست‌یابی به منابع کشف مسئله پژوهش شامل: بهره‌گیری از اولویت‌ها و طرح‌ها و پیشنهادات پژوهشی، مکاتبه با افراد ذی صلاح می‌باشد؛ مضمون ششم ویژگی‌های مسئله پژوهش شامل: علاقمندی پژوهشگر به موضوع پژوهش، بدیع بودن، کاربردی بودن می‌باشد؛ مضمون هفتم عوامل موثر بر شناسایی و کشف مسئله مناسب پژوهش که شامل: مطالعه عمیق و دقیق پژوهش قبلی می باشد؛ مضمون هشتم تدارک توشه سفر پژوهش شامل: دسترسی به منابع و امکانات و افزایش توانمندی در بهره‌گیری از منابع موجود می باشد؛ مضمون نهم فراز و نشیب‌های پیش رو محقق در انتخاب مسئله پژوهش که شامل: عدم وجود روحیه مدرک‌گرایی و انجام پژوهش رفع تکلیفی، وسعت و پراکندگی حوزه پژوهش می باشد و آخرین مضمون مشترک زمانبر بودن فرآیند انتخاب مسئله می‌باشد؛ کشف و طبقه بندی شدند.

 

کلید واژگان: تجربه زیسته، انتخاب مسئله، رساله دکتری، علوم انسانی، علوم پایه                                         

 

1-1 بیان مسئله

 

از وظایف عمده آموزش عالی رشد دانشجویان از طریق افزایش دانش، مهارت، نگرش‌ها و توانایی‌ها و توان‌بخشی آنان به عنوان فراگیری دائماً نقاد و متفکر است. این هدف زمانی حاصل خواهد شد که نظام آموزش عالی مبتنی بر پژوهش و تحقیق باشد، به فعالیت‌های پژوهشی میدان عمل ببخشد، جاذبه‌های پژوهشی را فراهم و از نتایج و فرآیندهای آنها در تحول و گسترش کلیه ابعاد زندگی انسان، استفاده نماید و در رشد و اعتلای بسیاری از زمینه‌های علمی و عملی جامعه گام بردارد (عزیزی، 1385؛ اتزکویتز[1]، 2003؛ گدازگر و علیزاده اقدم، 1385). پیشرفت هر جامعه‌ای در نتیجه پژوهش حاصل می‌گردد. افزون بر این، پژوهش یاری‌رسان انسان در پیدا کردن راه‌حل مسئله و حل تضادهاست (کومار، 1381: 5؛ آبرامسون[2]، 2002). یکى از اهداف سازمان‏هاى آموزشى و تحقیقاتى، تربیت و پرورش انسان‏هایى توانمند در

 

مسلمان درگروِ شناخت جهان بینی اسلام است و تنها در این صورت است که می توان به ارزشهای تعیین کننده هویت زن مسلمان دست یافت. پایان نامه حاضر پژوهشی در زمینه بررسی ابعاد هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) است. روش مورد استفاده در این پژوهش روش کیفی و از نوع تحلیل اسنادی است که سعی شده است با مراجعه به منابع مرتبط با موضوع، ضمن بیان کلیاتی در خصوص ابعاد هویت زن مسلمان از دیدگاه اسلام، ابعاد آن دراندیشه امام خمینی(ره) نیز مورد بررسی قرار گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهد که امام خمینی(ره) در چهارچوب جهان بینی توحیدی و مقام انسانی زن، به تبیین ابعاد هویت زن در خانواده و اجتماع پرداخته اند و در جامعه اسلامی با ساختاری مبتنی بر ایدئولوژی اسلامی هویت، جایگاه و نقش زن مسلمان را مثبت و سازنده می دانند. زن مسلمان در اندیشه ایشان فعال در صحنه  سیاسی، اجتماعی و دارای نقش تعیین کننده در پیروزی انقلاب اسلامی است. طبق نظر ایشان، نقش مثبت و سازنده زن مسلمان وحضور وی در عرصه های مختلف، باید همراه با حفظ عفاف و رعایت موازین اسلامی صورت گیرد، تا حیثیت و منزلت زن مسلمان حفظ گردد. بدین ترتیب با تغییر روحیات و ذهنیات جامعه توسط نقش مثبت و سازنده زن، اهداف نظام اسلامی تأمین می شود و اگر این نقش منفی و مخرب باشد نتیجه عکس خواهد داد. بنابراین تفکرات خاص امام خمینی(ره) تأثیر بسزایی در فرهنگ و باور زن و بر فکر و اندیشه وی داشته و افق دید وی را وسیع کرده و حرکت زن را به سوی کمال و پیشرفت سرعت بخشید. درپرتو اندیشه و بیانات ایشان زن دریافت که در خانواده و نظام اسلامی جایگاه ویژه و نقش بسزایی دارد و می تواند با حفظ عفاف در جامعه، در همه عرصه ها اعم از سیاسی، فرهنگی، نظامی و . ‌ حضور فعال، سازنده و سرنوشت ساز پیدا کند.

 

کلید واژه ها: هویت دینی،‌ زن مسلمان، اسلام،‌ امام خمینی(ره)، انقلاب اسلامی، مشارکت

 

     عنوان                                                                                                          صفحه 

 

 فصل اول: کلیات تحقیق. 1

 

الف. بیان مسأله .2

 

ب. اهمیت و ضرورت تحقیق. .4

 

پ. اهداف تحقیق. .4

 

ت. سؤال های تحقیق .5

 

ث. پیشینه تحقیق .5

 

ج. روش انجام تحقیق 15

 

چ. ابزار گردآوری اطلاعات . 15

 

ح. محدوده زمانی و مکانی تحقیق . 16

 

خ. سازمان دهی فصول تحقیق 16

 

فصل دوم: مفاهیم و مبانی نظری 17

 

مقدمه .. 18

 

الف. مفهوم، ابعاد و انواع هویت دینی. 18  

 

مفهوم هویت دینی . 18
 

1. مفهوم هویت . 18
 

2. مفهوم دین 21
 

3. مفهوم هویت دینی 22
 

مؤلفه های هویت دینی . 25
 

ابعاد هویت دینی . 26
 عنوان                                                                                                            صفحه

 

    3 . 1. بعد دینداری ( نگرشی). 26

 

2. بعد فرهنگی (تعهدی) 27
 

3. بعد تاریخی (تعلقی) 27
 

انواع هویت دینی 28
 

1. هویت دینی سنتی .28
 

2. هویت دینی بازتابی .28
ب. مبانی نظری هویت زن مسلمان29

 

مبانی نظری هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام.29
 

1. بعد انسانی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام. 29
 

1. 1. آفرینش انسان .29
 

1. 2. فلسفه آفرینش زن .30
 

1. 3. احیاء شخصیت زن 32
 

1. 4. مقام خلافت و جانشینی .34
 

1. 5. اشتراک زن و مرد در انسانیت .35
 

1. 6. عنصرگناه بودن زن .36
 

1. 7. بهره مندی از ارزش های انسانی 37
 

1. 8. تکامل و اوج گرایی .38
 

1. 9. کرامت زن در معرفت و شناخت .39
 

1. 10. کرامت زن در قابلیت هدایت .41
 

1. 11. زنان اسوه و الگو .42
 عنوان                                                                                                            صفحه

 

1. 11. 1. حضرت خدیجه(س) 44
          1.1. 11. 2. حضرت فاطمه(س) .45

 

1. 11. 3. حضرت مریم(س) . 46
          1.1. 11. 4. آسیه .46

 

2. بعد خانوادگی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام47
 

2. 1. موازنه حقوق و تکالیف 47
 

2. 2. تکریم زن در جایگاه دختر .48
 

2. 3. تکریم زن در جایگاه همسر .49
 

2. 4. تکریم زن در جایگاه مادر 50
 

3. بعد اجتماعی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام.51
 

3. 1. حیاء و عفاف . 51
 

3. 2. تعلیم و تعلم .53
 

4. بعد اقتصادی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام 54
 

1. 1. حق مالکیت 54
     1 . 4. 2. حق اشتغال .57 

 

4. 3. حق ارث 58
 

4. 4. حق مهریه 61
 

4. 5. حق نفقه .63
 

4. 6. حق دیه .65
 عنوان                                                                                                              صفحه

 

5. بعد سیاسی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام67
 

5. 1. بیعت 67
 

5. 2. هجرت .68
 

5. 3. جهاد 70
 

5. 4. حکومت 72
 

5. 5. امر به معروف و نهی 73
 

5. 6. شورا 74
 

مبانی نظری هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .75
 

1. هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .75
 

1. 1.تجربه تاریخی زندگی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در بازسازی هویت زن مسلمان 77
 

1. 2. نقش هستی شناسی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در بازسازی هویت زن مسلمان.78
 

1. 3. نقش اسلام شناسی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در باز سازی هویت زن مسلمان79
 

1. 4. نقش انسان شناسی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در بازسازی هویت زن مسلمان 79
 

1. 4. 1. ویژگی های انسان در اندیشه امام خمینی(ره)80
 

1 .4. 1. 1. جلوه رحمت الهی و خلیفه اللهی انسان 82
 

1 .4. 1. 2. حقیقت جویی و سعادت طلبی انسان 82
 

1 .4. 1. 3. اختیار و آزادی انسان 83
 

1 .4. 1. 4. عدالت خواهی انسان .85
 

1 .4. 1. 5. تربیت پذیری و تهذیب نفس انسان . 85
عنوان                                                                                                            صفحه

 

1 .4. 1. 6. جامعیت و لایتناهی بودن انسان 87
 

1 .4. 1. 7. دو بعدی بودن انسان 88
 

1 .4. 1. 8 فطرت کمال گرایانه انسان.90
 

1 .4. 1. 9. آزادی خواهی انسان .92
 

1. 5. هویت اسلامی _ انسانی در اندیشه امام خمینی(ره) 92
 

1. 6. هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) 96
      جمع بندی .98

 

                فصل سوم: بعد اجتماعی ـ اقتصادی هویت زن مسلمان دراندیشه امام خمینی(ره)100

 

مقدمه .101

 

الف. الگوی مشارکت اجتماعی زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) 101   

 

حضرت فاطمه(س) الگوی مشارکت اجتماعی زن مسلمان .101
 ب. بعد اجتماعی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره).105

 

مشارکت اجتماعی زنان با حفظ جهات شرعی 108
 

زمینه های مشارکت اجتماعی زنان 111
 

1. مشارکت در سازندگی جامعه 111
 

2. مشارکت در عرصه علمی و فرهنگی .114
پ. بعد اقتصادی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .118

 

فعالیت اقتصادی زن 118

 

به جهت تدوین چهارچوب ارزیابی و پیدا کردن متغیرها و مقوله­های مورد نیاز در تحلیل محتوا، ابتدا به طرح برداشت‌ها و تعابیر مختلفی که از فرهنگ وجود دارد و تاثیر هر یک بر سیاست­گذاری پرداخته خواهد شد و سپس ادبیات موضوع مورد مطالعه قرار می­گیرد و ابعاد مختلف سیاست­گذاری فرهنگی واکاوی شده و سپس مروری کلی به جریان‌های فرهنگی موجود در جامعه­ی ایرانی می­شود.

 

مقوله­های کلی که در تحلیل محتوای سیاست­های فرهنگی مورد استفاده قرار می­گیرد عبارتند از: نوع گزاره­های سیاست­گذاری، تعریف فرهنگ به کار گرفته شده، سرمشق و منشا، کارکرد مورد انتظار از فرهنگ، حوزه­ سیاست­گذاری شده، محدوده­ فرهنگ، ویژگی مورد تاکید از فرهنگ، و نهاد متولی اجرای سیاست مورد نظر.

 

یافته­ های تحقیق نشان می­دهد که در سیاست­های فرهنگی ایران تعریف وسیعی از فرهنگ مورد نظر است و بیشتر حجم سیاست­های فرهنگی ایران را ارزش­گذاری و هدف­گذاری تشکیل داده است نه سیاست به معنای واقعی کلمه. سیاست­های فرهنگی ایران کاملا دولتی است و حدود و ثغور دخالت­های دولت در آن مبهم است. سیاست­های فرهنگی از جهت هنجاری بودن و شریعت­گرایانه بودن سویافته است و به علاوه اینکه نیندیشیدههای فراوانی دارد. همچنین در متن سیاست­های فرهنگی تناقضاتی در سرمشق­های مورد استفاده دیده می­شود.

 

کلیدواژه‌ها: ­فرهنگ، سیاست فرهنگی، سیاست­گذاری فرهنگی، برنامه ­ریزی فرهنگی، جریان­شناسی فرهنگی، جریان­های فرهنگی، قانون اساسی، برنامه پنجم توسعه، سند سیاست­های فرهنگی

 

فهرست مطالب

 

مقدمه 6

 

1- کلیات 8

 

1-1- طرح مسئله 9

 

1-2- ضرورت تحقیق 9

 

1-3- تحدید موضوع و اهداف تحقیق 10

 

1-4- پرسش‌های تحقیق 12

 

1-5- روش‌های تحقیق 13

 

1-5-1- روش اسنادی 13

 

1-5-2- روش تحلیل محتوی 13

 

1-5-3- جامعه‌ی آماری سیاست‌های فرهنگی 13

 

2- فرهنگ و سیاست‌گذاری فرهنگی 14

 

2-1- مقدمه 15

 

2-2- مفاهیم سیاستِ فرهنگ، سیاست فرهنگی، و سیاست‌گذاری فرهنگی 16

 

2-3- تمایز برنامه‌ریزی فرهنگی و سیاست‌گذاری فرهنگی 17

 

2-4- سابقه سیاست‌گذاری فرهنگی در جهان 18

 

2-5- سابقه سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران 19

 

2-6- تاثیر تعریف فرهنگ بر سیاست‌گذاری 20

 

2-7- سه تعریف از فرهنگ 22

 

2-7-1- تعریف هنجاری 24

 

2-7-2- تعریف توصیفی 25

 

2-7-3- تعریف اسنادی 26

 

2-8- ویژگی‌های فرهنگ 27

 

2-8-1- فرهنگ در مقابل طبیعت 28

 

2-8-2- فرهنگ، امری جمعی و مشترک 29

 

2-8-3- فرهنگ، امری نمادین 30

 

2-9- فرهنگ و جامعه 31

 

2-9-1- فرهنگ به مثابه یک ساختار 32

 

2-9-2- امر فرهنگی و امر اجتماعی 32

 

2-9-3- فرهنگ در مقابل سیاست و اقتصاد 33

 

2-9-4- اهمیت فرهنگ 33

 

2-9-5- دوگانگی‌های فرهنگ 34

 

2-10- امکان سیاست‌گذاری برای فرهنگ 35

 

2-10-1- فرهنگ و سیاست‌گذاری 35

 

2-10-2- جامعه و سیاست‌گذاری فرهنگی 36

 

2-10-3- دولت و سیاستگذاری فرهنگی 37

 

3- چهارچوب مفهومی سیاست فرهنگی 39

 

3-1- مقدمه 40

 

3-2- ویژگی‌های اجتماعی فرهنگ 40

 

3-2-1- فرهنگ عامل وحدت 40

 

3-2-2- اجتماعی شدن و بازتولید فرهنگی 41

 

3-2-3- فرهنگ عامل تمایز 42

 

3-2-4- هژمونی 42

 

3-2-5- ضد هژمونی 43

 

3-2-6- کالایی شدن فرهنگ 44

 

3-2-7- تغییر فرهنگی 45

 

3-2-8- فرهنگ‌پذیری 45

 

3-3- فرهنگ و هویت 46

 

3-3-1- فرهنگ، ابزار رفع نیاز 46

 

3-3-2- فرهنگ، عامل ایجاد هویت 46

 

3-3-3- پویایی هویت 47

 

3-3-4- فرهنگ و شخصیت 48

 

3-4- نیاز به سیاست‌گذاری برای فرهنگ 48

 

3-4-1- میراث فرهنگی، هنرهای زیبا و صنایع دستی 48

 

3-4-2- حقوق فرهنگی 49

 

3-4-3- ایجاد هویت ملی 50

 

3-4-4- جهانی شدن و مقاومت فرهنگی 51

 

3-4-5- فهم توسعه در معنای وسیع آن 52

 

3-4-6- تنوع فرهنگی و دموکراسی فرهنگی 53

 

3-4-7- مقابله با تبعات تمدن جدید و دموکراتیزه فرهنگی 55

 

3-5- سرمشق‌های سیاست فرهنگی 56

 

3-5-1- دو سرمشق موجود در سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران 58

 

3-6- مراحل سیاست‌گذاری فرهنگی 60

 

3-7- اجزای سیاست فرهنگی 61

 

4- جریا‌ن‌های فرهنگی ایران 64

 

4-1- مقدمه 65

 

4-2- سنخ‌شناسی جریان‌های فرهنگی 65

 

4-3- شرح جریان‌های فرهنگی 69

 

4-3-1- اسلام‌گرایی 69

 

4-3-2- نوگرایی دینی (روشنفکری دینی) 77

 

4-3-3- نوگرایی سکولار 83

 

4-3-4- میانه‌روی سیاسی و اصلاح‌طلبی 87

 

4-3-5- اسلام سنتی 92

 

4-3-6- تکنوکراسی 94

 

4-3-7-  مقایسه بین جریان‌های فرهنگی 94

 

5- تحلیل محتوای سیاست‌های فرهنگی 97

 

5-1- مقدمه 98

 

5-2- روش تحلیل محتوا 98

 

5-2-1- ترکیب روش کمی و کیفی 99

 

5-3- طرح تحقیق 99

 

5-3-1- اهداف جزئی و متغیرهای تحقیق 100

 

5-3-2- واحد تحلیل 103

 

5-4- اجرای کدگذاری 103

 

5-4-1- قانون اساسی 104

 

5-4-2- سند سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران 105

 

5-4-3- برنامه پنجم توسعه 106

 

5-5- جمع‌بندی کدگذاری‌ها 107

 

5-6- تفسیر بیشتر یافته‌ها 110

 

5-7- اعتبار 113

 

5-8- پایایی 113

 

6- بحث و نتیجه‌گیری 116

 

6-1- مقدمه 117

 

6-2- مروری بر سه متن سیاست فرهنگی ایران 117

 

6-3- مروری انتقادی بر سیاست‌های فرهنگی ایران 119

 

6-3-1- مناقشه جریانهای فرهنگی بر سر سیاستهای فرهنگی 121

 

6-3-2- جمعبندی نهایی 122

 

6-4- تحقیق موجود، مشکلات و آینده‌نگری 124

 

منابع 126

 

این تحقیق بر آن است تا به این پرسش اساسی پاسخ دهد که الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی در عرصه های نقش اجتماعی و مصرف و پوشش دارای چه مولفه هایی بوده و راهکار تقویت آن در جامعه چیست؟ روش مورد استفاده در این تحقیق کیفی و از نوع تحلیل اسنادی است و البته علاوه بر مطالعه متون و منابع روایی معتبر، مصاحبه از صاحبنظران این عرصه نیز انجام شده است. یافته های این تحقیق حاکی از آن است که نامطلوب بودن اختلاط زن و مرد، عزت و شأن زن و اصالت خانواده با محوریت زن از جمله عناصر نظام ارزشی حاکم در تعیین کیفیت نقش اجتماعی زنان است و نکوهش اسراف و تجمل گرایی، نیاز حقیقی و نیاز کاذب، زهد و قناعت، تبرج مطلوب برای زنان از جمله عناصر نظام ارزشی حاکم بر الگوی مصرف زن مسلمان و کارکردهای اجتماعی و فردی حجاب از ملاحظات مربوط به الگوی پوشش زن مسلمان لحاظ شده است. در پایان تحقیق همچنین راهکارهایی پیرامون تقویت الگوی استخراج شده در جامعه ارائه شده است.

 

کلیدواژه ها: الگوهای سبک زندگی، زن مسلمان ایرانی، مصرف، نقش اجتماعی، حجاب و پوشش.

 

 فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                                      صفحه

 

فصل اول: کلیات تحقیق

 

الف. بیان مساله 1

 

ضرورت و اهمیت تحقیق . 4
پ. اهداف تحقیق . 4

 

سوالات تحقیق . 4
 

تعریف مفاهیم 5
 

پیشینه تحقیق 6
 

روش انجام تحقیق 13
 

ابزار گردآوری اطلاعات . 13
 

محدوده زمانی و مکانی تحقیق 13
 

سازماندهی فصول 13
فصل دوم: چهارچوب نظری تحقیق

 

مقدمه . 15

 

الف. مبانی هستی شناختی 16

 

هستی مخلوق 16
 

هستی هدفمند و منتظم . 16
 

تناسب میان تکوین و تشریع . 18
 

دنیا و آخرت . 20
 

عالم غیب 21
ب. مبانی انسان شناختی . 23

 

انسان بنده و خلیفه خدا . 23
 

انسان موجودی ذو ابعاد 24
عنوان                                                                                                                                      صفحه

 

فطرت انسان . 26
 

انسان موجودی محدود . 27
 

انسان موجودی مختار . 27
پ. مبانی زن شناختی . 28

 

اشتراک زن و مرد در انسانیت . 28
 

تفاوت های زن و مرد در خلقت 30
               1.2. نقصان عقل 33

 

               2.2. کمال احساس 35

 

               3.2. ضعف جسمانی 35

 

               4.2. غیرت در مردان 36

 

               1.2. صبر و حیا در زنان . 37

 

آفرینش اصیل زن . 38
ت. مبانی معرفت شناختی . 40

 

منزلت عقل در هندسه معرفت دینی . 40
 

منزلت وحی در هندسه معرفت دینی 41
 

نسبت میان عقل، نقل و وحی 43
ج. مبانی دین شناختی 45

 

فرد و جامعه . 45
 

نقش دین در تشریع و قانونگذاری . 46
 

معیار ارزشمندی و ارزش گذاری 47
 

نظام حق و تکلیف 48
 

عدل و حکمت الهی . 49
جمع بندی . 51

 

 

 

عنوان                                                                                                                                      صفحه

 

فصل سوم: مولفه های الگوی نقش اجتماعی زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی

 

مقدمه . 55

 

الف. اصول و پیش فرض های حاکم بر دیدگاه اجتماعی اسلامی . 56

 

تعالی فرد در گرو تعالی جامعه 56
 

معیار ارزشمندی نقش ها . 56
 

جایگاه مرد و زن در اقتصاد خانواده و جامعه . 58
 

نقش های مکمل و موازی . 59
 

اصالت خانواده و مصالح آن . 60
ب. نظام ارزشی حاکم در بحث نقش زنان 64

 

مطلوب نبودن اختلاط زن و مرد 64
 

عزت و احترام زن 65
 

محوریت زن در خانواده . 66
 

تاکید بر مربی بودن زن . 68
پ. مولفه های نقش اجتماعی زنان 70

 

همسری 70
 

مادری 72
 

خانه داری . 74
 

تحصیل . 75
 

آموزش و تربیت . 78
 

اشتغال و فعالیت اقتصادی 79
 

مشارکت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی . 87
 جمع بندی 89

 

فصل چهارم: مولفه های الگوی مصرف زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی

 

 مقدمه . 90 

 

عنوان                                                                                                                                      صفحه

 

الف. اصول و پیش فرض های حاکم بر دیدگاه اسلام در باب مصرف 91

 

سطوح رفاه در دیدگاه اسلامی 91
 

مصرف مطابق با شان عرفی افراد . 91
 

فقر و غنا . 92
 

قاعده نفی سبیل و ارتباط مصرف با تولید 94
 

مفهوم نیاز 95
          1.5. مد و مصرف گرایی مدرن . 96

 

          2.5. تاملی بر پدیده خرید فراغتی . 98

 

          3.5. نقش تبلیغات بازرگانی در ایجاد نیاز کاذب . 100

 

          4.5. فرهنگ مبتنی بر چشم و هم چشمی . 101

 

ب. نظام ارزشی اسلام در باب مصرف 102

 

نکوهش اسراف 102
         1.1. محدوده اسراف 103

 

زهد 105
 

قناعت و صرفه جویی . 107
 

انفاق 107
 

تبرج مطلوب برای زن . 108
 

نکوهش چشم و هم چشمی 109
 

مذمت تجمل گرایی . 110
 

شکر و طلب روزی از خدا 111
پ. مولفه های الگوی مصرف زن مسلمان ایرانی 112

 

پوشاک 112
 

وسایل زندگی . 113
 

مصارف آرایشی و بهداشتی 114
عنوان                                                                                                                                      صفحه

 

وقت و زمان . 115
 

وسیله نقلیه شخصی . 115
 

انفاق 116

 

این پژهش سعی دارد تا مروری بر نحوه تشکیل گفتمان انقلاب اسلامی داشته و دال‌های تشکیل دهنده آن را از منظر امام خمینی(ره) دریافته و نحوه مفصل بندی دال مرکزی و دال‌های برتر نیز ترسیم می شود. همچنین با مرور بر نظریات هویت از منظر جامعه شناسی، دال‌های گفتمان انقلاب اسلامی در ویژگی‌های هویتی شهدای دفاع مقدس نیز مورد بررسی قرار گرفته و به میزان انطباق آن با دال‌های گفتمان انقلاب از منظر امام پرداخته می شود.

 

در این پژوهش از روش تحلیل گفتمان استفاده شده و جامعه‌ی آماری آن نیز کلیه‌ی آثار مکتوب و شفاهی و خصوصاً وصیت‌نامه‌های سرداران و فرماندهان شهدای 8 سال دفاع مقدس می باشد. به طوری که با توجه به روش تحلیل گفتمان، به نحوه بازنمایی دال‌های گفتمان انقلاب اسلامی در ویژگی‌های هویتی شهدای دفاع مقدس پرداخته می شود.

 

از یافته‌های این پژوهش می توان به تعیین گفتمان انقلاب اسلامی از منظر امام خمینی(ره) اشاره کرد و نیز دال‌های تشکیل دهنده این گفتمان، به گونه ای که دال مرکزی اسلام ناب بوده و سایر دال‌های برتر این گفتمان نیز عبارتند از: ولایتمداری، نفی تجدد، کفر و استکبار جهانی به عنوان “غیر”، امت گرایی، ایثار و شهادت، استقلال، آزادی، مردم محوری، غیبت و انتظار و دفاع از محرومان و مستضعفان. همچنین ویژگی‌های بسیجی و نیز ویژگی‌های گفتمان “غیر” برای گفتمان انقلاب اسلامی نیز از دیگر یافته‌های این پژوهش می باشد.

 

واژگان کلیدی

 

گفتمان، بسیجی، گفتمان انقلاب اسلامی، دال، هویت.

 

 

 

فهرست مطالب   

 

فصل اول. کلیات پژوهش 1

 

بیان مسأله 2

 

اهمیت و ضرورت تحقیق 4

 

ضرورت نظری 5

 

ضرورت عملی 5

 

اهداف تحقیق 5

 

الف) هدف اصلی: 5

 

ب) اهداف فرعی: 5

 

سؤالات تحقیق 6

 

سوال اصلی: 6

 

سوالات فرعی: 6

 

پیشینه تحقیق 6

 

فصل دوم. مبانی نظری پژوهش 9

 

تبیین مفاهیم 10

 

انقلاب 10

 

انقلاب اسلامی 11

 

گفتمان 12

 

بازنمایی 13

 

گفتمان و بازنمایی 15

 

گفتمان‌های سنت و تجدد درایران 17

 

تاریخچه چالش‌های هویت در ایران 17

 

گفتمان‌های هویتی در جامعه سیاسی ایران(1320-1357) 20

 

الف) گفتمان ناسیونال سکولار دولت پهلوی 20

 

ب) گفتمان چپ(مارکسیست ها) 23

 

سازمان چریک‌های فدایی خلق: 24
 

گروه توفان 25
ج) گفتمان  ملی گرایی لیبرال 25

 

د) اسلام پویا و دارای ایدئولوژی انقلابی 30

 

گروه‌های مبارز اسلامی 37

 

عناصر درون گفتمانی هویت اسلامی- شیعی 39

 

گفتمان اسلام ناب محمدی(ص) 40

 

مولفه‌های اسلام ناب: 41

 

1- ولایتمداری 42

 

برجسته ترین شاخص های ولایتمداری 42

 

الف. ولایت مداری در عرصه سیاست واجتماع 42

 

ب. مدیریت ولایت محور 43

 

امت گرایی 43
3- نفی تجدد، کفر و استکبار جهانی به عنوان غیر 44

 

4- دفاع از محرومان و مستضعفان 46

 

5- ایثار و شهادت 47

 

غیبت و انتظار 49
7- مردم محوری 52

 

8- خود کفایی و استقلال 52

 

* تبیین نظری اقتصاداسلامی 53

 

* حفظ اصول وارزشها 53

 

الف- معنویت 53

 

ب- حفظ ارزشها و فلسفه انقلاب ملت ایران 54

 

ج- عدالت اقتصادی 55

 

9- آزادی 55

 

انقلاب اسلامی و بسیجی 57

 

هویت 58

 

مقدمه 58

 

مفهوم هویت 58

 

ارتباط فرد و اجتماع 60

 

مفهوم هویت جمعی یا هویت اجتماعی 60

 

تعریف هویت دینی و ابعاد آن 62

 

نگرش‌های مختلف به هویت 63

 

هویت، دست‌آورد گفتمان 66

 

صاحبنظران و هویت 67

 

دریدا و هویت 67

 

ویتگنشتاین و هویت 69

 

بودریار و هویت 70

 

استوارت هال و هویت 72

 

سوژه‌ی تاریخی مارکسیسم 72

 

روان‌کاوی و سوژگی 73

 

فمینیسم و تفاوت 74

 

زبان و هویت 75

 

سوژه‌ی فوکویی 76

 

فوکو و هویت 79

 

لاکلا و موفه و هویت 83

 

فصل سوم. روش‌شناسی پژوهش 88

 

گفتمان 89

 

لاکلا و موفه و گفتمان 91

 

مفاهیم نظریه گفتمان لاکلا و موفه 94

 

الگوی تحلیل 96

 

مراحل روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه 97

 

شناسایی فضای تخاصم 97
 

منازعات معنایى و تحولات اجتماعى 97
 

معنا و کردارهاى اجتماعى 98
مفصل بندی دال‌های گفتمان انقلاب اسلامی 99

 

جامعه تحقیق 100

 

نمونه تحقیق 100

 

فصل چهارم. تجزیه و تحلیل داده‌ها و تبیین یافته‌های پژوهش 102

 

مقدمه 103

 

اسلام ناب 106
 

ایثار و شهادت 113
 

نفی تجدد، کفر و استکبار جهانی 121
فصل پنجم. نتیجه‌گیری و پیشنهادها 172

 

پیشنهادات 180

 

الف. پیشنهاد پژوهشی 180

 

ب. پیشنهاد به مسئولین فرهنگی 180

 

منابع و مآخذ 181

 

کلیات پژوهش

 

بیان مسأله

 

قرن بیستم شاهد پیدایش انواع ایدئولوژی‌های هویت‌ساز بوده است. سوسیالیسم کوشید با ایجاد چارچوب‌های تازه‌ای برای هویت بخشی به کردارها و زندگی سیاسی- اجتماعی مردمان تحت سیطره خود معنا و شکل ببخشد. ایدئولوژی‌های مذهبی نیز کوشیده‌اند انسان‌های مکتبی خاص خود را بسازند و به همین ترتیب، ایدئولوژی‌های

 

دانش ها (اطلاعات)، نگرش ها و الگوهای رفتارهای سیاسی مطلوب ارائه گردد.                      

 

     در این راستا این پژوهش با هدف سنجش میزان توجه کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه به ابعاد و مولفه های جامعه پذیری سیاسی انجام گردید. اطلاعات مورد نظر، به وسیله پرسشنامه معکوس و از طریق تکنیک تحلیل محتوای 4جلد از کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه سال تحصیلی 1390-1389 گرد آوری شده است. یافته های حاصل از این پژوهش نشان می دهد که مجموع میزان فراوانی توجه به ابعاد و مولفه های جامعه پذیری سیاسی در کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه برابر 4099 مورد می باشد که از این مقدار، کتاب علوم اجتماعی پیش دانشگاهی با 47.47درصد یعنی 1946 مورد بیشترین و کتاب جامعه شناسی1 با 1.97 درصد یعنی 81 مورد کمترین توجه به ابعاد و  مولفه های جامعه پذیری سیاسی داشته است. بیشترین فراوانی ها در این کتاب ها مربوط به آگاهی سیاسی با فراوانی 3096 مورد و75.53 درصد کل فراوانی ها، نگرش سیاسی با مجموع فراوانی 957 مورد و23.34درصد در مرتبه دوم و کمترین فراوانی مربوط به مشارکت سیاسی با مجموع 46مورد 1.12 درصد کل فراوانی ها می باشد.

 

واژگان کلیدی: جامعه پذیری، جامعه پذیری سیاسی، فرهنگ سیاسی، آموزش و پرورش، کتابهای درسی، تحلیل محتوا .

 

فهرست مطالب

 

عنوان . صفحه

 

فصل اول: کلیات .. 1                         1-1- مقدمه 2                     1-2- بیان مسئله . 2                          1-3- ضرورت و اهمیت پژوهش . 5           1-4- اهداف پژوهش . 7                  1-4-1- هدف اصلی 7                                                                                                                          1-4-2- اهداف فرعی 7               1-5- سؤالات پژوهش . 7                 1-5-1- سؤال اصلی 7                                                                                                                           1-5-2- سؤالات فرعی . 7          

 

فصل دوم: مبانی نظری   8       2-1- مقدمه 9      2-2- تعاریف جامعه پذیری و جامعه پذیری سیاسی 10       2-3- تاریخچه و ریشه های تاریخی نظریه جامعه پذیری سیاسی .14         2-4- جامعه پذیری سیاسی و تربیت سیاسی .16      2-5 – جامعه پذیری سیاسی و فرهنگ سیاسی .16      2-6 – شیوه ها و اشکال جامعه پذیری سیاسی 18   2-7- کارکردهای جامعه پذیری سیاسی .21   2-8- عوامل جامعه پذیری سیاسی .23        2-8-1- عوامل اولیه و غیر رسمی 24          2-8-2- عوامل ثانویه و رسمی 30             2-9- آموزش و پرورش و جامعه پذیری سیاسی .39        2-10- رابطه جامعه پذیری سیاسی و مشارکت سیاسی 42      2-11- دیدگاه های نظری در خصوص جامعه پذیری سیاسی .44

 

فهرست مطالب

 

عنوان . صفحه

 

2-11-1- رویکرد روانشناسی اجتماعی 44          2-11-1-1- تئوری رشد و توسعه فکری (ارتقاء شناختی) پیاژه ((j. piaget . 44                        2-11-1-2- تئوری روان تحلیل: (فروید و اریکسون) .45             2-11-1-3- تئوری یادگیری اجتماعی 47           2-11-1-4- تئوری نقش اجتماعی(دیدگاه کنش متقابل نمادین) کولی و مید 47                    2-11-2- رویکرد سیاسی 50              2-11-2-1- تئوری سیستم ها(دیوید ایستون) 51              2-11-3- رویکرد جامعه شناختی. 53                     2-11-3-1- دیدگاه نظم گرا (کارکردی) . 53                        2-11-3-2- دیدگاه تضادگرا (مارکسیستی ) 58           2-12- نقد نظریه های جامعه پذیری سیاسی . 60            2-13- مطالعات انجام شده و پیشینه تحقیق 61               2-14- چهار چوب مفهومی . 68        2-15- الگوی تحلیل . 72                                 2-16- مدل مفهومی . 78

 

فصل سوم: روش تحقیق . 79              3-1- مقدمه 80                         3-2- تعریف تحلیل محتوا . 81                      3-3- تحلیل محتوای کتاب های درسی . 82                       3-4- شیوه ها و فنون تحلیل محتوا 82        3-5- جامعه آماری 83              3-6- تکنیک ها و  ابزار گردآوری داده ها 83                              3-7- اعتبار و روایی . 84     

 

                                                                                                                                     

 

فهرست مطالب

 

عنوان . صفحه

 

3-8-  واحد تحلیل .  87                    3-9- واحد ثبت   88                 3-10- واحد متن .  88               3-11- روش و فنون مورد استفاده در تحلیل داده ها   88        3-12- تعاریف مفهومی و عملیاتی .  88   

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها 113        4-1- مقدمه . 114

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری . 125         5-1- مقدمه   126         5-2- مروری بر یافته های نهایی پژوهش   126        5-3- نتیجه گیری کلی   137         5-4- بحث و گفتگو پیرامون پافته های نهایی پژوهش   138   5-5- محدودیت های پژوهش   140                     5-6- پیشنهادها .  140             5-6-1- پیشنهادات پژوهشی   140              5-6-2- پیشنهادات کاربردی   141                منابع   143             منابع فارسی   144           منابع لاتین  151          پیوست ها     أ 

 

مقدمه :

 

  جوامع بشری و مطالعه رفتار پیچده  افراد جامعه و بحران هایی که جوامع با آن روبروست از دیرباز ذهن جامعه شناسان، فیلسوفان و روانشناسان اجتماعی را به خود مشغول ساخته و یکی از دغدغه های آنان بوده است.

 

     تأمل در هر سیر تاریخی و بررسی حیات جوامع در دوره های گوناگون تاریخی این حقیقت غیرقابل انکار را نمایان می سازد که جوامع در دوره هایی دچار بی ثباتی، تحولات سیاسی یا با تغیر شکل حکومت مواجه می شوند که شرایط لازم برای حفظ و استمرار نظام سیاسی فراهم نسازند.

 

      یکی از شرایط استمرار نظام های سیاسی در جوامع مختلف، انتقال فرهنگ سیاسی از یک نسل به نسل دیگر و حفظ و نگهداری فرهنگ سیاسی یا به عبارتی جامعه پذیری افراد جامعه می باشد. بنابراین هر نظام سیاسی برای حفظ و بقای خود ناچار به همراهی اعضای جامعه و انتقال فرهنگ سیاسی و جامعه پذیری سیاسی افراد آن جامعه است. نظام سیاسی که نتواند تعلق های ذهنی، وابستگی های روانی و اعتماد سیاسی ایجاد کند، هنجارها و ارزش های سیاسی خود را به اعضاء و نسل جدید القاء کند، به عبارتی نتواند فرهنگ سیاسی خود را استمرار بخشد، نخواهد توانست وفاداری، همکاری و مشارکت سیاسی افراد آن جامعه را جلب نماید، در این حالت مشروعیت سیاسی خود را از دست خواهد داده و این به معنی بحران نظام سیاسی خواهد بود و دیری نخواهد پائید که نظام سیاسی، نهادها و ساخت های آن فرسوده شده، رو به ضعف خواهد نهاد و نهایتاً کل نظام سیاسی به سقوط خواهدکرد.

 

     بنابراین با بهره گرفتن از نظریه جامعه پذیری سیاسی می توان علل استمرار و ثبات یک نظام سیاسی یا علل بی ثباتی و زوال نظام های سیاسی را تبیین کرد.

 

1-2- بیان مسئله :

 

جامعه پذیری سیاسی امروزه یکی از مفاهیم اساسی و مهم در بخش هایی از علوم اجتماعی بویژه جامعه شناسی و روانشناسی اجتماعی است. از لحاظ تاریخی با اینکه واژه جامعه پذیری سیاسی از قدمت زیادی برخوردار

 

 نیست ولی بحث در مورد آن را با عناوین دیگر می توان در اندیشه های سیاسی زمان افلاطون مشاهده کرد. اصولاً منظور از جامعه پذیری سیاسی را باید روندی دانست که فرد در آن با وظایف، حقوق و نقش های سیاسی خود در جامعه آشنا می شود، بنابراین ریشه این بحث را باید به بحث رابطه متقابل فرد و جامعه مربوط دانست .(کمالی اردکانی، 1372: 71 )

 

      نظام های سیاسی برای حفظ و بقای خود نیازمند همراه کردن افرادی هستند که درون آن سازمان یا نظام زندگی می کنند و این همسازی و همراهی با نظام جز از طریق فرایند جامعه پذیری سیاسی محقق نخواهد شد. (گل وردی،1383 : 2 )

 

   در صورت عدم تحقق چنین امری جامعه یا نظام سیاسی مشروعیت خود را از دست خواهد داده و دچار بحران می گردد به عبارت دیگر چنانچه جامعه سیاسی نتواند اهداف، ارزش ها و اهمیت خود را به اعضایش القاء کند نخواهد توانست وفاداری و همکاری آنان را جلب کند و این به معنی بحران نظام سیاسی خواهد بود. (همان :2 )

 

     یکی از مشکلات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جامعه ایران غفلت از جامعه پذیری و گسست نسل های مختلف با آموزه ها و هنجارهای سیاسی و شکاف میان کارگزاران نظام با بخشی از جامعه (به خصوص نوجوانان و جوانان) است. عدم توجه به این امر باعث فزونی بی اعتنایی جوانان نسبت به سرنوشت کشور و آسیب پذیری آنان در برابر تبلیغات نادرست دشمن می شود. (کارگر،1383: بی ص)

 

     جامعه پذیری سیاسی هم از طریق نهادهای نخستین و غیر رسمی، مانند خانواده و گروه های همسال و هم از طریق نهادهای دومین و رسمی مانند نهادهای آموزشی و احزاب سیاسی و رسانه های همگانی صورت می گیرد. نهادهای دومین و رسمی در فرایند جامعه پذیری سیاسی نقش مهمی ایفا می کنند. آموزش و پرورش به عنوان یکی از نهادهای رسمی در فرایند جامعه پذیری نقش خاصی ایفا می کند که این فرایند را به واسطه ساختار و روابط مدرسه، نقش معلم، متون درسی و گروه های همسال در مدرسه به انجام می رساند. «جامعه پذیری یا اجتماعی شدن از هدف های آشکار تعلیم و تربیت است و به طور رسمی از طریق مدارس صورت    می گیرد. در مدارس کتابهای درس نقش به سزایی در جامعه پذیر کردن دانش آموزان دارند.»(شاه سنی،1386: 103)

 

     یکی از هدفهای اساسی آموزش و پرورش تربیت اجتماعی کودکان و نوجوانان و آشنا نمودن آنان با مفاهیم و اصول اساسی زیستن در جامعه می باشد، به طرق گوناگون سعی می گردد تا آنان با اداب و رسوم زندگی جمعی آشنا گردند. بخش اساسی برآوردن این هدف در جامعه برعهده نظام تعلیم و تربیت می باشد. این نظام عوامل گوناگونی را به کار گرفته و با کاربرد شیوه های مستقیم و غیرمستقیم به تربیت اجتماعی دانش آموزان اقدام می نماید. دستاویز اساسی تعلیم و تربیت به خصوص در جامعه کتب درسی می باشد، بنابراین تدوین کتب درسی مطابق با معیارهای برنامه ریزی درسی و یا بهسازی کتب موجود بسیار حائز اهمیت می باشد. (طاهری ،1374 بی ص)

 

     با توجه به نظام آموزشی کشور، محتوای کتب درسی در تحقق اهداف نظام نقش غیرقابل انکاری دارند، لذا پس از تعیین هدف مهمترین رسالت نظام برنامه ریزی، تهیه و تدارک برنامه ها و خوراک های آموزشی و تربیتی مناسب است. به گونه ای که منجر به تربیت فراگیرانی با مهارت ها، دانش ها و بینش های مطلوب گردد و این محقق نخواهد شد، مگر اینکه موضوعات و مواد طوری انتخاب و سازماندهی شوند که به  فرد شناخت درخور و درک توانایی ها و قابلیت ها کمک کند. (علیرضایی ،1385 :2)

 

     پس با توجه به آنچه گفته شد کتاب های درسی نقش بسزایی در جامعه پذیری سیاسی دانش آموزان به عنوان آینده سازان جامعه ایفا می کنند و از این جهت این کتب باید به اندازه کافی برخوردار از ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی باشند. تا هرچه بهتر به جامعه پذیری سیاسی دانش آموزان کمک کند و با توجه به این که «یکی از روش های مناسب برای بررسی محتوای کتابهای درسی روش تحلیل محتوا است و تحلیل محتوا، محتوای واقعی یک پیام کلامی یا غیرکلامی، عوامل تعیین کننده و آثار پیام را بررسی می کند.» (کوی،1981)

 

     در این راستا لازم می آید که محتوای کتاب های درسی ازنظر توجه به ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی بررسی شوند و این که کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه که انتظار می رود از بیشترین درصد و فراوانی ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی برخوردار باشند تا چه اندازه به ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی پرداخته است؟ به کدام مؤلفه ها و ابعاد بیشتر و به کدام ابعاد و مؤلفه ها کمتر پرداخته است. بررسی محتوای کتاب های درسی می تواند به روشن شدن این مسئله کمک کند و نقاط قوت و ضعف احتمالی کتاب های درسی را برای اصلاح و تغییر احتمالی محتوا، متناسب با اهداف سیاسی تعیین شده و اصول علمی در اختیار مدیران و برنامه ریزان و مؤلفان کتاب های درسی قرار دهد. 

 

1-3- ضرورت و اهمیت پژوهش :

 

    از طریق فرا گرد جامعه پذیری سیاسی است که نسل های قدیمی تر فرهنگ سیاسی جامعه را به نسل های جدید تر منتقل می کنند و با توجه به چنین انتقالی است که هر جامعه ای موفق می شود فرهنگ سیاسی خود را استمرار بخشد. (مهرداد،1376 : 10)

 

     و با بهره گرفتن از این نظریه [های جامعه پذیری سیاسی] می توان علل بی ثباتی در یک نظام سیاسی را تشخیص داد و به درمان آن پرداخت. با بهره گرفتن از چارچوب تئوری جامعه پذی سیاسی می توان به علل اختلاف ها و تفاوت هایی که از نظر اقتصادی و ارزشی بین ملل واقوام مختلف پی برد. (همان :10)

 

     با بهره گرفتن از این نظریه ها می توان تا حدود زیادی علل استمرار و ثبات یک نظام سیاسی را برای مدت های طولانی توجیه کرد و علل بی ثباتی و ایجاد وقفه ها در بعضی نظام های سیاسی را تشخیص داد. (همان :10)

 

     جامعه پذیری سیاسی مفهوم بسیار مهمی است که با بررسی آن می توان رفتارهای گوناگون سیاسی و اجتماعی افراد مانند رأی دادن، حمایت از احزاب، شرکت در مجامع صنفی و مشارکت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را مورد بررسی قرار داده و دیگر اینکه هر گونه کوشش برای اصلاح فرهنگ سیاسی جامعه بدون توجه به مراحل و عوامل مؤثر در جامعه پذیری سیاسی کار بیهوده ای است. (کمالی اردکانی ،1372: بی ص )

 

     با شناخت مکانیسم های جامعه پذیری سیاسی در یک جامعه می توان به ایجاد یک انقلاب و تحول فرهنگی دست یازید و حتی روند پیشرفت نظام سیاسی در دراز مدت تا حدودی پیش بینی کرد. همچنین با شناسایی مکانیسم های جامعه پذیری و دست یابی بر کانال های انتقال فرهنگی جامعه می توان وسایل تقویت آن دسته از ارزشهایی را که بر ثبات نظام سیاسی کمک می کند فراهم آورد و از تغذیه  آن دسته از ارزش هایی که به یکپارچگی جامعه سیاسی لطمه وارد می سازد و خطر از هم پاشیدگی و از هم گسیختگی فرهنگ سیاسی را افزایش می دهد پیشگیری کرد. (مهرداد ،1376: 11-10)

 

     فرداگرد جامعه پذیری سیاسی به طور کلی بر چگونگی عملکرد نظام سیاسی اثر می گذارد. تأثیر فراگرد جامعه پذیری تنها به شکل بخشیدن به دیدگاه های سیاسی نسل جدید منتهی نمی شود. این فراگرد بر ابعاد مختلف یک نظام چون نظم عمومی در جامعه، عدالت اجتماعی، مشروعیت، سیاست گذاری، ثبات سیاسی، انتخاب کادر رهبری و خلاصه بر ساخت ها و نهادها و آنچه در جامعه سیاسی به وقوع می پیوندد اثر می گذارد. (همان :11)

 

      نظر به ساختار جمعیتی ایران که یکی از جوانترین کشور های دنیاست و با توجه به این که جوانان امروز وارثان فردای کشور می باشند و اینکه این ساختار عظیم جمعیتی امروز در حال تحصیل و آموزش می باشند و همچنین از طرف دیگر مدارس و آموزش و پرورش مهمترین نهادها برای تحقق جامعه پذیری سیاسی می باشند. زیرا اولاً کنترل دولت بر سایر نهادهای جامعه پذیری سیاسی اندک می باشد. [نهادهایی مانند خانواده و گروه های همسال و احزاب سیاسی] . ثانیاً سازمان دهی، مدیریت و برنامه ریزی در مورد این نهاد توسط دولت صورت می گیرد و دولت از این طریق می تواند به واسطۀ ابزارهایی که در اختیار دارد کنترل و مدیریت زیادی اعمال کند . و از طرف دیگر «چون نظام آموزشی کشور یک نظام متمرکز و برنامه های درسی آن منحصر به کتاب درسی است که در کل کشور استفاده می شود ». (مشایخ ،1357:بی ص)

 

     همچنین کتاب درسی مهمترین و پر کاربرد ترین رسانه آموزشی در کشور ایران است، این رسانه با اهمیت دربردارنده بخش های نوشتاری، تصویرها و تمرین هایی است که در راستای تحقق هدف های کتاب، انتخاب و سازماندهی می شوند. (نوریان ،1386:بی ص)

 

     در این راستا برنامه های درسی و محتوای کتب درسی می توانند بیشترین نقش را در این زمینه ایفا نمایند. متن کتاب های درسی و پیام هایی که از طریق آن به دانش آموزان انتقال می یابد یکی از مهمترین ابزارهای این رسالت یعنی جامعه پذیری سیاسی دانش آموزان است. محتوای مناسب کتب درسی و تناسب آن با اهداف سیاسی نظام آموزش و پرورش، ارزش های سیاسی جامعه و برخورداری آن از ابعاد مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی می تواند کمک شایانی به جامعه پذیری سیاسی این قشر عظیم آینده ساز جامعه و درنتیجه بالا رفتن آگاهی سیاسی آنان، تقویت اعتماد سیاسی آنان به حاکمیت و همچنین بالا بردن تعلق سیاسی و ایجاد نگرش مطلوب سیاسی و نهایتاً مشارکت سیاسی آنان را جلب نماید .

 

      پس به طورکلی می توان گفت که جامعه پذیری سیاسی برای دولت ها یک ضرورت می باشد نهادهای آموزشی و آموزش و پرورش از مهمترین نهادهای ایفاگر این ضرورت می باشند، در این باب کتب درسی نقش بسزایی دارند. در این راستا کتب درسی باید دارای محتوای مناسب و برخوردار از ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی باشند تا این ضرورت تحقق یابد. از این جهت لازم می آید که این کتب بررسی شوند تا با دقت لازم و توجه کافی به همه ابعاد ومؤلفه های جامعه پذیری سیاسی پرداخته باشند و در نتیجه عاری از هر عیب و نقص و مطابق با اهداف سیاسی تعیین شده با اصول علمی تألیف گردند.

 

 

 

1-4- اهداف پژوهش :

 

1-4-1- هدف اصلی : سنجش میزان توجه کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه سال تحصیلی90-89 به ابعاد و مولفه های جامعه پذیری سیاسی می باشد .

 

1-4-2- اهداف فرعی :

 

مقایسه میزان توجه به مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی در هر یک از کتب مورد بررسی در پایه های مختلف تحصیلی؛
 

شناسایی مفاهیم، ابعاد و مؤلفه های مرتبط با جامعه پذیری سیاسی در کتب مورد بررسی؛
 

مقایسه ابعاد و مؤلفه های مرتبط با جامعه پذیری سیاسی درکتب مورد بررسی با ابعاد و مؤلفه های این مفهوم در نظریه ها و تحقیقات مرتبط با جامعه پذیری سیاسی؛
 

شناخت کاستی های مربوط به جامعه پذیری سیاسی در محتوای کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه.
 

 

1-5- سؤالات پژوهش :

 

1-5-1- سؤال اصلی : کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه به چه میزان به ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی پرداخته است ؟

 

1-5-2- سؤالات فرعی :

 

آیا میان میزان توجه این کتب به ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی در پایه های تحصیلی مختلف تفاوتی وجود دارد ؟
 

ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی که کتاب های درسی به آنها پرداخته است کدامند ؟
 

کدام بعد یا مؤلفه ها در این کتب بیشتر و کدام بعد یا مؤلفه ها در این کتب کمتر مورد توجه قرار گرفته اند؟
 

کاستی های مربوط به موضوع جامعه پذیری سیاسی در محتوای کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه کدامند ؟
2-1- مقدمه :

 

     جامعه پذیری سیاسی به منزله فرایندی که توسط آن افراد جهت گیری های نسبتاً پایداری به سیاست به طور کلی و به نظام های سیاسی ویژه خودشان به طور خاص پیدا می کنند در دهه های 1960 و1970 میلادی بسیار مورد توجه صاحب نظران علوم اجتماعی و سیاسی قرار گرفت . در سراسر این دوره انبوه آثار تالیفی و تحقیقات انجام گرفته در خصوص جامعه پذیری سیاسی نشانگر سهم عمده آن در فهم ایستایی شناسی و پویایی شناسی نظام های اجتماعی و سیاسی محسوب می شود ولی به تدریج آن روزگار خوش به سر رسید و از دهه 1980 میلادی به بعد آثار تالیفی و پژوهش در این خصوص دچار کاهش قابل ملاحظه شد. در واقع پس از دو دهه تلاش و

 

بیان مسأله:

 

محققان و پژوهشگران عرصه ارتباطات سواد رسانه ای را شامل « تحقیق ، تحلیل ، اموزش و اگاهی از تاثیرات رسانه ها نظیر رادیو ، تلویزیون،فیلم،روزنامه ،مجله ، کتاب و اینترنت بر روی افراد و جوامع بشری می دانند»  (کمالی پور ،1385،آن لاین ) بر اساس این تعریف سواد رسانه ای به دنبال آن  است تا در فرد توانایی لازم  برای استفاده از رسانه ها  را  اموزش دهد  به طوری که فرد بتواند ضمن درک و تحلیل و ارزیابی پیام های رسانه های مختلف ، پیام ها و برنامه های  مثبت ، مفید و سازنده را از پیامهای منفی و بی محتوا تشخیص دهد. یعنی فرد اگاهانه در برابر رسانه ها قرار گیرد و توانایی دسترسی به پیام های مورد نظر خود از میان انبوه پیام  ،تجزیه وتحلیل انتفادی ،ارزیابی و ارسال پیام ها در انواع مختلف را پیدا کند .

 

اهمیت سواد رسانه‌ای را می‌توان در 5 نکته دانست. نخست اینکه رسانه‌ها روی فرایندهای دمکراتیک اثر عمیقی دارند. در فرهنگ رسانه‌های جهانی مردم به 3 مهارت نیازدارند تا بتوانند نقش شهروندی خود را در ساختارهای دمکراتیک پیش ببرند. این 3 نقش عبارتند از اندیشه انتقادی، ابرازعقاید خود و مشارکت.

 

 سواد رسانه‌ای می‌تواند این 3 خواسته را پیش‌ببرد، سوادرسانه‌ای می‌تواند به شهروندان آینده این امکان را بدهد که گروه‌های سیاسی را طبقه‌بندی کنند، آن را فهم کرده و در حوزه گفتمان عمومی بسط دهند و در نهایت تصمیم‌هایی آگاهانه در هنگام رای دادن بگیرند.

 

دومین اهمیت سواد‌رسانه‌ای زمانی آشکار می‌شود که به مصرف بالای رسانه‌ای و اشباع شدن جامعه با رسانه‌ها نگاهی بیندازیم. تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، ‌بازی‌های ویدئویی، مجلات، بیلبوردها، اینترنت و.، همه و همه پیام‌های رسانه‌ای شده بیشتری را در یک روز به ما منتقل می‌کنند که گاهی بیش از تمام پیام‌هایی است که اجداد ما در یک سال دریافت می‌کردند، سواد رسانه‌ای در حقیقت این مهارت را به ما می‌دهد که از میان این دریای پیام‌ها و تصاویر ایمن عبور کنیم.

 

سومین بعد اهمیت سواد رسانه‌ای به نفوذ رسانه‌ها بر شناخت، درک و گرایش ما در مورد مسائل مختلف می‌پردازد. تجربه‌ رسانه‌ای ما اثر مهمی بر راهی که ما درباره دنیای اطرافمان می‌اندیشیم، تفسیر می‌کنیم و عمل می‌کنیم، دارد. سواد رسانه‌ای با کمک به ما برای فهمیدن این نفوذ می‌تواند به ما کمک کند از وابستگی خود به رسانه‌ها و تصویرسازی آنها بکاهیم.

 

مسئله چهارم افزایش اهمیت اطلاعات و ارتباطات بصری است. در حالی که مدارس ما بیشتر در عالم چاپ باقی مانده‌اند زندگی ما به‌طور روزافزونی تحت‌تأثیر تصاویر بصری است. از لوگوهای تجاری تا بیلبوردهای غول‌پیکر و از تلفن‌های همراه تا سایت‌های اینترنتی از این جمله هستند. آموزش چگونگی خوانش لایه‌های چندگانه ارتباطات برپایه تصویر مسئله مهمی است که باید به سواد چاپی سنتی افزوده شود. ما در دنیای چندرسانه‌ای زندگی می‌کنیم.

 

نکته پنجم اهمیت اطلاعات در جامعه و نیاز به آموزش مادام‌العمر است. فرایندهای اطلاعاتی و خدمات اطلاعاتی در کانون تولید ملی قرار گرفته‌اند اما در کنار این صنایع رسانه‌های جهانی رشد بسیاری کرده‌اند و این صداهای مستقل و دیدگاه‌های متنوع را به چالش می‌کشند، بر این اساس سواد و آموزش رسانه‌ای می‌تواند هم به معلمان و هم دانش‌آموزان کمک کند تا بفهمند اطلاعات از کجا می‌آید، چه منافعی ممکن است در پس آن باشد و چگونه می‌توان به صداهای دیگری در این مورد دست یافت.

 

برای انتخاب سبک زندگی به عنوان زیر مجموعه ای نه چندان محدود از فرهنگ شاید مهم ترین دلیل آن اینچنین باشد:

 

از منظر علوم اجتماعی و در میان مفاهیمی که در این حوزه رایج است،”سبک زندگی” طی صد و اندی سال که از کاربرد آن می گذرد به صورتی فزاینده مورد توجه محققان و اندیشمندان قرار گرفته است. این توجه، به گونه های مختلفی توضیح داده می شود.”سبک زندگی” در آغاز با مباحث طبقه و منزلت اجتماعی پیوند خورد. اهمیت این مباحث در اوایل قرن بیستم این اصطلاح را برجسته ساخت زیرا از یکسو به نظر می رسید “سبک زندگی” فرصت تبین هایی غیر مارکسیستی را در این مباحث فراهم می کند؛ آن چنان که پیتر برگر می نویسد:” بعضی از جامعه شناسان آمریکایی بر سبک زندگی به جای عوامل اقتصادی تاکید و بدین وسیله تصور می کردند راهی آشکارا غیر مارکسیستی برای بررسی قشر بندی تولید کرده اند.”(Berger&Berger1972:133)

 

از سوی دیگر بسیاری از جامعه شناسان این اصطلاح را در قالب شاخصه، گویاتر و مناسب تر از شاخصه های رایج در مطالعه ی طبقه یا قشربندی اجتماعی می دانستند. برون در این زمینه می گوید:” شاخصه های شان و منزلت اجتماعی_اقتصادی یا همان متغییرهای سبک زندگی به خصوص برای افرادی که از یک اجتماع محلی نیستند، قابل استفاده تر از کنش متقابل یا خودآگاهی طبقاتی هستند.”

 

لسلی و همکاران سبک زندگی را مهم ترین راه شناخت خودی از بیگانه در میان مردم معرفی می کنند پس می توان دریافت چرا در جوامع امروزی _که افراد آن از یکپارچگی فرهنگی کمتری برخوردارند و تکثری رزو افزون مشاهده می شود _ “سبک زندگی” اهمیت بیشتری می یابد به همین دلیل است که با توسعه زندگی شهری ابرین و همکاران تمایز در سبک زندگی را یکی از چهار بعد اصلی تمایز اجتماعی و فرهنگی معرفی می کنند.

 

(Obrien, Schrag & Martin 1969:32)

 

به موازات افزایش اهمیت مباحث و تمایز و هویت یابی، “سبک زندگی” بیش از گذشته اهمیت یافت. هیل در این باره می نویسد:

 

“سبک زندگی هر فرد موقعیت ا را در جامعه برای دیگران آشکار می سازد. برای بسیاری از افراد تاثیرگذاری درست خیلی مهم تلقی می شود؛ فقط کسانی که غنی، خودکفا با دارای اعتماد به نفس بسیاری هستند می توانند به تاثیر دارایی ها، الگوی رفتاری و ظاهر خود بر دیگران توجه کنند.” او با اشاره به تماس بیشتر انسان امروزی با بیگانگان معتقد است انسان با به کارگیری سبک زندگی تلاش می کند منزلت اجتماعی خود را به دیگران نشان دهد؛ کاری که در یک جامعه کوچک لازم نبود. از سوی دیگر علاقه مندی به جابه جایی اجتماعی و این تغییر سبک ها، نمودی از همین خواسته است. بسیاری از دوست یابی ها بر اساس همین سبک ها و اطلاعاتی که در مورد ان مبادله می شود پدید می آید. افراد تلاش می کنند با کسب اطلاعات در مورد سبک های جدید از یک سو منزلت اجتماعی دلخواه خود را بدست آورند و از سوی دیگر به کهنگی و دور بودن از مد متهم نشوند. بدین جهت هیل معتقد است:” بحث سبک زندگی فقط موضوع ثبت سلیقه های نو یا حتی پیشرفت هایی در کیفیت زندگی نیست[آنچنان که عده ای معتقدند و توجه به سبک زندگی را به آن نسبت می دهند.] تارکان دنیا هم سبک زندگی دارند؛ حتی اگر سبکی باشد که افراد اندکی خواهان اطلاعاتی درباره آن باشند چه برسد به تجربه کردن آن.”(هیلف 1381 : 4-232)

 

آنچه شاید بیش از هر عامل دیگری انسان امروز را به سبک دهی زندگی” خود-به تعبیری وبری- و در نتیجه توجه بیشتر محققان علوک اجتماعی را به سبک زندگی” توضیح دهد با نگاهی خوشبینانه، فراهم آمد”فرصت انتخاب” و اعمال آن و با نگاهی بدبینانه،”تصور وجود چنین فرصتی” برای انسان امروزی در جنبه های مختلف زندگی اش است؛ فرصتی که در گذشته شاید برای تعداد اندکی از افراد یک جامعه و آن هم در زمینه های محدودی حاصل می شد. فراهم آمدن این فرصت با تصور آن، از یکسو ناشی از فراغت نسبی بسیاری از انسان ها از دغدغه های تامین نیازهایشان بود؛ آن چنان که بوردیو می گوید:”به محض آن که فاصه ی عینی از نیاز بیشتر می شود سبک زندگی محصول چیزی می شود که وبر آن را سبک دهی زندگی” می خواند.”   (Bourdieu 1984 :55)

 

رسانه های جمعی و تبلیغات نیز نقش مهمی در ترویج تنوع در سبک های زندگی و جلب نظر مردم به این مقوله داشته اند و با افزایش حضورشان در زندگی مردم “سبک دهی زندگی” را در کانون توجه مردم قرار داده اند. از این رو محققان مطالعات فرهنگی و جامعه شناسی وسایل ارتباط جمعی توجه بسیاری را به بحث “سبک زندگی” مبذول داشته اند.

 

مطلب پیش گفته نشان می دهد که “سبک زندگی” مبین بخشی از فرهنگ است که در جوامع امروزی نقش مهمی در زندگی مردم بازی می کند چرا که با مسائل کلیدی و حساسی همچون هویت(تمایز) فردی و اجتماعی و فعلیت بخشیدن به قدرت تشخیص و انتخاب یا حداقل ایجاد احساس آزادی عمل پیوند خورده است؛ مسائلی که پاره ای از بنیادی ترین وجوه انسانی را بیان می کند. بدین ترتیب اهمیت مفهوم سبک زندگی در این است که سطحی ترین لایه های زندگی (از آرایش مو و لباس گرفته تا حالت بیانی و ژست صورت و بدن) را به عمیق ترین لایه های آن پیوند می زند.

 

مولفه های سبک زندگی:

 

یکی از راه های درک بهتر مفهوم”سبک زندگی”از  نظر اندیشمندان مختلف، بررسی عناصر و مولفه هایی است که ایشان برای سبک زندگی برشمرده و یا در تحقیقات خود از آن ها به عنوان شاخصه های بهره برده اند. عناصری که زیمل، ویلن و وبر در آثار خود از ان ها یاد کرده اند عبارت است از: شیوه ی تغذیه، خود آرایی(نوع پوشاک و پیروی از مد)، نوع مسکن(دکوراسیون، معماری و اثاثیه)، نوع وسیله حمل و نقل، شیو های گذران اوقات فراغت و تفریح، اطفار(رفتارهای حاکی از نجیب زادگی یا دست و دلبازی، کشیدن سیگار در محافل عمومی). گردن در جمع بندی خود چند عامل مهم را در مطالعه سبک زندگی بر می شمرد: الگوهای مصرف، نوع لباس، نحوه صحبت، نگرش ها و الگوهای مربوط به نقاط تمرکز علاقه مندی در فرهنگ مانند امور جنسی، عقلانیت، دین، خانواده، میهن پرستی و .(Gordon, 1963: 19)

 

در این پژوهش محقق برآن است تا با بررسی میزان تاثیر سواد رسانه ای مخاطبان به عنوان متغییر مستقل بر انتخاب سبک زندگی متاثر از برنامه های ماهواره ای به عنوان متغییر وابسته بپردازد.که در این میان به بررسی برنامه های شبکه من و تو به عنوان نمونه می پردازد.

 

1-2 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق :

 

شاید بهترین تعریف از مفهوم سبک زندگی همین باشد که الگویی برای کنش و متمایز کننده مردم از یکدیگر است و موارد ی چون گذران اوقات فراغت، پوشش و مدیریت بدن، روابط میان فردی، نوع و شیوه غذاخوردن، کالاهای منزل و چیدمان آن، آداب و رسوم فردی و  بسیار موثر است رسانه  و بسیاری از مواردی دیگر را در بر می گیرد. رسانه یکی از مواردی است که باعث شکل گیری سبک زندگی می شود و در انتخاب شیوه زندگی فرد بسیار موثر است. رسانه ها به وسیله تبلیغات و برنامه هایی چون فیلم ها و سریال ها و سایر آیتم ها به ما می گویند چگونه بیندیشیم،بپوشیم ، بخوریم و زندگی کنیم. در این میان اگر فرد در مقابل هجمه ی پیام هایی که در معرض آن قرار گرفته است مجهز به سلاح سواد رسانه ای نباشد با سبک زندگی مورد تبلیغ رسانه که شاید اصلا هیچ یک از ابعاد آن درست انتخاب نشده اند روبه رو می شود. به جز مصرف گرایی و سایر مواردی که رسانه ها به دنبال آن هستند استقلال فکری و عملی از فرد گرفته می شود و تبعات بسیار بدی را چه لحاظ فردی بلکه اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به دنبال دارد.

 

بنابراین فرد با سطح سواد رسانه ای متفاوت، سبک زندگی متفاوتی را هم خواهد داشت و اگر به افراد در جامعه سواد رسانه ای آموزش داده شود نگاهشان به رسانه ها انتقادی خواهد بود و در معرض رسانه ها بی سلاح نخواهند بود و تاثیرپذیریشان کمتر و سنجیده تر خواهد بود بنابراین سبک زندگی گرفته شده از رسانه ها هم متفاوت خواهد بود.

 

با توجه منویات مقام معظم رهبری از سالیان گذشته در خصوص توجه به جنگ نرم، نفوذ بیگانگان و نشانه گرفتن فرهنگ و سبک زندگی جوانان و سایر آحاد ملت توجه هرچه بیشتر بر مسئله ی بررسی سبک زندگی افراد جامعه و هدایت به سمت سبک زندگی اسلامی _ایرانی که برگرفته از آیات قرآن کتابی، که برای همه اعصار و تمامی جوانب زندگی به عنوان راهنما و دستورعمل می باشد و فرهنگ غنی تشیع در قالب احادیث و سیره ائمه اطهار همچنین فرهنگ چندین هزارساله ی ایرانی است.

 

بنابراین بررسی  و سنجش میزان تاثیر این مقوله بر نوع سبک زندگی انتخابی افراد می تواند در تصمیم سازی های کلان و استراتژی ها و برنامه های کشور بسیار حائز اهمیت باشد چرا که با درک میزان اهمیت موضوع گسترش آموزش سواد رسانه ای و تلاش برای ارتقا سطح سواد رسانه ای مردم کشور می توانیم در انتخاب سبک زندگی مناسب و مطابق با الگوی اسلامی _ ایرانی گام موثری در جهت داشتن ایرانی آباد و آزاد داشته برداریم.

 

سوال این هست که میزان سواد رسانه ای چقدر باعث می شود سبک زندگی که فرد انتخاب می کند تحت تاثیر رسانه ها نباشد.

 

1-3 اهداف تحقیق:

 

1-3-1 هدف اصلی:

 

    بررسی تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر انتخاب سبک زندگی متاثر از برنامه های شبکه های ماهواره ای

 

   1-3-2 اهداف فرعی :

 

شناخت تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر گذراندن اوقات فراغت شان متاثر از برنامه های ماهواره
 

شناخت تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر نحوه پوشش و مدیریت بدن شان(لاغری و چاقی و نوع توجه به اندام) متاثر از برنامه های ماهواره
 

شناخت تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر کالاها و دارایی های منزل و خارج از آن و نحوه چیدمان آن ها متاثر از برنامه های ماهواره
 

شناخت تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر نوع و شیوه غذا خوردن شان متاثر از برنامه های ماهواره
 

شناخت تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر آداب و رسوم و مناسک فردی و اجتماعی متاثر از برنامه های ماهواره
 

شناخت تاثیر میزان سواد رسانه ای مخاطبان بر روابط میان افراد متاثر از برنامه های ماهواره
1-4 سؤالات تحقیق:

 

1-4-1 سوال اصلی:

 

    میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر انتخاب سبک زندگی متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟

 

 

 

1-4-2 سوالات فرعی:

 

میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر گذراندن اوقات فراغت شان متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟
 

میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر نحوه پوشش و مدیریت بدن شان(لاغری و چاقی و توجه به اندام) متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟
 

میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر کالاها و دارایی های منزل و خارج از آن و نحوه چیدمان آن ها متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟
 

میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر نوع و شیوه غذا خوردن شان متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟
 

میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر آداب و رسوم و مناسک فردی و اجتماعی متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟
 

میزان سواد رسانه ای مخاطبان تا چه میزان بر روابط میان افراد متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر دارد؟
1-5  فرضیه‏های تحقیق: 

 

1-5-1 فرضیه اصلی:

 

بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان  و انتخاب سبک زندگی متاثر از برنامه های ماهواره رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

1-5-2 فرضیه های فرعی:

 

1.            بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان و گذراندن اوقات فراغت شان متاثر از برنامه های ماهواره رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

2.            بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان و نحوه پوشش و مدیریت بدن شان(لاغری و چاقی و توجه به اندام) متاثر از برنامه های ماهواره رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

3.            بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان و کالاها و دارایی های منزل و خارج از آن و نحوه چیدمان آن ها متاثر از برنامه های ماهواره رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

4.            بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان و نوع و شیوه غذا خوردن شان متاثر از برنامه های ماهواره تاثیر رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

5.            بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان و آداب و رسوم و مناسک فردی و اجتماعی متاثر از برنامه های ماهواره رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

6.            بین میزان سواد رسانه ای مخاطبان و روابط میان افراد متاثر از برنامه های ماهواره رابطه ی معنا داری وجود دارد.

 

1-6 تعریف مفاهیم

 

تعریف عملیاتی:

 

1-6-1 سواد:

 

با ورود به قرن بیست و یکم و ظهور جامعه دانایی محور، مفهوم سواد تغییر پیدا کرده است. سواد، دیگر‌‌‌ همان معنی سنتی توانایی خواندن و نوشتن را ندارد، بلکه مفهوم سواد در معنای جدید خود شامل سواد دیجیتالی، سواد اطلاعاتی و سواد رسانه‌ای است.  با توجه به اینکه در عصر حاضر، شکل و سطح سواد تغییر کرده است؛ همه افراد جامعه نیاز به سوادآموزی در معنای جدید آن دارند. در عصر کنونی کسی که خواندن و نوشتن می‌‏داند و حتی تحصیلات دانشگاهی دارد، ولی به عنوان مثال نحوه استفاده از اینترنت و جستجو در آن را نمی‌داند، یا توان درک پیام‌های رسانه‌ای را ندارد، باسواد تلقی نمی‌شود.

 

1-6-2 سواد رسانه ای:

 

براساس  تعریفی که کارشناسان حوزه ارتباطات ارائه داده اند : سواد رسانه ای « توانایی دستیابی ، تجزیه و تحلیل ، نقد ، ارزیابی و ایجاد ارتباط به گونه های مختلف است » . ( Alliance for media Literacy , 2001:1 ) از نظر آنان فرد واجد این مهارت قادر است به صورت منتقدانه ، درباره آنچه در کتاب ، روزنامه ، مجله ، تلویزیون ، رادیو ، فیلم ، موسیقی ، تبلیغات ، بازی های ویدئوئی ، اینترنت و . می­بیند ، می­خواند و می­شنود ، فکر کند . همچنین سواد رسانه­ای از نظر برخی کارشناسان، به معنای فراگیری چگونگی تولید پیام با بهره گرفتن از رسانه­های چاپی ، سمعی و بصری و است . ( A Canadian Difinition , 2003:1 ) .

 

 

 

کارشناسان حوزه سواد رسانه ای از 5 اصل اساسی برای تحلیل منتقدانه پیام های رسانه ای یاد می­ کنند که عبارتند از :

 

 

 

پیام های رسانه ای را دست اندر کاران رسانه ها می سازند .
 

پیام های رسانه ای تنها بخشی از واقعیت را بیان می­ کنند .
 

هر رسانه مجموعه ای از قواعد منحصر به فرد برای تولید پیام دارد .
 

مخاطبان پیام های رسانه ای را معنا می­ کنند .
 

رسانه ها در چارچوب منافع اقتصادی و سیاسی خود قدم برمی دارند (Hobbs,2005:1 )

 

 چکیده

 

هدف از این پژوهش بررسی تاثیر ویژگی های فردی و سازمانی کارکنان هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران برمهارتهای ارتباطی آنان با ارباب رجوع است. به این ترتیب جهت ارزیابی و تحلیل سطح مهارتهای ارتباطی، آگاهی از مفهوم دقیق ویژگی های فردی، ویژگی های سازمانی و مهارتهای ارتباطی ضروری  است.  ویژگی های شخصیتی بررسی شده در پژوهش حاضر شامل ( برون گرا، درون گرا، سوداگرا، اجتماعی، هنرمند،) ویژگی های سازمانی شامل ( اعتماد و عدالت سازمانی) و مهارتهای ارتباطی کارکنان شامل (مهارتهای کلامی، غیرکلامی، سازگاری با دیگران و روابط صمیمانه با دیگران ) است که هرکدام از این ویژگی ها بر اساس شاخص های اصلی سنجیده شده و با برخی از شاخص های مهارتهای ارتباطی رابطه دارند.  روش پژوهش پیمایشی و ابزارگردآوری اطلاعات، پرسشنامه می باشد.  در این تحقیق ویژگی های  فردی و سازمانی متغیر مستقل و مهارتهای ارتباطی کارکنان “هما” با ارباب رجوع متغیر وابسته می باشد.  الگوی تحقیق شبه تجربی است و روش تعیین حجم نمونه در مورد کارکنان از طریق فرمول کوکران 133 نفر بدست آمد. روش نمونه گیری از مراجعین تصادفی ساده است و در مورد هرکارمند حداقل 3 ارباب رجوع یعنی 399 نفر راجع به مهارتهای ارتباطی کارکنان نظر داده اند . نتایج بدست آمده از این پژوهش بیانگر آنست که از دیدگاه مراجعین مهارتهای ارتباطی کارکنان “هما” در سطح متوسطی قرار دارد.  شایان ذکر است تحلیل های آماری نشان دهنده تأثیر قابل توجه ویژگی های فردی و سازمانی بر مهارتهای ارتباطی است .

 

واژه های کلیدی: مهارت های ارتباطی،  ویژگی های شخصیتی، ویژگی های سازمانی

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                          صفحه

 

چکیده1

 

فصل اول : کلیات تحقیق

 

1-1 بیان مسئله3

 

1-2 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق.4

 

1-3 اهداف تحقیق4

 

1-4 سوالات تحقیق.5

 

1-5 فرضیات تحقیق5

 

1-6 قلمرو تحقیق.5

 

1-7 پیشینه تحقیق5

 

1-8 تعریف مفاهیم ( نظری و عملیاتی ).17

 

2-1 مقدمه.23

 

2-2 تعریف مهارت.25

 

2-3 مهارتهای ارتباطی.25

 

2-4 تعاریف ارائه شده از مهارتهای ارتباطی25

 

2-5 تعریف ارتباطات27

 

2-6 انواع مختلف ارتباطات انسانی29

 

2-7 اصول اساسی در مهارتهای ارتباطی33

 

2-8 مهارتهای ارتباطی ، چه وظیفه ای بر عهده دارند.36

 

2-9 الگوی فرایند اداراکی ارتباطات.38

 

2-10ویژگی مهارتهای ارتباطی موثر.40

 

2-11چگونه تأثیر مهارتهای ارتباطی را ارزیابی کنیم.44

 

2-12مهارتهای ارتباطی و ایفای نقش افراد45

 

2-13وجود موانع ارتباطی.46

 

2-14مهارتهای ارتباطی و ویژگیهای شخصیتی.48

 

 

الف
 فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

2-15 انواع مهارتهای ارتباطی48

 

2-16 قالبهای پیام49

 

2-17 روش های ارتباطات موثر53

 

2-18 انواع مهارتهای ارتباطی بر حسب نوع و چگونگی ارسال پیام و رمز54

 

2-19 تعریف انواع مهارتهای ارتباطی.55

 

2-20 تعریف ارتباطات کلامی55

 

2-21 تعریف ارتباطات غیرکلامی57

 

2-22 انواع ارتباطات غیرکلامی.58

 

2-23 بهبود مهارت شنود.61

 

2-24 نحوه ارائه پیام های غیرکلامی.62

 

2-25 نشانه های غیرکلامی.63

 

2-26 وظیفه اساسی پیام های غیر کلامی.65

 

2-27 سازگاری با دیگران.66

 

2-28روابط صمیمانه با دیگران68

 

2-29 تأیید و عدم تأیید70

 

2-30غلبه برتفاوتهای فردی جهت بالا بردن مهارتهای ارتباطی72

 

2-31 تفاوت در نحوه برقراری ارتباط.73

 

2-32 ارتباط بین ویژگی های فردی، شخصیتی با مهارتهای ارتباطی.75

 

2-33 شخصیت.76

 

2-34 تعریف شخصیت.77

 

2-35 عوامل تعیین کننده شخصیت.77

 

2-36 تغییر پذیری شخصیت79

 

2-37 نظریه ویژگی های شخصیت.80

 

2-38 نظریه گوردون آلپورت80

 

2-39 ویژگی شخصیت سالم.81

 

 

ب
2-40 مدل 3 عاملی شخصیت.81

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                          صفحه

 

2-41  نظریه پنج عاملی شخصیت.82

 

2-42 ویژگی های شخصیتی افراد بر اساس تحقیق BIG FIVE 84

 

2-43 ارتباطات و ویژگی های شخصیتی افراد.86

 

2-44 خصوصیات شخصیتی مهم و موثر بر رفتار کارکنان در سازمان.87

 

2-45 تئوری تناسب فرد – شغل.90

 

2-46 ماهیت مردم91

 

2-47 علل بروز رفتارهای غیر اخلاقی در سازمان.94

 

2-48 تشویق اخلاق در سازمان95

 

2-49 عوامل موثر بر رفتار اخلاقی95

 

2-50 ماهیت سازمانها و مهارتهای ارتباطی96

 

2-51 رسانه های ارتباطی و میزان غنای آنها در سازمان97

 

2-52 اهمیت مهارتهای ارتباطی در سازمانها98

 

2-53 هدف از مهارتهای ارتباطی در سازمان.99

 

2-54  ویژگی مهارتهای ارتباطی در سازمان99

 

2-55 مجاری ارتباطات در سازمان100

 

2-56 اهداف ارتباطات در محیط داخلی و خارجی سازمان.101

 

2-57 وظایف مدیریت در سازمان102

 

2-58 انواع ارتباط بین افراد و جریان ارتباط در سازمان105

 

2-59 عملکرد اصلی مهارت ارتباطی در یک گروه و سازمان.107

 

2-60 بهبود ارتباطات و مهارتهای ارتباطی در سازمان.108

 

2-61 راه های بهبود مهارتهای ارتباطی در سازمان110

 

2-62 تعریف اعتماد سازمانی111

 

2-63 اهداف  اعتماد به سازمان.113

 

2-64 اعتمادسازمانی و رهنمودهایی برای توسعه اعتماد در سازمان.114

 

2-65 انواع اعتماد و شیوه های اعتماد سازی116

 

 

پ 

 

 
2-66 انواع اعتماد از دیدگاه زاکر.117

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                       صفحه

 

2-67 ویژگی شخصیتی و اعتماد سازمانی118

 

2-68 اعتماد سازمانی براساس نظر صاحبنظران.118

 

2-69 عدالت سازمانی.120

 

2-70 شکل گیری نگرش تاریخی  به مساله عدالت120

 

2-71 مطالعه عدالت در سازمانها.121

 

2-72 تعریف عدالت سازمانی.122

 

2-73 مفهوم عدالت سازمانی124

 

2-74 تئوری برابری آدامز.126

 

2-75 چارچوب نظری مهارتهای ارتباطی127

 

آن‌ها با اعتماد بین شخصی، اعتماد اقتصادی، اعتماد جنسی، متغیرهای زمینه‌ای و متغیرهای مداخله‌گر در رابطه میزان احساس امنیت همسران در زندگی مشترک، اولویت بندی و پیش بینی شده و در نهایت یک مدل ارائه شده است.

 

تحقیق حاضر از نوع پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش شامل مردان و زنان متاهل شهر تهران است.  تعداد 628180 زن و مرد متاهل  جامعه آماری را تشکیل می‌دهند و حجم نمونه شامل 383نفر است که از طریق نمونه‌گیری تصادفی چند مرحله‌ای انتخاب شده‌اند. روایی ابزار پژوهش با محاسبه آلفای کرونباخ به تایید رسیده و برای گرد آوری داده ها از پرسشنامه و مصاحبه  استفاده شده است.

 

برای تجزیه و تحلیل داده‌ها  با بهره گرفتن از نرم افزار spss و جداول نمودارها آمارهای توصیفی (میانگین ، میانه و آمارهای استنباطی پیر سون ،تحلیل رگرسیون ساده و چندگانه آزمون T ، ANOVA ) استفاده گردید. یافته‌های حاکی از آن است که بین میزان احساس امنیت همسران در زندگی مشترک و اعتماد بین شخصی رابطه معنادار و مثبتی وجود دارد، بین میزان احساس امنیت همسران در زندگی مشترک و اعتماد اقتصادی رابطه معنادار و مثبتی وجود دارد.

 

بین متغیرهای زمینه‌ای مانند ( سن، سن همسر، محل تولد، مدت شهرنشینی، نوع فعالیت، تحصیلات، تحصیلات همسر، مدت ازدواج و نوع ازدواج) با  میزان احساس امنیت همسران در زندگی مشترک رابطه معنی داری وجود ندارد ، برعکس بین متغیرهای زمینه‌ای مانند جنس، محل تولد همسر، نوع فعالیت همسر، درآمد، تعداد ازدواج،با میزان احساس امنیت اجتماعی زنان رابطه معنادار وجود دارد . همچنین بین متغیرهای مداخله گر (داشتن بیماری خاص، داشتن بیماری خاص در همسر، وقوع حادثه خاص، وقوع شکست خاص در زندگی) و میزان احساس امنیت همسران نسبت به یکدیگر رابطه معناداری وجود دارد.

 

کلید واژگان: احساس امنیت، اعتماد، همسر

 

فهرست مطالب

 

 عنوان                                         صفحه

 

 فصل اول: کلیات تحقیق

 

1-1-مقدمه. .1

 

1-2- بیان مسئله. 2

 

1-3- اهداف تحقیق .5

 

1-4 اهمیت و ضرورت. 6

 

 1-5- تعریف نظری اصطلاحات و مفاهیم. . 8.

 

فصل دوم :مبانی نظری پژوهش

 

2-1-مقدمه.12

 

2-2- تحقیقات انجام شده در ایران. . 12

 

2-3-تحقیقات انجام شده در خارج از ایران 17

 

2-4-نظریه‌های مرتبط با موضوع . 18

 

2-5- نظریه های مرتبط با متغیر وابسته تحقیق: احساس امنیت همسران در زندگی مشترک.20

 

2-6- دیدگاه های مختلف  نظریه پردازان در مورد امنیت. 24

 

2-7-    احساس امنیت همسران      32                                            

 

2-8- بررسی ابعاد احساس امنیت همسران..33

 

2-9- نظریه های مرتبط با متغیر مستقل تحقیق: اعتماد بین همسران48

 

2-10- دیدگاه های صاحب‌نظران  در مورد اعتماد.. 58

 

2-11- اعتماد زناشویی. 68

 

2-12- چهارچوب نظری 74

 

2-13- مدل تحلیلی 80

 

2-14- فرضیه های تحقیق81

 

فصل سوم : مبانی روشی پژوهش

 

3-1-مقدمه83

 

3-2- روش پژوهش84

 

3-3- ابزار جمع آوری داده ها.85.

 

3-4- اعتبار .87

 

3-5- پایایی  .88

 

3-6- تعریف نظری و عملی متغیر های تحقیق.90

 

3-7- جامعه آماری و حجم نمونه.94

 

3-8- روش های تجزیه وتحلیل اطلاعات 96

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها

 

4-1-مقدمه99

 

4-2-آمار توصیفی 99

 

4-3-آمار استنباطی.144

 

4-4 محاسبه رگرسیون خطی چند متغیره .172

 

فصل پنجم : نتیجه گیری و تفسیر یافته ها

 

5-1-مقدمه176

 

5-2- خلاصه ای از توصیف داده‌ها  176

 

5-3- خلاصه‌ای از تبیین داده‌ها.177

 

5-4-بحث و تفسیر یافته های پژوهش .181

 

5-5-پیشنهاد ها و راهکارها183

 

5-6-محدودیت ها .185

 

5-5-منابع    .186

 

پیوست ها 194

 

پرسشنامه

 

 

 

 مقدمه

 

عزم بشر در ایجاد زندگی خانوادگی و تلاش برای حفظ آن را باید نشانه‌ای از مهمترین ویژگی حیات انسان دانست که همانا تمایل به زندگی اجتماعی است. از نظر بسیاری از مورخان و همچنین جامعه شناسان، خانواده نخستین نهادی است که کودک با آن آشنا و از طریق آن به دیگران معرفی می شود. همین اهمیت و مرکزیت زندگی خانوادگی در حیات اجتماعی انسان، لزوم مقدم داشتن نهاد خانواده بر سایر نهادها را آشکار می‌سازد. قسمت بزرگی از زندگیِ شهروندان، معطوف به ایفای نقش همسری و والدی است. (برناردز، 1384: 190)

 

عامل پیدایی خانواده، ازدواج است و خانواده از دیدگاهی، یک نشان یا نماد اجتماعی شمرده می شود و انعکاسی از کل جامعه است. در یک جامعه منحط، خانواده نیز به تبع آن منحط خواهد بود، حال آن که اگر جامعه از سلامت برخوردار باشد، نهادهای آن نیز -از جمله خانواده- در سلامت به سر خواهند برد. خانواده به محض تکوین -همچون دیگر نهادهای اجتماعی- بر زمینه اجتماعی خود اثر خواهد گذاشت. از آنجا که خانواده طبیعی‌ترین و مشروع‌ترین واحدی است که هر فرد می‌تواند نیازهای طبیعی خود (از جمله نیازهای جنسی) را برطرف کند، کم و کیف رفع این نیازها می‌تواند بر چگونگی انواع خانواده تأثیر بگذارد.

 

هرچند تمامی جامعه‌شناسان بر اهمیت خانواده در حیات اجتماعی تأکید دارند، اما این مفهوم هنوز هم یکی از پرابهام‌ترین مفاهیم این علم است.

 

در زندگی زناشویی، نوع روابط بین همسران -از جمله ایجاد یا طرد روابط جنسی، صمیمیت و محرمیت همسران با یکدیگر در همه مسائل زندگی- تعیین کننده نوع ارتباط آنها با یکدیگر در خانواده است.

 

بسیاری از روانشناسان و جامعه شناسان، رابطه زناشویی را فرایندی می دانند که طی آن،  زوجین سعی دارند به سوی تفاهمی هرچه کامل تر پیش بروند.

 

زندگی مشترک زناشویی لزوما به معنای وجود «عشق رمانتیک»، مهر و محبت یا حتی خشونت نکردن نیست. زندگی مشترک زناشویی به معنی اختصاصی و منحصربودن برخی از ابعاد زندگی بین افراد است. (برناردز، 1384: 232)

 

از طرفی چگونگی روابط میان افراد خانواده به عنوان “سرمایه اجتماعی داخل جامعه” اهمیت خاصی دارد. همانطور که جیمز کلمن (James Samuel Coleman)  وجود سرمایه اجتماعی را منبعی بالقوه برای افراد خانواده در بدست آوردن منافعشان می داند و اشکال سرمایه اجتماعی را شامل روابط اقتدار، اعتماد و هنجارها دانسته است (کلمن، 1377: 459)

 

بنابراین “اعتماد” به عنوان یک امر اجتماعی هم در سطح رابطه دو نفر (زن و شوهر) و ارتباطات و انتظارات آنها از یکدیگر (در سطح خرد)، و هم بر مبنای یک الگوی پذیرفته شده اجتماعی که دارای هنجارها و مجازاتهایی است، در سطح کلان قابل بررسی است. اعتماد به همسر از آن جهت که خارج از فرد بوده، دارای اجبارهای اجتماعی می‌باشد و عمومیت دارد و از طرف دیگر چون دارای معانی ذهنی بوده، در رابطه با دیگری (همسر) شکل گرفته و رفتار زوجین را تحت تأثیر قرار می‌دهد، امری اجتماعی است.

 

همچنین، بی تردید هیچ عنصری برای پیشرفت ، توسعه و تکامل یک جامعه و همچنین شکوفایی استعداد ها مهمتر از عنصر امنیت و تامین آرامش نبوده و توسعه اجتماعی، خلاقیت  و فعالیت ارزشمند بدون امنیت امکان پذیر نخواهد بود . نیاز به وجود احساس امنیت نه تنها در جامعه، بلکه در درون خانواده نیز ضروری به نظر می‌رسد. برای حفظ روابط چهره به چهره و محبت آمیز و پا برجا ماندن احساس، «مایی» لازم است خانواده به پشتوانه عینی و واقعی برای دفع خطرات و کسب فرصت ها مجهز شود که منظور همان احساس امنیت در بین همسران است.

 

بیان مساله:
    یکی از دغدغه‌های فیلسوفان و عالمان اجتماعی از زمان‌های دور تا به امروز ، موضوع ثبات و تغییر در جوامع بشری بوده است. ثبات هر جامعه رابطه تنگاتنگی با انسجام اجتماعی دارد و انسجام هر جامعه را می توان در رابطه با عوامل و مجاری تغییر درک کرد. از عوامل مهم و مؤثر در انسجام و یکپارچگی جامعه، وجود اعتماد بین افراد و گروه‌های مختلف اجتماعی است. زمانی‌که اعتماد اجتماعی، تحت تأثیر عوامل مختلف دچار فرسایش شود، نظم و انسجام اجتماعی نیز به چالش‌ کشیده می‌شود. زیمل جامعه‌شناس آلمانی معتقد است که بدون وجود اعتماد بین افراد     جامعه، آن جامعه فرو می‌پاشد؛ چرا که بسیاری از روابط میان آدمیان، بر عدم قطعیت بین آنها استوار است. به باور زیمل، تعاملات انسانی بیش از دلایل عقلانی و ملاحظات شخصی، از طریق اعتماد استمرار می‌یابد (Simmel, 2004: 178-9).

 

 یکی از اصول اولیه زندگی اجتماعی، اعتماد داشتن افراد به یکدیگر است. می‌توان گفت که چرخ‌های زندگی بر محور اعتماد و اطمینان افراد نسبت به همدیگر گردش می‌کند. توانایی شکل دادن به مناسبات مثبت اجتماعی، بستگی به اعتماد دارد. هنگامی که بین دو تن اعتماد برقرار باشد، آنها اجازه می‌یابند که با یکدیگر روابط همکاری برقرار کنند؛ هنگامی که انجام آن برای هر دو طرف سودمند باشد. کلمن، بر اعتماد به عنوان یک عامل سرمایه اجتماعی تأکید می‌کند؛ زیرا با اعتماد کردن، روابط اجتماعی نتیجه مطلوبی را حاصل می‌نمایند. در این راستا، وی برای چگونگی روابط میان افراد خانواده به عنوان «سرمایه اجتماعی داخل خانواده» اهمیت خاصی قائل است و موجودی سرمایه اجتماعی را منبعی بالقوه برای افراد خانواده در به دست آوردن منافعشان می‌داند و اَشکال سرمایه اجتماعی را شامل روابط اقتدار، اعتماد و هنجارها دانسته است (کلمن،459:1377)

 

منبع دیگر اعتماد، درک و فهم دو نفر از یکدیگر است. گزارش می‌دهند که مردان و زنانیکه سطح بالای اعتماد و صمیمیت و اطمینان را درباره ی ازدواجشان گزارش می‌دهند در پیش بینی احساسات، عقاید و باورهای همسرشان بسیارقوی  هستند.

 

با توجه به این تعاریف وقتی که بحث اعتماد را در محیط خانواده مطرح می کنیم، اهمیت آن دوچندان می‌شود. چون یکی از نهادهای اصیل اجتماعی کانون گرم خانوادگی است و اعتماد زوج ها نقش مهمی در حفظ و تداوم آن دارد. اصولا هدف اساسی از ازدواج وصول به سکون و آرامش است و بدیهی است که این هدف وقتی تحقق می یابد که زن ومرد نسبت به یکدیگر اعتماد داشته باشند. بحث در این است زن و شوهر باید در همه ابعاد زندگی خواه بعد مالی و یا بعد ناموسی به یکدیگر اعتماد داشته باشند تا بتوانند زندگی مشترک خانوادگی را اداره کنند (رشیدپور،1378 :102-3).

 

    به درستی هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند ادعای سلامت کامل کند؛ چنانچه جامعه‌ای از خانواده‌های سالم برخوردار نباشد، بی هیچ شبهه‌ای می‌توان تمام آسیب‌های اجتماعی را متأثر از خانواده دانست (ساروخانی،1379: 7).

 

بهداشت روانی نسل‌های جامعه در گروی تأمین بهداشت روانی خانواده به عنوان یک کانون مملو از محبت و آرامش برای تحول در رشد استعدادهاست که هر گونه آسیبی به آن، نسل آینده را از آثار سوء خود مصون نخواهد گذاشت و سازمان‌های اجتماعی زیادی را درگیر خود خواهد ساخت. با وجود این، متأسفانه شاهد افزایش بیش از انتظار نرخ طلاق در جامعه هستیم.(کاملی،1381: 12)

 

اهمیت خانواده تا آنجاست که پرسال در کتاب «قدرت خانواده» نجات جهان را در گروی حفظ خانواده دانسته است: «وظیفه شما برای دور نگه داشتن خانواده کاری است برای نجات جهانمان.» (پرسال،1379: 666).

 

از طرفی زندگی خانوادگی یک نوع مشارکت است و اولین و اساسی ترین شرط در شرکتها اطمینان و اعتماد شرکاء نسبت به یکدیگر می‌باشد. یکی از نهادهای اصیل اجتماعی کانون گرم خانوادگی است. بحث در این است که زن و شوهر باید در همه ابعاد زندگی خواه بعد مالی و یا بعد ناموسی به یکدیگر اعتماد داشته باشند تا بتوانند زندگی مشترک خانوادگی را اداره کنند. معنای واقعی زندگی مشترک که سکون و آرامش است، در چنین محیطی ملموس خواهد بود. (رشیدپور، 1378 : 102-3)

 

در تحقیقی که در سال 1383 توسط مومنه میرزا محمدی در دانشگاه الزهرا انجام شده و صرفاً در مورد اعتماد جنسی زنان به همسرانشان در شهر تهران است، 47% درصد از پاسخگویان -یعنی کمتر از نیمی از آنها- به همسرشان اعتماد خیلی زیادی داشتند. بنابراین، این تحقیق خود برهانی بر نیاز تحقیقات بیشتر در زمینه اعتماد همسران به یکدیگر در انواع دیگر آن است.

 

از آنجا که وجود امنیت در خانواده یکی از مهمترین وجوه مهم امنیت اجتماعی است. رابطه بین اعتماد بین همسران و وجود امنیت در خانواده ها موضوع مورد مطالعه این تحقیق است.

 

معنای لغوی امنیت، «رهایی از خطر، تهدید، آسیب، اضطراب، هراس، ترس، نگرانی یا وجود آرامش، اطمینان، آسایش، اعتماد، تأمین، ضامن است» (ماندل،1379: 44) مفهوم امنیت اجتماعی همچون سایر مفاهیم، در حوزه علوم اجتماعی حالت گسترده‌ای دارد و روی نقطه خاصی متمرکز نیست. به همین جهت ارائه نظریات کلی و کالبدشکافیِ مفهوم امنیت اجتماعی، به تنهایی کافی نیست و غور و بررسی مفهوم امنیت اجتماعی نیازمند تحدید آن به حوزه‌ای خاص از شرایط واقعی است که برای این منظور، «خانواده» در نظر گرفته شده است؛ چرا که خانواده در بین تمامی نهادها، سازمان ها و گروه های اجتماعی نقش و اهمیتی خاص و بسزا دارد. چنان که هیچ جامعه ای نمی تواند ادعای سلامت کند اگر از خانواده هایی سالم برخوردار نباشد و هیچ جامعه ای نمی تواند ادعای امنیت کند، اگر خانواده از امنیت بهره مند نباشد.( ساروخانی، 1375: 11)

 

    شهرنشینی، خطرات جانی بسیاری را رقم زده است؛ انواع بیماری ها، انواع تصادفات و صور گوناگون تجاوز به جان افراد، موجبات بروز نگرانی‌های بسیاری در حیات فراهم ساخته است. در حوزه اخلاق نیز چنین است؛ جامعه در حال گذار در برخورد با مدرنیته رسانه‌ای و ناقص، دچار عوارض شی سروری، لذت‌گرایی و اَشکال گوناگون

 

 

 

در این پایان نامه به بررسی ” رابطه الگوهای مصرف و رفاه ذهنی در بین ساکنین بالای 15 سال شهر تهران” پرداخته شده است. سوال اساسی پژوهش این است که الگوهای مصرف چه رابطه ای با میزان رفاه ذهنی جامعه آماری تحقیق دارند؟ به تعبیری آیا با تفاوت در الگوهای مصرف، رفاه ذهنی هم تغییر می کند؟ برای بررسی این پرسش ها از نوشته های مرتبط با رفاه ذهنی و الگوهای مصرف و پژوهش تجربی استفاده شده است. از متغیرهای شادکامی، تامین، استحقاق، ترجیحات ارزشی، رهایی،مقایسه نسبی و نیاز برای سنجش رفاه ذهنی و از متغیرهای مدیریت بدن، مصرف کالاهای فرهنگی و اوقات فراغت برای سنجش و طبقه بندی الگوهای مصرف( سنتی،ترکیبی و مدرن) استفاده شده است. به لحاظ مفهومی از روش مطالعۀ اسنادی و از حیث تجربی برای بررسی متغیرها و چگونگی توزیع آنها در جامعه از روش پیمایشی استفاده کرده­ایم. از ابزار پرسشنامه برای گردآوری داده ها، با نمونه آماری به حجم 384 نفر(که برای دقت بالاتر 400 نفر مد نظر قرار گرفته است) سود جسته ایم. از شیوه نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای در بین ساکنین بالای 15 سال شهر تهران استفاده و برای توصیف و تحلیل داده ها نیز از آماره های توزیع فراوانی مد، میانه و آزمون های دی سامرز،گاما، کای اسکوئر، همبستگی اسپیرمن و تحلیل رگرسیون که در نرم افزار   spss  تعبیه شده اند استفاده شده است.یافته های تحقیق نشان می دهد که بین الگوهای مصرف سنتی، مدرن و ترکیبی که با شاخص های اوقات فراغت،مدیریت بدن و مصرف کالاهای فرهنگی مورد سنجش قرار گرفته اند با رفاه ذهنی تفاوت معناداری وجود دارد. بدین معنا که، هر چقدر الگوی مصرف افراد از مصرف سنتی به سمت مدرن تغییر کند رفاه ذهنی آنها نیز دچار تغییر و نوسان می شود. اما بین رفاه ذهنی با متغیرهای زمینه ای( سن،جنس و تاهل) به غیر از پایگاه اجتماعی- اقتصادی، تفاوت معناداری وجود ندارد. یعنی هر گونه تغییر در سن،جنس و تأهل منجر به تغییر در رفاه ذهنی نمی شود. اما از بین متغیر های زمینه ای تنها متغیر پایگاه اجتماعی-اقتصادی با رفاه ذهنی تفاوت معناداری دارد، این بدین معناست که تغییر در پایگاه اجتماعی- اقتصادی افراد می تواند منجر به تغییر در میزان رفاه ذهنی افراد شود.

 

واژگان کلیدی: رفاه اجتماعی، رفاه ذهنی، الگوهای مصرف، الگوی مصرف سنتی، الگوی مصرف ترکیبی، الگوی مصرف مدرن.

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                            صفحه

 

فصل اول(کلیات تحقیق)1

 

1-1- مقدمه2 

 

1-2- بیان مسأله2

 

1-3- سوالات تحقیق5  

 

1-4- اهداف تحقیق5

 

1-5- ضرورت و اهمیت تحقیق.5

 

1-5-1- ضرورت نظری.6

 

1-5-2- ضرورت کاربردی.7

 

فصل دوم(مبانی نظری) 8

 

2-1-مقدمه 9

 

2-2- مبانی نظری 9

 

    2-2-1- رفاه اجتماعی.9

 

    2-2-2- شاخص های اجتماعی رفاه11

 

    2-2-3-رفاه ذهنی11

 

    2-2-3-1-نظریات مربوط به رفاه ذهنی11   

 

    2-2-3-2- شاخص های رفاه ذهنی16

 

    2-2-3-3- نظریه های جامعه شناسی و روانشناسی اجتماعی مرتبط با چشم اندازهای رفاهی منوط به رفاه ذهنی17

 

      2-2-3-3-1- شادکامی17

 

        2-2-3-3-1-1- نظریه آرزوها.19

 

        2-2-3-3-1-2-نظریه خوشبختی19

 

        2-2-3-3-1-3- رضایت از زندگی.19 

 

        2-2-3-3-1-4-دیدگاه اینگلهارت.20  

 

      2-2-3-3-2- تامین.21

 

        2-2-3-3-2-1- نظریه­ های تامین21

 

        2-2-3-3-2-2- مسعود چلبی.22

 

        2-2-3-3-2-3- مولار22

 

      2-2-3-3-3- ترجیحات.23

 

        2-2-3-3-3-1-نظریه ی مبادله.     .23.

 

      2-2-3-3-4- نیاز     25

 

        2-2-3-3-4-1- نظریه نیازها.   25

 

      2-2-3-3-5- استحقاق    27

 

        2-2-3-3-5-1- نظریه عدالت. 27

 

        2-2-3-3-5-2- نظریه برابری. 28

 

      2-2-3-3-6- مقایسه نسبی.  29

 

        2-2-3-3-6-1- نظریه محرومیت نسبی   30

 

      2-2-3-3-7- احساس رهایی(آزادی)    31  

 

        2-2-3-3-7-1- آمارتیاسن   31

 

    2-2-4- الگوی مصرف و رویکردهای نظری مربوط به آن.   32

 

     2-2-4-1-  تورستین وبلن 33

 

     2-2-4-2- جورج زیمل. 35   

 

     2-2-4-3- کولین کمپل   36

 

     2-2-4-4-پست مدرنیته و مصرف 37

 

     2-2-4-5- پیر بوردیو. 38

 

     2-2-4-6-الگویی بودن شیوه ی مصرف..   41

 

2-3-تلخیص نظریات مربوط به متغیر های رفاه ذهنی و الگوهای مصرف.42

 

2-4-چارچوب نظری.45

 

2-5-مدل مفهومی..47

 

2-6-فرضیه های پژوهش…48

 

 2-6-1-فرضیه اصلی..48

 

 2-6-2-سایر فرضیه ها..48

 

2-7-مروری بر پیشینه تحقیق. .48   

 

2-7-1 تحقیقات داخلی48

 

2-7-2 تحقیقات خارجی51

 

2-7-3 جمع بندی پیشینه تحقیق.53

 

فصل سوم (روش شناسی) 55

 

3-1- مقدمه 56

 

3-2-روش تحقیق. 56

 

3-3-جامعۀ آماری.    56

 

3-4- روش نمونه گیری   56

 

3-5-حجم نمونه. 57

 

3-6-واحد تحلیل    58

 

3-7-ابزار پژوهش.58

 

3-8- تعاریف نظری و عملی متغیرهای پژوهش..58

 

  3-8-1- الگوی مصرف58

 

    3-8-1-1-مدیریت بدن.59

 

    3-8-1-2-اوقات فراغت61

 

    3-8-1-3-کالاهای فرهنگی.63

 

    3-8-2-رفاه ذهنی.   64   

 

      3-8-2-1-شادکامی   65

 

      3-8-2-2- تامین(احساس امنیت)  67 

 

      3-8-2-3- ترجیحات ارزشی. 68

 

      3-8-2-4- استحقاق(احساس عدالت) 70

 

      3-8-2-5-  نیاز.  71

 

      3-8-2-6- مقایسه نسبی 72

 

      3-8-2-7– رهایی   73

 

   3-8-3-پایگاه اجتماعی – اقتصادی.75

 

     3-8-3-1- پایگاه اجتماعی- اقتصادی(ذهنی)75 

 

 3-9- روایی ابزار تحقیق     77

 

 3-10- پایایی ابزار تحقیق   77

 

 3-11- رویۀ جمع­آوری داده­ ها    78     

 

 3-12- فنون تحلیل داده­ ها    79

 

7-13- ملاحظات اخلاقی در زمان جمع­آوری پرسشنامه­ها   80

 

فصل چهارم(یافته های پژوهش) 81

 

4-1- مقدمه 82

 

4-2- بخش نخست: یافته­ های توصیفی.     83  

 

4-3- بخش دوم:آزمون فرضیه ها و یافته­ های تبیینی… 107

 

فصل پنجم(نتیجه گیری)  126

 

5-1- مقدمه.  127

 

5-2- یافته­ های توصیفی. 127

 

5-3- یافته­ های تبیینی. 130

 

5-4- تحلیل و نتیجه گیری تحقیق 132

 

5-5- پیشنهادهای تحقیق.. 135

 

5-6- محدودیت­ها و مشکلات پژوهش…. 136

 

منابع فارسی…    137

 

هابرماس درخصوص تعامل دین با مدرنیته  که به تمایز برداشت های متفاوت از دین در ارزیابی نگرش به ارزش های مدرن نیز توجه داشته است و همچنین نظریه جنگ های فرهنگی به عنوان نظریه مکمل ، انتخاب گردیده است. در خصوص انواع دینداری نیز نظریه قرائت های دینداری شپرد که به 5 نوع دینداری سکولار ، تجددگرایی اسلامی ، اسلام گرایی رادیکال ، سنت گرایی و سنت گرایی جدید قائل است استفاده شده است.

 

نتایج بدست آمده نشان می دهند میان انواع دینداری و نگرش به جامعه مدنی رابطه وجود دارد به نحوی که هرچه دینداری سکولارتر می گردد نگرش به جامعه مدنی نیز مثبت تر می شود. و همچنین در میان متغیرهای زمینه ای در نظر گرفته شده در این پژوهش تنها دو متغیر سن و وضعیت تأهل بر نگرش افراد به جامعه مدنی موثر نمی باشند.

 

کلیدواژه : انواع دینداری ، نگرش به جامعه مدنی ، دینداری سکولار ، تکثرگرایی بنیادی ، تساهل ، قانون گرایی ، دموکراسی

 

 فهرست مطالب

 

فصل اول : کلیات

 

1-1  بیان مسئله . 1

 

1-2  اهدف پژوهش 3

 

1-2-1 اهداف فرعی . 3

 

1-2-2 اهداف اصلی 3

 

1-3  اهمیت و ضرورت تحقیق 4

 

1-3-1 ضرورت نظری 4

 

1-3-2 ضرورت عملی 4

 

فصل دوم : مرور ادبیات و پیشینه پژوهش

 

2-1 مبانی نظری . 6

 

2-1-1 تعریف مفاهیم 6

 

2-1-1-1 دینداری ( متغیر مستقل) 6

 

الف ) دین . 6

 

ب ) تعریف دینداری 6

 

2-1-1-2 برخی انواع دینداری یا قرائت های دینی در ایران . 7

 

1)عبدالکریم سروش 7

 

2)مصطفی ملکیان 8

 

3)محمد مجتهد شبستری 9

 

4)محسن کدیور . 10

 

5)محمد میرسندسی 10

 

الف) دینداری متعادل . 10

 

ب) دینداری مناسک گرا 11

 

ج) دینداری باورگرا 11

 

د) دینداری تجربه گرا 11

 

ه) دینداری اخلاقگرا 11

 

انواع دینداری مبتنی بر لایه پیرامونی دین 12

 

الف) دینداری رسمی – غیر رسمی 12

 

ب) دینداری ایدئولوژیک – غیر ایدئولوژیک 12

 

ج) دینداری سنتی – پویا . 12

 

د) دینداری باواسطه – بی واسطه 13

 

6)مجید محمدی 13

 

الف) دین آئینی 13

 

ب) دین فقهی 14

 

ج) دینداری ایدئولوژیک . 14

 

د) دینداری فرافقهی – فرا ایدئولوژیک 15

 

ه) دینداری مدنی 16

 

8)نوع شناسی قرائت های دینی ویلیام شپرد 17

 

الف) تمامیت گرایی اسلامی 18

 

ب) تجدد . 18

 

ج) سکولاریسم 19

 

1) تجددگرایی اسلامی . 19

 

2) اسلام گرایی رادیکال . 20

 

3) سنت گرایی 22

 

4) سنت گرایی جدید 24

 

2-1-1-3 نقد و بررسی 25

 

2-1-2-1 تعریف نگرش 26

 

2-1-2-2 تعریف سه عنصر نگرش 27

 

الف ) نگرش مبتنی بر شناخت . 27

 

ب) نگرش مبتنی بر عواطف . 27

 

ج) نگرش مبتنی بر رفتار 27

 

2-1-2-3 جامعه مدنی . 28

 

الف ) تاریخچه مفهومی جامعه مدنی . 28

 

ب) معانی جامعه مدنی . 34

 

1- تکثرگرایی بنیادی . 36

 

2- حاکمیت روح تسالم و تسامح 36

 

3- قانون گرایی و نهادینه شدن قانون . 37

 

4- دموکراسی . 37

 

5- غیر مطلق بودن حکومت . 38

 

6- عقل گرایی . 39

 

7- اصالت فرد . 39

 

8- گفتمان . 40

 

9- تشکل . 40

 

ج) جامعه مدنی در ایران . 42

 

1- انقلاب اسلامی و نهادهای غیر دولتی . 44

 

2- دوران جنگ ( 1359-1367) . 45

 

3- دوران سازندگی ( 1368-1376 ) . 45

 

4- دوران اصلاحات (1376-1384) 47

 

5- دولت های نهم و دهم (1384-1392) 50

 

د) دین و جامعه مدنی . 51

 

ه) جامعه دینی مدنی در ایران 55

 

1- نقش دوگانه روحانیت به عنوان حزب و پدر در جامعه مدنی 55

 

2- بازار سیاست و اجتماع 55

 

3- انتخابات و جامعه مدنی . 56

 

4- جامعه دینی غیر توده وار . 56

 

5- تقاضای سامانمندی 56

 

6- پیش بینی ناپذیری . 57

 

7- عقلانیت 57

 

8- جمهوریت نظام سیاسی 57

 

2-1-3 نظریات . 58

 

2-1-3-1 نظریات مربوط به ناسازگاری دین و پدیده های مدرن 58

 

الف) ساموئل هانتینگتون . 58

 

ب) موریس باربیه 60

 

ج) ارنست گلنر 61

 

2-1-3-2 نظریات سازگاری دین با پدیده های مدرن . 61

 

الف) آلکسیس دوتوکویل 61

 

ب) یورگن هابرماس 63

 

ج) آلفرد استفان 63

 

2-1-3-3 نظریات مرتبط با ارتباط میان دین و پدیده های سیاسی و اجتماعی . 65

 

الف) مارکس وبر . 65

 

ب) رابرت بلا . 66

 

ج) نظریه جنگ های فرهنگی 66

 

2-1-3-4 نظریات رابطه دین و معنا 67

 

الف) کلیفورد گیرتس . 67

 

ب) برگر . 68

 

ج) تامس لاکمن . 69

 

2-1-4 چارچوب نظری . 70

 

2-2 مبانی تجربی 72

 

2-2-1 پیشینه تحقیقات 72

 

1-تحقیقات داخلی 72

 

 مقدمه

 

   دموکراسی زاییده اراده خود انسانها است و به رغم تلاشهای بسیار در جهت تأمین آزادی‌ها، برابری‌ها و انواع حقوق انسانها دیری نیست که به منصه ظهور رسیده است. دموکراسی از واقعیات پیش‌ روی جوامع امروزی است که از یک آرمان جذاب به سرنوشت مقدر همه ما انسان­ها مبدل شده و نه فقط در عرصه سیاست، که در کل حیات فکری و فرهنگی جوامع اجتناب ناپذیر می­نماید. در جهانی که عقلانیت و بوروکراسی از انسان مدرن امروز، انسان تک ساحتی می‌سازد،  می‌توان به قول مارکس الیناسیون و از خود بیگانگی انسان را به وضوح دید و با ماکس وبر به همگرایی پرداخت و مثل او با بدبینی تمام، انسان را در پشت میله‌های «قفس آهنین» دید که راه خلاص و گریز از آن وجود ندارد، اما می‌توان فریاد انتقادگرایان را نیز شنید که نه «باید راهی به خارج از این جا وجود داشته باشد»، که در پی آن یورگن هابرماس خبری فراتر از بازگشت به این«قفس بایگانی» می­دهد و تأیید می‌کند راهی برای برون رفت وجود ندارد. «اما دست کم می‌توانیم از نزدیک شدن دیوارها (یا در واقع تکه پاره شدن) جلوگیری کنیم». اما پاسخ قانع کننده­تر از آن وبر است که می­گوید: «دموکراسی تنها شیوه­ای است که به وسیله آن می­توان قدرت «قفس آهنین» بروکراتیک مدرن را در هم شکست». پاسخ مارکوزه که می­گوید: «دموکراسی بهتر از نظام فاشیستی است».  در جهان مدرن انسان با خود بیگانه که شیء وارگی و طلسم‌انگاری کالا و گسترش فرهنگی مصرفی و هژمونی «تفوق فرهنگی» را دید که چگونه انسان آزاد به دنیا آمده را از هر سو به زنجیر می‌کشند و او را در انزوای خویش انسانی مسخ شده تعریف می­ کنند که جز «خور و خواب و گشنی کردن» شخصیتی ندارد. دموکراسی در سایه برابری، آزادی و عدالت می­‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خواهد انسان را ارزشمند، دارای شخصیت و مشارکت­جو در حوزه زندگی خود کند. او را شهروندی بداند که می‌خواهد انتخاب کند و اجازه بدهد در سرنوشت خود و همنوعان خود دخالت کند. دموکراسی می‌خواهد انسان را از انزوای از خود بیگانه‌ای بیرون بکشاند. او را به تکاپو و تلاش وا دارد تا بهترین و معقولانه­ترین راه را برای خود انتخاب کند و بدین وسیله توده را از خطر عوام فریبی، عدالت را از خطر عقب­ماندگی و امنیت را از خطر سرکوب و تمامیت‌گرایی نجات دهد. دموکراسی در واقع وعده عدالت و امنیت دوباره به همه کسانی است که از قدرت محرومند، از امکانات بی‌بهره‌اند و از امنیت ساقط هستند. دموکراسی وعده امید به انسان نومید و مضطرب دنیای مدرن برای مشارکت در سرنوشت خویش و تفویض اختیار به این انسان جهت بهره‌بری از امکانات، فرصتها و مسئولیت‌ها می‌باشد. دموکراسی به عنوان روش حکومت و البته کم خطا ترین آن و نوعی فلسفه زندگی مبتنی بر مدارا، تساهل، تسامح، گفتگوی سازنده، تحمل نظر مخالف و همزیستی مسالمت آمیز، در جهان امروز ضرورتی اجتناب ناپذیر به شمار می‌رود. امروزه تمامی نظام‌های سیاسی دنیا خود را دموکراتیک می‌نامند، زیرا دموکراسی در حول و حوش زندگی سیاسی نوین، فضای از مشروعیت ایجاد می‌کند. دموکراسی رایج‌ترین نظام سیاسی است و اصطلاحی است که به تمام رژیم‌های سیاسی دنیا مشروعیت می بخشد تا آنجا که حکومتها حتی در بیان عقایدشان و انتقاد از مخالفانشان سعی می‌کنند به گونه‌ای دموکراتیک برخورد کنند. با پذیرش مشروع‌سازی یورگن هابرماس می‌توان گفت دموکراسی  نظامی است فکری که حکومت‌ها برای بحران مشروعیت خود از آن استفاده می‌کنند. تا به نوعی حکومت خود را حکومت مردم و بنا به خواسته مردم بدانند.

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                              صفحه

 

چکیده

 

مقدمه

 

فصل اول: کلیات تحقیق

 

1-1-  بیان مسله 2

 

1-2- سوالات تحقیق 7

 

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق 7

 

1-4- اهداف تحقیق 12

 

فصل دوم: ادبیات تحقیق

 

2-1- تعریف دموکراسی 14

 

2-2- تشریح دموکراسی 18

 

2-3- گونه شناسی دموکراسی 20

 

2-3-1- از دیدگاه دیوید هلد 21

 

2-3-2- از دیدگاه بشیریه 27

 

2-4- گونه‌شناسی دموکراسی بر اساس ایدئولوژی 28

 

2-5- تعریف طبقه اجتماعی 29

 

2-6- معیار تشکیل طبقات اجتماعی از نظر اندشیمندان 29

 

2-7- طبقه از نظر اندیشمندان 31

 

2-8- تفکیک طبقات 37

 

2-9- چارچوب نظری تحقیق 40

 

2-9-1- نظریه کارل  مارکس 41

 

2-9-2- نظریه گوران تربورن 42

 

2-9-3- نظریه یورگن هابرماس 42

 

2-9-4- نظریه روشه میر 43

 

2-9-6- نظریه ساموئل هانتینگتون 44

 

2-9-7- نظریه سیمون مارتین لیپست 45

 

2-9-8- نظریه آدام پرزورسکی 45

 

2-9-10- نظریه گرام گیل 46

 

2-9-11- نظریه هارولد لاسول 46

 

2-10- جمع بندی چارچوب نظری 47

 

2-11- پیشینه تجری تحقیق 49

 

2-12- مدل تحلیلی تحقیق 53

 

2-13- فرضیه های تحقیق 54

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

3-1- روش تحقیق 56

 

3-2- سطح تحلیل و واحد تحلیل 56

 

3-3- ابزار گردآوری اطلاعات 56

 

3-4- جامعه آماری 56

 

3-5- نمونه آماری و شیوه تعیین حجم نمونه 57

 

3-6- اعتبار و پایایی وسیله اندازه‌گیری 58

 

3-6-1- اعتبار وسیله اندازه‌گیری 58

 

3-6-2- پایایی وسیله اندازه‌گیری 58

 

3-7- پردازش و تجزیه و تحلیل داده‌ها 59

 

3-8- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها 60

 

3-8-1- تعریف مفهومی ابعاد متغیر وابسته (دموکراسی) 60

 

3-8-2- تعریف عملیاتی ابعاد متغیر وابسته (دموکراسی) 63

 

3-8-3- تعریف عملیاتی ابعاد متغیر مستقل (طبقه) 68

 

 

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها

 

مقدمه 71

 

آمار توصیفی 71

 

4-1 – توصیف روابط تک متغیره 71

 

4-2 توصیف روابط دو متغیره 92

 

4-3 آزمون فرضیه های تحقیق 105

 

فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادات

 

5-1 نتیجه‌گیری 113

 

5-2 جمع‌بندی نتایج توصیفی تحقیق 114

 

5-3 جمع‌بندی نتایج استنباطی تحقیق 114

 

5-4 یافته‌های نظری تحقیق 115

 

5-5 پیشنهادهای کاربردی تحقیق 117

 

5-6 پیشنهاد‌های پژوهشی تحقیق 117

 

5-7 محدویت‌های تحقیق 118

 

منابع 119

 

–  بیان مسله

 

   دموکراسی مسئله توازان اجتماعی(عالم، 298: 1388). و متضمن رضایت مردم و اجرای اراده عمومی است(راش، 90:1383). وجه مشخص دموکراسی این است که در آن همه تصمیمات بطور مستقیم و غیرمستقیم مبتنی به آرای مردم است(لاکومب،22:1382). گوهر دموکراسی همانا مشارکت اعضای اجتماع در حکومت است(کوهن، 391:1373). دموکراسی از انواع حکومت است و وجه مشخص آن اعلام رسمی تبعیت اقلیت از اکثریت و به رسمیت شناختن آزادی و حقوق مساوی افراد جامعه است. رژیم حکومتی که درآن قدرت ناشی از ملت است(آقا بخشی و افشاری راد،76:1377). از هنگام یونان باستان اجماع گسترده‌ای وجود داشته است، که دموکراسی نمایان‌گر حکومت به وسیله مردم و یا بطور دقیق‌تر، حکومت به وسیله اکثریت است(مکفرسون،9:1376). مکتب دموکراسی مبتنی بر فلسفه‌ای اخلاقی است که می‌خواهد زندگی اجتماعی افراد را تا آنجا که ممکن است به هماهنگی اراده‌های افراد مبتنی سازد و بدین طریق اراده‌های افراد را در جامعه بارور می کند(لاکومب،25:1382). دموکراسی الگویی نوین است که سازمان ملل متحد، دولتها و ملتها در دهه پایانی قرن بیستم  و آغاز سده جدید برای پرهیز از جنگ و خونریزی و استقرار صلح و امنیت بین المللی مورد توجه قرار داده‌اند(احتشامی،17:1388). و همچنین بارینگتن مور پیدایش و رشد دموکراسی را کشاکشی طولانی و ناتمام برای دستیابی به سه هدف می‌داند: 1- محدود کردن قدرت خودکامه 2- نهادن قوانین و مقررات عقلایی و عادلانه به جای مقررات خودسرانه 3- سهیم شدن طبقات پایین جامعه در تصمیم‌گیری‌ها(مور، 1375: 9).

 

دموکراسی واژه‌ای است یونانی که از قرن شانزدهم وارد زبان انگلیسی شد(هلد،14:1378). دموکراسی اصطلاحی است مشتق از واژه یونانی Demokratia که در آن پیشوند دموس به معنا و مفهوم  اداره داخلی کشوری در برابر پولیس اداره امور خارجی کشور به کار می­رود. دموس بعدها به معنای تهیدستان و روستائیان و سرانجام به معنای مردم استعمال شده است. کراسیا از ریشه کراتوس مشتق شده و به معنای اقتدار و اختیار و نیز حکومت و فرمانروایی می‌باشد(علی بابائی،1365: 113).

 

    تحقیقات تاریخی و باستان­شناسانه اخیر محققان نشان داده است که ریشه مفهومی و نهادی بعضی از ابداعات سیاسی که منجر به ایجاد نظام‌های مردم­سالار گردیده است. در تمدن‌های قدیمی‌تر از یونان باستان و در میان تمدن‌های شرقی وجود داشته است. این محققان سابقه اولین نظام‌های مردم سالار را به تاریخ کهن سومر، در نیمه هزاره چهارم قبل از میلاد باز می‌گردانند(کمالی اردکانی،1384 : 23).

 

   جاکوبسن در مقاله “دموکراسی اولیه در مزوپوتامیای باستان”، ریشه‌های اولیه و کهن دموکراسی را در مزوپوتامیا، یعنی میان رودان جستجو می‌کند. او استدلال می‌کند که دموکراسی‌ها در بین­النهرین(سومریها) تکوین و سپس به دیگر مناطق از جمله یونان گسترش یافته است(Jacobsen, 1943). او می‌گوید: «در دموکراسی بدوی سومر قدرت نهایی در دست مجمع عمومی شهر قرار داشت که از تمام مردان بالغ آزاد تشکیل می‌گشت. به طور متعارف امور روزمره جامعه را شورای معمرین شهر اداره می­کرد تمام کارهای بزرگ و تمام تصمیم‌های مهم از مجمع عمومی همه اتباع سرچشمه می‌گرفت». اسپیزر ( Speiser) می‌نویسد: «مقام  مجمع شهر، سرمومری بر پایه مشورت استوار بود و دلالت آن محدود کردن قدرت سیاسی حکمران بود». ساموئل کرامر می‌نویسد: «دموکراسی و مهمترین بنیاد آن یعنی «مجمع سیاسی» محصول تمدن غرب نیست و در انحصار آن نبوده، نخستین مجمع سیاسی تاریخ مدون بشر، در شهرهای مستقل سومر پدید آمده» (هانتینتگتون،26،1373). رابرت دال می­گوید: «دموکراسی نیز شبیه آتش، نقاشی و یا نوشتن، بیش از یکبار و در چند جا اختراع شده و علاوه بر یونان باستان در هر کجا که شرایط زمانی و مکانی مطلوب وجود داشته، دموکراسی از نو اختراع شده است» (کمالی اردکانی،24:1384). ریشه‌های دموکراسی مدرن ابتدا در انگلستان و در محتوای فرمان بزرگ در سال 1215 از سوی پادشاه وقت صادر شد جستجو نمود که در آن پادشاه اختیارات خود را به نفع زمینداران محدود می‌سازد و هسته پارلمان را بنا می­ کند(Hoit.1992). مفهوم دموکراسی به معنی شکل حکومت، سابقه­اش به فیلسوفان یونانی می­رسد، اما معنی جدید آن مربوط می­شود به قیام‌های انقلابی جامعه غربی اواخر سده هیجدهم(هانتینگتون،8:1373). امروزه در سده بیست و یکم میلادی، دموکراسی رایج‌ترین نظام سیاسی است. دموکراسی مدرن در آغاز پدیده‌ی بود که در کشورهای غربی گسترش یافت و جانشین نظام‌های سیاسی تک­حزبی، توتالیتر و فاشیستی گردید(بشیریه،15:1380). تا آنجا که برنده نوبل جایزه اقتصاد در سال1988، آمارتیا سن ظهور دموکراسی را بزرگترین رویداد قرن می‌داند(سن،100:1383).

 

   حکومت‌های امروزی برای مشروعیت خویش در سطح جهان تلاش می‌کنند با بکارگیری دموکراسی و اصول آن، حکومت خود را حکومت مردم و بنا به خواست و اجماع و رضایت مردم بدانند و قدرت خود را عملا  ناشی از خواست مردم بدانند(فلاحی،17:1389). تا آنجا که در واقع، رهبران و صاحب نظران سیاسی پیوسته «پیروزی دموکراسی» را گوشزد می‌کنند و می‌گویند به «پایان تاریخ» رسیده‌ایم(دال،1995). با فروپاشی کمونیسم اروپایی و تجزیه ابرقدرت آن اتحاد­جماهیر­­شوروی، فوکویاما، در

 

چکیده

 

طرح مسأله:هدف این پژوهش بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران می باشد. شهروندی دموکراتیک با تأکید بر هر دو بعد حق/ وظیفه شهروندی، با آگاهی از حقوق خویش ، ملزم می گردد وظیفه خود را به عنوان شهروند با مشارکت فعال در امور جامعه ایفا نماید. در این تحقیق سعی شده است با تکیه بر نظریات توکویل، پوتنام، آلموند و وربا و.اثر سرمایه اجتماعی را بر گسترش شهروندی دموکراتیک نشان دهیم.

 

روش: نوشتار حاضر به روش پیمایش است.جامعه آماری تحقیق دانشجویان دانشگاه تهران هستند که تعداد 380 نفر به عنوان نمونه تحقیق با روش نمونه گیری طبقه ای متناسب با حجم انتخاب شدند. ابزار این تحقیق پرسشنامه است. داده های حاصله از تحقیق از طریق آماره های توصیفی و استنباطی و با بهره گرفتن از نرم افزار Spssمورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند.

 

یافته­ها : در بررسی های به عمل آمده از 380 پاسخگو مشخص گردید که، با افزایش سرمایه اجتماعی و دو بعد مربوط به آن – اعتماد اجتماعی و مشارکت مدنی – در میان دانشجویان، سطح شهروندی دموکراتیک آنان نیز افزایش می یابد. همچنین، رابطه اعتماد با بعد نگرشی شهروندی دموکراتیک قوی تر از رابطه مشارکت مدنی با آن بوده است و بالعکس. در خصوص نتایج متغیرهای زمینه ای ، دانشجویانپسر از نظر شهروندی دموکراتیک در سطح بالاتری قرار داشتند.و در بین قومیت های مختلف، قوم ترک نسبت به دیگر اقوام در سطح بالاتری از شهروندی دموکراتیک قرار داشت.

 

کلید واژه­ها : سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت مدنی، شهروندی دموکراتیک، بعد نگرشی، بعد رفتاری

 

فهرست مطالب                                                                                                     صفحه  

 

فصل اول : کلیات تحقیق 1

 

1-1 مقدمه 2

 

2-1 بیان مسأله 4

 

3-1 اهمیت و ضرورت مسأله 6

 

4-1 اهداف پژوهش 7

 

5-1 سوألات پژوهش 8

 

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق 10

 

1-2 شهروندی 12

 

2-2 شهروندی و نظریه های مربوط به آن 19

 

3-2 رویکردهای شهروندی 25

 

الف ) دیدگاه جمهوری خواهی مدنی 26

 

ب ) دیدگاه لیبرالیسم شهروندی 27

 

ج ) دیدگاه سوسیال دموکراتیک شهروندی 28

 

4-2دموکراسی و شهروندی 33

 

5-2 شهروندی دموکراتیک 42

 

6-2 شهروندی دموکراتیک: پدیده چند معنایی 47

 

7-2 ابعاد شهروندی دموکراتیک 54

 

8-2 ویژگی های شهروندی دموکراتیک 59

 

9-2  سرمایه اجتماعی و دموکراسی 64

 

10-2 سطوح سرمایه اجتماعی 72

 

11-2 ابعاد سرمایه اجتماعی 74

 

1-11-2 اعتماد اجتماعی 81

 

2-11-2  مشارکت مدنی 89

 

12-2 سرمایه اجتماعی و شهروندی دموکراتیک 93

 

1-12-2الکسیس دو توکویل 94

 

2-12-2 رابرت پاتنام 95

 

3-12-2 گابریل آلموند و سیدنی وربا 96

 

4-12-2 تالکوت پارسونز 97

 

5-12-2 یورگن هابرماس 98

 

13-2 پیشینه تجربی تحقیق 104

 

1-13-2  مطالعات انجام شده داخلی 104

 

2-13-2  مطالعات انجام شده خارجی 107

 

14-2 چارچوب نظری تحقیق 111

 

15-2 فرضیه های تحقیق 117

 

فصل سوم : روش 119

 

1-3 روش پژوهش 120

 

2-3 جامعه آماری 121

 

3-3 حجم  نمونه و روش نمونه گیری 121

 

4-3 تکنیک جمع آوری  داده ها 124

 

8-3 سنجش متغیرها و عملیاتی کردن پژوهش 124

 

9-3 تعاریف نظری و عملیاتی متغیرهای پژوهش 126

 

6-3 اعتباریا روایی 135

 

7-3 اعتماد یا پایایی 136

 

5-3 شیوه تحلیل داده ها 137

 

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها 139

 

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری 183

 

1-5 بحث و نتیجه گیری 184

 

2-5 پیشنهادات 192

 

3-5 محدودیتها 193

 

منابع و مآخذ 194

 

پیوست 205

 

مقدمه

 

دموکراسی به عنوان یکی از بهترین شیوه های حکومتی از ابتدای شکل گیری جوامع و تمدن ها همواره موردتوجه اندیشمندان و آرمان ملت ها بوده است.امروزه نیز دموکراسی به عنوان یکی از مشخصه های بارز مدرنیته و جهان مدرن به شمار می رود و می توان آن را مهمترین هدف جوامع و یکی از معیارهای اصلی  در رشد و توسعه سیاسی آن قلمداد کرد. در زمینه لزوم برقراری دموکراسی، ویژگی های منحصر به فرد دموکراسی، دلایل برتری دموکراسی بر دیگر شیوه های حکومتی و مسایلی دیگر در این حوزه، مطالعات و بررسی های فراوانی صورت گرفته است. به طوری که «مبحث نظری گذار به دموکراسی و زمینه های اجتماعی آن مهمترین مبحث در جامعه شناسی سیاسی به شمار می رود.» (بشیریه، 1384: 9) اما به طور کلی، دیدگاه های نظری سطح کلان در مورد دموکراسی به طور عمده بر پیش نیازها یا شرایط ساختاری لازم برای گذار به دموکراسی و یا استقرار آن تاکید نموده اند.(عبداللهی و حسین بر، 1385: 7) درواقع بیشتر  استقرار دموکراسی از بالا مورد بررسی قرار گرفته است و شکل گیری دموکراسی در سطوح خرد و در میان افراد جامعه کمتر مورد توجه بوده است. در حالی که، وقتی از دموکراسی و لزوم رسیدن به آن به عنوان یک روش حکومتی سخن می رانیم، باید شرایطی را نیز برای رسیدن به این هدف داشته باشیم و یا اگر فاقد آنیم، برای ایجاد و القای آن همت گماریم. حکومت های دموکراتیک مبتنی بر دموکراسی، برای تحقق اهدافی که مدنظر آن هاست، احتیاج به شهروندان دموکراتیک دارند.(میرابراهیمی،1381: 8) همان گونه که هانتینگتون معتقد است، جهت گیری های هنجاری شهروندان پیش شرط تحولات دموکراتیک به شمار می رود. در واقع دوام و قوام دموکراسی به وجود شهروندان دموکراتیک یا متمایل به آرمان های دموکراتیک وابسته است. (موحد و دلبری، 1383: 137) بدین اعتبار، استقرار و دوام دموکراسی، بدون شهروندانی دموکراتیک که دارای ارزش های دموکراتیک بوده و با آگاهی کامل از حقوق سیاسی خود در جامعه خواهان مشارکت فعال در امور سیاسی جامعه باشند، میسر نخواهد بود.در نتیجه، اولین گام در راه رسیدن به دموکراسی در جامعه وجود شهروندان دموکراتیک می باشد. با توجه به اهمیت شهروندی دموکراتیک در یک نظام سیاسی، شناخت عوامل تأثیرگذار در رشد و گسترش آن ضرورت می یابد. یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر این مقوله، سرمایه اجتماعی است. این مفهوم به طور کلی به پیوندها و ارتباطات مبتنی بر اعتماد بین مجموعه های انسانی و سازمان به عنوان منبعی ارزشمند اشاره دارد که با خلق هنجارها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضاء می شود. ایده محوری آن در واژه روابط خلاصه می شود و به عنوان یک اهرم توفیق آفرین مطرح و مورد اقبال فراوانی نیز واقع شده است. اعضای جامعه با برقراری تماس با یکدیگر و پایدار ساختن آن قادر به همکاری با یکدیگر می شوند و به این طریق چیزهایی را کسب می کنند که به تنهایی قادر به کسب آن نمی باشند و یا با دشواری بسیار موفق به کسب آن ها می شوند. (وزیری، 1387: 3) بدین ترتیب، سرمایه اجتماعی با چنین تأثیر فزاینده ای می تواند در ارتباط  با پدیده های اجتماعی گوناگونی مطرح گردیده و عملکرد مثبتی از خود بروز دهد. در نتیجه، می توان انتظار داشت با افزایش سرمایه اجتماعی در میان افراد  جامعه شاهد گسترش روز افزون ارزش های دموکراتیک و در نتیجه مشارکت فعال در جامعه همراه با رشد و توسعه سیاسی خواهیم بود.

 

  2-1 بیان مسأله

 

شهروندی زاییده زیستن در دنیای معاصر است شهروندی با تأکیداتی تازه در تلاش است با ایجاد تفاهم در زندگی اجتماعی، راه پیشرفت و ارتقای جامعه را هموار سازد.(فتحی و چوکده،1385: 95) یکی از ویژگی های کلی شهروندی، تحصیل قواعد یک سلوک دموکراتیک حقیقی است، چه از لحاظ رفتار و چه از نظر ارزش های اخلاقی، شهروند نه تنها باید به حقوق خود بلکه باید به وظایف خود نیز اگاه باشد. ازجمله وظایف او، تکلیف مبارزه برای آن است که حقوق او محترم شمرده شوند و نیز وظایف مربوط به ضرورت رفتار هم فعال و هم مسئول در امور سیاسی است.(ارمه،1376: 171) از آنجایی که نظام جمهوری اسلامی ایران یک نظام مردمسالاری است،یعنی برپایه رأی و خواست و رضایت مردم استوار است و مردم یکی از منابع اصلی مشروعیت نظام هستند،همچنان که تأکیدات امام ورهبری،قانون اساسی،انتخابات متعدد (مجلس خبرگان،ریاست جمهوری،مجلس شورای اسلامی،شورای شهرو) شواهدی بر این امر می باشد بنابراین وظیفه و تکلیف مردم است که از نظام حمایت کرده و به مشروعیت آن با مشارکت فعال سیاسی خویش صحه گذارند.درعین حال با توجه به تحولات اخیر در جامعه سیاسی ایران(وقایع دوم خرداد،انتخابات سال80) و از طرف دیگر،گسترش ارتباطات (اینترنت و ماهواره) و افزایش اطلاعات و آگاهی سیاسی در بین اقشار مردم و به ویژه دانشجویان، نشان دهنده این امر است که علاوه بر بعد تکلیف شهروندی که همراه با مشارکت سیاسی و اعلان مشروعیت نظام می باشد، بعد حقوقی شهروندی بویژه حقوق سیاسی نیز حائز اهمیت است.چراکه این دو بعد مکمل یکدیگر بوده و با نادیده گرفتن یکی از ایعاد، دیگری رو به فرسایش و کاهش می گذارد و در نتیجه چالش های سیاسی پدید آمده گسترده شده و تعارض جای وفاق را می گیرد. درحالی که می توان با شناخت هر دو بعد شهروندی دموکراتیک، برپایه ارزش های مذهبی و مردمسالاری دینی،دست به تدوین پروژه ها و طرح هایی زد که بتوان با جهت دادن تمایلات و گرایش های دموکراتیک از آن در جهت تقویت انسجام اجتماعی و وحدت ملی در شرایط خاص جامعه اسلامی ایران سود برد.

 

از طرف دیگر،جامعه ایران به عنوان یکی از جوامع در حال توسعه می باشد و یکی از عوامل عمده توسعه و رفاه اجتماعی،وجود سرمایه اجتماعی است.

 

درواقع سرمایه اجتماعی ثروت و دارایی نامرئی است که حکایت از آمادگی روحی- روانی آحاد یک جامعه برای درگیر شدن در عمل جمعی دارد. یعنی سرمایه اجتماعی می تواند به مثابه حلقه مفقوده ای، حوزه های اجتماعی – سیاسی را در راستای توسعه کمی و کیفی جامعه، به یکدیگر متصل کند. درچنین شرایطی است که تحقق جامعه مدنی و تحکیم دموکراتیک آسان تر می شود.(غفوری و جعفری،1387: 211)درعین حال مطابق با برخی دیدگاه هایی که از توکویل الهام می گیرند (نئوتوکویلی ها) به ویژه پاتنام، آلموند و وربا، پاکستون، و حتی پیش از آن جامعه شناسانی نظیر پارسونز (در طرح نظریه اجتماع جامعه ای)یکی از مؤلفه ها و منابع اصلی گسترش و تثبیت دموکراسی و شهروندی دموکراتیک (توازن حقوق و وظایف)، سرمایه اجتماعی است به ویژه مشارکت مدنی و اعتماد که در کنار سایر عواملی که برای تشکیل وحدت ملی،هویت ملی،انسجام اجتماعی و حس تعلق اجتماعی دارند بر رشد تمایلات دموکراتیک و شکل گیری شهروندی دموکراتیک تأثیرگذار است .

 

در این راستا، دانشجویان به عنوان قشر فرهیخته جامعه با توجه به نقشی که در آینده کشور از نظر اداره امور و فعالیت ها دارند و به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه سیاسی در جامعه محسوب می شوند و شناخت نگرش ها و رفتارهای سیاسی آنان به عنوان شهروندان دموکراتیک در جامعه حائز اهمیت است.بنابراین در این پژوهش، درصدد هستیم به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با شهروندی دموکراتیک در میان دانشجویان دانشگاه تهران بپردازیم.

 

3-1 اهمیت و ضرورت مسأله

 

در جایی که بحث آگاهی از حقوق و وظایف شهروندی و مشارکت همه جانبه شهروندان در مسائل مربوط به جامعه به ویژه مسائل سیاسی مطرح می گردد، مقوله شهروندی دموکراتیک نمود بیشتری می یابد چرا که شهروندی دموکراتیک یک گام جلوتر از شهروند عادی است و با آگاهی از حقوق و وظایف خویش در جامعه درصدد مشارکت فعال می باشد. بدین ترتیب وجود شهروندی دموکراتیک از شاخص های اصلی توسعه سیاسی جوامع است. بر اساس بررسی IRCA  (2005)در 16 کشور جهان، شهروندی، اجتماع و دموکراسی، یکی از هدف های کلی واساسی آن کشورها بوده است.در بررسی نلسون (2001) نیز که برنامه های شهروندی مورد ارزیابی کیفی قرار گرفتند و سوال اصلی بررسی دیدگاه والدین، معلمان و دانش آموزان در مورد ویژگی های یک شهروند خوب بوده است، مؤلفه های دموکراتیک از دیدگاه هر سه گروه مهمترین بوده است. درواقع شهروند آینده تمایل شدیدی به گنجاندن مؤلفه های دموکراتیک را در خود دارد.گرچه مطالعات انجام شده در کشور و در سطح  بین المللی نشان می دهند که در ویژگی های شهروندی کشورهای مختلف از جمله ایران تفاوت هایی وجود دارد، توجه به پرورش ویژگی های شهروند لیبرال در سایر ممالک در مقابل اهمیت و ضرورت شهروند خوب برای جامعه مذهبی ایران که هودسن(2004) از آن تحت عنوان شهروند مذهبی یاد می کند، یکی از مصداق های آن است. اما بررسی تحقیقات انجام شده در جامعه مذهبی ایران نشان می دهد که مؤلفه های دموکراتیک حتی در جامعه مذهبی ایران به تدریج اهمیت پیدا کرده است. (به نقل از قائدی، 1385: 203-204)

 

بدین ترتیب، از یک سو، با توجه به اهمیت شهروندی دموکراتیک در برقراری و دوام  دموکراسی، از آن جا که جامعه ما نیز همانند سایر جوامع همواره خواستار دموکراسی واقعی در شیوه حکومتی و رویه زندگی بوده است، به نظر می رسد بحث پیرامون شهروندی دموکراتیک و شناخت آن دارای اهمیت زیادی باشد. و از سوی دیگر نیز، کمبود مطالعات انجام شده در این زمینه بر ضرورت بررسی این مسئله می افزاید چرا که در مباحث گسترده شهروندی، جای خالی بحث از شهروندی دموکراتیک  محسوس است. بدین منظور  تحقیق حاضر سعی دارد تا به تشریح شهروندی دموکراتیک به عنوان کلید استقرار و تثبیت دموکراسی بپردازدکه در این راستا بررسی چگونگی تاثیر سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از عوامل مؤثر در گسترش شهروندی دموکراتیک نیز حائز اهمیت است.

 

4-1 اهداف پژوهش

 

اهداف اصلی :

 

شناخت رابطه سرمایه اجتماعی با  شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران.
 

شناخت رابطه اعتماد اجتماعی  با  شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران.
 

شناخت رابطه مشارکت مدنی با  شهروندی دموکراتیک در بین دانشجویان دانشگاه تهران.
اهداف فرعی :

 

شناخت رابطه اعتماد با بعد نگرشی شهروندی دموکراتیک .

 

گرایش به معنویت از گرایش های ذاتی به ودیعه گذاشته شده در نهاد آدمی می باشد. میل به معنویت با معنادهی به زندگی، ایجاد آرامش و ایمان به نیرویی فراتر از انسان همراه است. مرور مطالعات نشان می دهد که باورها و گرایش های دینی می تواند بر کلیت زندگی آدمی از جمله کیفیت زندگی وی تأثیر گذار باشد. بر این اساس و با توجه به تأثیر باورها و گرایش های معنوی بر کیفیت زندگی، در این پژوهش به بررسی رابطه بین گرایش های معنوی و کیفیت زندگی در دانشجویان دانشگاه شاهد پرداخته شد. همچنین، بررسی رابطه بین متغیرهای زمینه ای و کیفیت زندگی از دیگر اهداف این پژوهش بود. پیش بینی کیفیت زندگی بر اساس ابعاد گرایش های معنوی و متغیرهای زمینه ای هم دیگر هدف این پژوهش بود.

 

بدین منظور در قالب یک پژوهش توصیفی از نوع همبستگی، تعداد 359 نفر (147 پسر و 212 دختر) از دانشجویان دانشگاه شاهد به شیوه تصادفی متناسب با حجم، انتخاب و با بهره گرفتن از پرسشنامه های «گرایش های معنوی»، «WHOQOL» و پرسشنامه محقق ساخته «متغیرهای زمینه ای» مورد ارزیابی قرار گرفتند.

 

نتایج حاصل از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد با افزایش گرایش های معنوی، میزان کیفیت زندگی دانشجویان نیز افزایش می یابد. همچنین با بالا رفتن گرایش های معنوی در حیطه های «باورهای معنوی»، «احساس معنویت»، «خودشکوفایی معنوی» و «رفتارهای معنوی»، میزان کیفیت زندگی افزایش می یابد. بررسی رابطه معنویت با بعد جسمانی کیفیت زندگی نیز نشان داد با افزایش گرایشهای معنوی، باورهای معنوی، احساس معنویت و خودشکوفایی معنوی، میزان کیفیت زندگی در بعد جسمانی افزایش می یابد. در عین حال نتایج نشان داد با افزایش گرایشهای معنوی و ابعاد چهارگانه آن، میزان کیفیت زندگی در بعد روانی، بعد محیطی و بعد روابط اجتماعی افزایش می یابد (05/0p<). بررسی رابطه بین کیفیت زندگی و متغیرهای زمینه ای، نشان داد با افزایش سن پاسخگویان میزان بعد محیطی کیفیت زندگی افزایش می یابد. ولی سن با سایر ابعاد کیفیت زندگی و نیز نمره کل کیفیت زندگی رابطه معناداری نشان نداد. در زمینه درآمد مشاهده گردید که با افزایش درآمد میزان کیفیت زندگی دانشجویان افزایش می یابد(05/0p<).

 

از سوی دیگر، تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که از بین ابعاد چهارگانه گرایش های معنوی و متغیرهای 9 گانه زمینه ای، بعد «خود شکوفایی معنوی» 1/28 درصد، بعد «باورهای معنوی» 9/1 درصد، متغیر زمینه ای در آمد 6/1 درصد و بعد «احساس معنویت» 8/0 درصد از کیفیت زندگی را تبیین می کند. چهار متغیر مذکور در مجموع 4/32 درصد از کیفیت زندگی دانشجویان را تبیین کردند (05/0p<). نتایج نهایی این تحقیق ضمن آنکه بر وجود رابطه بین گریش های معنوی و کیفیت زندگی در جامعه دانشجویی ایران صحه می گذارد، نشان داد که ابعاد سه گانه گرایش های معنوی نقش به سزایی در تبیین کیفیت زندگی ایفا می کند. این نتایج بر غنی سازی بیشتر زندگی بر اساس باورهای معناگرایانه به صورت کل و تبیین هدف و چیستی زندگی بر اساس باورهای دینی به صورت خاص، تأکید می کند.

 

کلید واژه ها: گرایش های معنوی، باورهای معنوی، خودشکوفایی معنویی، احساس معنویت، رفتارهای معنوی، کیفیت زندگی، دانشجویان.

 

 

 

فهرست مطالب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عنوان
صفحه
فصل اول: کلیات
1
مقدمه
1
1-1- بیان مسأله
3
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق
9
1-3- اهداف پژوهش
13
 
1
فصل دوم: ادبیات تحقیق
14
مقدمه
14
2-1- پیشینه نظری:
14
2-1-1-کیفیت زندگی
14
2-1-1-1- تاریخچه کیفیت زندگی
14
2-1-1-2- مفهوم کیفیت زندگی
19
2-1-1-3- ابعاد کیفیت زندگی
26
2-1-1-4- دیدگاه های نظری مربوط به کیفیت زندگی
46
2-1-1-5- عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی
61
2-1-1-6- جمع بندی کیفیت زندگی
70
2-1-2- معنویت
72
2-1-2-1- تاریخچه مفهوم معنویت
72
2-1-2-2- تعاریف معنویت
76
2-1-2-3- ابعاد معنویت
84
2-1-2-4- تفاوت دین و معنویت
87
2-1-2-5- ویژگی‌های معنویت و تجارب معنوی
91
2-1-2-6- انواع معنویت
92
2-1-2-7- رویکردهای مختلف به معنویت
94
2-1-3- رابطه معنویت با کیفیت زندگی
105
2-2- پیشینه پژوهشی
112
2- 2- 2- مطالعات داخلی
112
2- 2- 1- مطالعات صورت گرفته در خارج از کشور
114
2-3- چارچوب نظری و فرضیات تحقیق
123
 
 
 
 
فصل سوم: روش شناسی
133
مقدمه
133
3ـ 1 ـ مبانی روش تحقیق
134
3-2- تعریف متغیرها
134
3-2-1- متغیرهای زمینه ای
134
3-2-2- متغیر مستقل گرایشهای معنوی
136
3-2-3- متغیر وابسته کیفیت زندگی
140
3-3- روش تحقیق
144
3-4- ابزار گردآوری داده ها
145
3-5- جامعه و نمونه آماری
147
3-5-1- جامعه آماری
147
3-5-2- حجم نمونه
148
3-5-3- روش نمونه گیری
149
 
 
فصل چهارم: یافته های پژوهش
151
مقدمه
151
4-1- توصیف یافته ها
151
4-2- آزمون فرضیات
169
4-3- تحلیل رگرسیون
186
 
 
فصل پنجم: بحث در یافته ها
190
مقدمه
190
5-1- مرور نتایج پژوهش
190
5-2- محدودیت های پژوهش
198
5-3- پیشنهادات
198
منابع
201
پیوست:پرسشنامه کیفیت زندگی و گرایشهای معنوی
216

 

مقدمه

 

زندگی بهتر چیست و چگونه می توان به آن دست یافت؟ با چه روشهایی می توان سطح کیفیت زندگی را ارتقا بخشید؟ چگونه می توان خوب زندگی کرد؟ این پرسشها و پرسشهایی از این دست مدتهای مدیدی است ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. انسان از دیر باز در پی پاسخگویی به این سوالات بوده است. تاریخچه اینگونه پرسشها که در واقع پرسش از زندگی سعادتمند و خوشبختی می باشد به سرآغاز تاریخ باز می گردد. انسان همواره در این آرزو بوده است که زندگی بهتر و راحت‌تری داشته باشد. متخصصان علوم اجتماعی و رفتاری در پی یافتن پاسخ و رسیدن به این غایات، نهایت سعی خود را می کنند. بهکامی، مثبت اندیشی، رضایت از کار، تولید و بهره وری و در نهایت، جامعه کامیاب نیز از جمله این غایات هستند. شاید به جرأت بتوان گفت که تلاش بشر در این زمینه، مختص زمان و مکان خاص نبوده است و انسان دارای میراث مشترکی است که حقیقت واحدی را پی می گیرد. مرور تعلیمات شرق دور از سه قرن پیش از میلاد مسیح تا آرای فلاسفه قدیم یونان و از تعلیمات ادیان ابتدایی تا آموزه های پیامبران حاکی از این واقعیت است.

 

تاریخچه پیدایش مفهوم کیفیت زندگی به دوران ارسطو در 385سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد. در آن دوران ارسطو زندگی “خوب” یا  “بد”  یا  “خوب انجام دادن کارها” را به معنی شاد بودن در نظر گرفته است، لیکن در عین حال به تفاوت مفهوم شادی در افراد مختلف پرداخته است و ذکر نموده است سلامتی که در یک فرد بیمار باعث شادی می شود با ثروت که فرد فقیری را شاد می کند یکسان نیست و به طور مشخص بیان نموده است که شادی نه تنها برای افراد مختلف معانی متفاوتی دارد بلکه برای یک فرد نیز در شرایط متفاوت معنی یکسانی نخواهد داشت

 

به هر حال در آن  زمان شادی یا شادمانه زیستن معادل با آنچه که امروز کیفیت زندگی نام دارد تلقی می شد؛ ولی اصطلاح  “کیفیت زندگی” تا قرن بیستم مورد استفاده قرار نگرفته بود. مفهوم کیفیت زندگی از جمله مسایل مهمی است که ابتدا با گسترش همه جانبه فناوری و فرایند صنعتی شدن در کشورهای غربی مورد توجه اندیشمندان قرار گرفت. گسترش روزافزون فرایند صنعتی شدن که خود را با تولید انبوه کالاها و خدمات متنوع در بعد کمی نشان میدهد، مشکلات زیادی برای بشر مدرن به همراه آورد. درحقیقت، همگام با افزایش جمعیت، شهرنشینی و تمرکز صنایع، سرمایه ها، امکانات و خدمات شهری رشد کرده و شهرهای بزرگ به کلان شهرهای کنونی تبدیل شده اند و مشکلات دشوار و پیچیده ای پدید آمد. .(نجات،1387: 58)

 

از جمله این مشکلات می توان به پدیده آلودگی هوا و تخریب محیط زیست اشاره کرد که با اضافه شدن فشارها و استرس های روانی، صدمات جبران ناپذیری به بشر وارد کرده است. به همین دلیل توجه بسیاری از دانشمندان و صاحب نظران به مفهوم کیفیت زندگی معطوف شد تا از این طریق تلاش هایی در راستای ارتقای شرایط زندگی و بهبود بخشیدن به بعد کیفی زندگی بشر صورت گیرد. کیفیت زندگی یکی از مفاهیم بنیادی مطرح در حوزه مطالعات اجتماعی است. امروزه کیفیت زندگی به عنوان عنصر کلیدی در سیاستگذاری و بررسی سیاست های عمومی مورد بحث قرار می گیرد. تغییر عقیده از اینکه فقط پیشرفت های علمی، پزشکی، تکنولوژی می تواند زندگی را بهبود بخشد، به این باور که بهزیستی فردی، خانوادگی، اجتماعی و جامعه از ترکیب این پیشرفت ها به همراه ارزش‌ها و ادراکات فرد از بهزیستی وشرایط محیطی به وجود می آید، از منابع اولیه گرایش به کیفیت زندگی است (Schalock & etal , 2002: 456).

 

مفهوم کیفیت زندگی دامنه بسیار گسترده ای را در بر می گیرد که طیف وسیعی از  شاخصها را شامل می شود از تغذیه و پوشاک گرفته تا مراقبت های بهداشتی، محیط اجتماعی و محیط مادی پیرامون. اگر چه کیفیت زندگی در بعضی از منابع به سطح زندگی ترجمه شده ولی سطح زندگی و پیشرفت مادی فقط یکی از پایه های کیفیت زندگی را شامل می شود. درواقع مفهوم کیفیت زندگی یک متغیر مرکب است که از چندین متغیر متأثر می گردد. تغییر در سطح درآمد مردم، شرایط زندگی، وضع سلامت، محیط، فشار روحی و روانی، فراغت، شادمانی خانوادگی، روابط اجتماعی و چندین متغیر دیگر نظیر آن به شکل مرکب کیفیت زندگی و تغییرات آن را تعیین می‌کند.

 

 از حدود دهه پنجم قرن بیستم، مفهوم کیفیت زندگی در مطالعات اجتماعی در مورد اقشار مختلف از زنان،کودکان و معلولان مورد بحث قرار گرفته است. باتوجه به اینکه بخش اعظم جمعیت کشورمان را گروه سنی جوانان تشکیل می دهند لذا بررسی کیفیت زندگی و عوامل تأثیر گذار بر آن، خصوصاً در میان جوانان از اهمیت بالایی برخوردار است. از سویی دیگر با در نظر گرفتن اهمیت و نقش دین و خصوصاً باورها  و نگرش‌های معنوی در زندگی انسان، بررسی رابطه این نوع گرایشات با کیفیت زندگی جالب توجه می نماید. از این رو در این پژوهش به بررسی روابط بین این دو متغیر پرداخته می شود.

 

1-1- بیان مسأله

 

­چندین اندیشه کلیدی مفهوم کیفیت زندگی را بیان می کند. اولین اندیشه این است که افراد درباره کیفیت زندگی نظرات منحصر به  فردی دارند و  به روش  زندگی فعلی، تجربیات گذشته، امید به آینده، و آرمانهای آنان بستگی دارد. دومین اندیشه این است که کیفیت زندگی به عنوان یک ساختار چند بعدی در بر گیرنده ابعاد مختلف است. در سومین اندیشه، کیفیت زندگی شامل دیدگاه های عینی و ذهنی است.

 

در سالهای اخیر کیفیت زندگی[1](QOL) توجه محققین را به خود جلب کرده است. کیفیت زندگی مفهومی وسیع تر از سلامتی است(عبدالهی و محمد پور، 1385: 45). شاخصهای کیفیت زندگی عبارت از: 1- سلامت روان، 2- سلامت بدن، 3- زندگی مناسب خانوادگی، 4- زندگی مناسب اجتماعی، 5- آب و هوا و فضای مناسب، 6- امنیت شغلی، 7- دارا بودن آزادی، 8- تساوی جنسی،
 9- امنیت و ثبات سیاسی است(اکونومیست، 2005 ، به نقل از عابدی،1385: 5). کیفیت زندگی بیش از هر چیز امری نسبی است. برداشت افراد درباره کیفیت زندگیشان با یکدیگر یکسان نیست. بر این اساس شاید بتوان نتیجه گرفت که میان ارزیابی جوانان از واقعیت های زندگی و مطلوبیت زندگی و از آن مهمتر معیارهایی که برای ارزیابی زندگی وجود دارند، با آنچه پدران و مادران و حاکمان و مسئولان جامعه دارند، تفاوت وجود دارد و این شکاف، مدام رو به گسترش بوده و عمیق تر خواهد شد. (­خوارزمی،1388: 35)

 

در دهه های اخیر جامعه شناسان توجه ویژه ای به مفهوم و واقعیت “زندگی” داشته اند، به طوری که این مفهوم در سالهای اخیر به یکی از مباحث کانونی و مرکزی این علم تبدیل شده است. طرح موضوع هایی چون  سبک زندگی، سرمایه های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در زندگی، رضایت از زندگی و کیفیت زندگی جایگاه و اهمیت این توجه را نشان می دهد.کیفیت زندگی مفهومی است که از یک سو برای شناخت ویژگیهای دوران اخیر و تحولات آن و از سوی دیگربه عنوان شاخصی برای نشان دادن نتایج تحولات اقتصادی، اجتماعی وسیاسی به کار می رود(روکس برو، 1380: 8) کیفیت زندگی یک اندیشه بنیادی است و به شخص و محیط زندگی او توجه کرده، به استانداردهای عالی­ می اندیشد و در بر دارنده مفاهیم مثبتی مانند خوشحالی، موفقیت، ثروت، رفاه، سلامت و رضایت است.

 

فیتز پتریک نیز در تعریف رفاه، اموری چون شادکامی و خوشبختی را یکی از چشم اندازهای کیفیت زندگی معرفی می کندکه سطح و عمق آن با رفاه ارتباط پیدا می‌کند. در این تعریف رفاه به عنوان یکی از مهم ترین شاخصهای توسعه حالتی است که غالباً به عنوان رضایت یا خرسندی از زندگی بیان می شود. یعنی افراد باید به طور کلی از زندگی خود و ابعاد آن راضی و شادکام باشند. فیتز پتریک برآن است که این احساس احتمالاً بدین سبب شکل می گیرد که فرد به این آگاهی و احساس می‌رسد که آرزوهایش تحقق یافته است و این احساس راحتی را وقتی که با ناکامی ها و شکست هایی مواجه می‌شود، از دست می دهد. به عبارتی دیگر ارتباط بین رفاه و کیفیت زندگی هم در سطح خرد و هم در سطح کلان قابل مشاهده است.(فیتز پتریک، 1381: 20)

 

کیفیت زندگی مفهومی است که از یک سو برای شناخت ویژگیهای دوران اخیر و تحولات آن و از سوی دیگر به عنوان شاخصی برای نشان دادن نتایج تحولات اقتصادی ، اجتماعی وسیاسی به کار می رود. شاید به همین وجه باشد که مایکل تودارو بر آن بود که “توسعه” را باید جریانی چند بعدی دانست که مستلزم تغییرات اساسی در ساخت اجتماعی، طرز تلقی عامه مردم و نهادهای ملی و نیز تسریع رشد اقتصادی، کاهش نابرابری و ریشه کن کردن فقر مطلق است. توسعه در اصل باید نشان دهد که مجموعه نظام اجتماعی، هماهنگ با نیازهای متنوع اساسی و خواسته های افراد و گروه های اجتماعی در داخل نظام، از حالت نامطلوب زندگی گذشته ، خارج شده وبه سوی وضع یا حالتی از زندگی که از نظر مادی ومعنوی بهتر است سوق می یابد.(روکس برو، 1370: 8)

 

سازمان بهداشت جهانی در سال 1993، کیفیت زندگی را به عنوان ادراک افراد از موقعیتشان در زندگی در حوزه های فرهنگی و نظام آموزشی که در آن زندگی می نمایند و در ارتباط با اهداف، انتظارات، استانداردها و نگرانی هایشان تعریف کرده است. 

 

نوردون فلت[2](1991) کیفیت زندگی را خشنودی از زندگی توصیف نموده است. به نظر او سنجش خشنودی افراد از طریق بررسی تجربه افراد از میزان حصول به آمال و آرزوهایشان انجام پذیر است. این تجربه ممکن است برای افراد دیگر همان معنی و مفهوم را نداشته باشد.(power,2003:70)

 

سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را «درک فرد از موقعیت خویش در زندگی، در متن فرهنگی و سیستم های ارزشی که فرد در آن زندگی می کند، در رابطه با هدفها، انتظارات، استانداردها و علایق خود تعریف می کند». این تعریف ابعاد فیزیکی، روانشناختی، سطح استقلال، ارتباطات اجتماعی، ارتباط با محیط و معنویت را شامل می شود. این تعریف این دیدگاه را بیان می‌کند که کیفیت زندگی به ارزیابی ذهنی افراد از کیفیت زندگی اشاره دارد که این خود مبتنی بر زمینه‌های فرهنگی اجتماعی است(power,2003:70).

 

شاید بتوان گفت تنها بعد از مطرح شدن جامعه شناسی کلان، مفاهیمی نظیر احساس خوشبختی به عنوان شاخصهای پیشرفت اجتماعی در جامعه شناسی به طور اساسی مورد بررسی قرار گرفتند. روت وینهوون جامعه شناس هلندی علت اصلی چنین غفلت دراز مدتی را اولاً تا حدی ناشی از نگاه جامعه شناسانه دانشمندان این علم به علم مورد بررسی‌شان می داند. او اعتقاد دارد جامعه‌شناسان گمان می‌کنند حیات علمی‌شان تنها در گرو بررسی آسیب‌های اجتماعی می‌باشد. ثانیاً اعتقاد به تئوری نسبی بودن احساس خوشبختی و رضایت از زندگی، آن را به یک موضوع ذهنی و روانشناسی بدل نموده است که جامعه شناسان پا در حریم آن نمی‌گذارند. در حالیکه می توان ثابت نمود این مفهوم نسبی نبوده و با تغییر وضعیت محیط می توان احساس خوشبختی بیشتری را برای تعداد بیشتری از افراد فراهم آورد(وینهوون، 2006: 3).

 

این مفاهیم(خوشبختی و رضایت از زندگی) که به عنوان ابعاد کیفیت زندگی مطرح هستند نه تنها تحت تأثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی قرار دارند بلکه پایین بودن میزان آنها خود در بردارنده پیامدهای ناگوار اجتماعی خواهد بود.

 

زمستان 1392
 

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                                صفحه

 

چکیده 2

 

فصل اول: کلیات پژوهش

 

1-1مقدمه: 4

 

2-1بیان مساله : 7

 

3-1 اهمیت و ضرورت تحقیق 9

 

4-1 اهداف پژوهش : 11

 

فصل دوم:  پیشینه تحقیق و مبانی نظری

 

1-2مبانی نظری : 13

 

1-1-2 بخش اول:جامعه شناسی بدن : 13

 

1-1-1-2 تعریف مفاهیم: 13

 

2-1-1-2 نظریات و دیدگاه ها : 18

 

2-1-2 بخش دوم: هویت دینی 47

 

1-2-1-2تعریف مفاهیم: 47

 

2-2-1-2 ابعاد هویت: 49

 

1-2-2-1-2 هویت فردی : 49

 

2-2-2-1-2 هویت اجتماعی: 49

 

3-2-2-1-2هویت دینی : 50

 

1-3-2-2-1-2هویت دینی رادر دو سطح می توان تعریف کرد: 50

 

2-3-2-2-1-2ابعاد هویت دینی 52

 

3-3-2-2-1-2 گونه های هویت دینی 53

 

4-3-2-2-1-2 اهمیت هویت دینی: 54

 

3-2-1-2 نظریات و اندیشه ها در باب هویت 56

 

4-2-1-2 دیدگاه متفکران اسلامی در باب هویت و هویت دینی 61

 

3-1-2  چارچوب نظری تحقیق 70

 

4-1-2 فرضیات پژوهش 72

 

5-1-2 پیشینه تحقیق: 73

 

1-5-1-2پیشینه تجربی 74

 

2-5-1-2پیشینه تاریخی: 88

 

1-2-5-1-2 ایران باستان 88

 

2-2-5-1-2 پس از اسلام 89

 

3-2-5-1-2 دوره پهلوی اول 89

 

4-2-5-1-2 دوره پهلوی دوم 90

 

5-2-5-1-2 دوران انقلاب و جنگ (1357 تا 1367(. 91

 

6-2-5-1-2 دوران سازندگی (از 1368 تا 1376) 92

 

7-2-5-1-2دوران اصلاحات : (1376 تا 1384) 93

 

8-2-5-1-2  ( از سال 1384 تا 1392) 93

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

1-3 مقدمه: 97

 

2-3 روش تحقیق 97

 

3-3 روش جمع آوری داده ها 97

 

4-3 جامعه آماری 98

 

5-3 حجم نمونه و روش نمونه گیری 98

 

6-3 شیوه تحلیل داده ها 100

 

7-3 سطح تحلیل،واحد تحلیل و واحد مشاهده 100

 

8-3 اعتبار 100

 

9-3پایایی 101

 

10-3 سنجش و عملیاتی کردن متغیرهای پژوهش 103

 

1-10-3 تعریف نظری و عملیاتی متغیرمستقل پژوهش 104

 

2-10-3تعریف نظری و عملیاتی متغیروابسته پژوهش 112

 

فصل چهارم:  تجزیه و تحلیل

 

1-4 توصیف 119

 

1-1-4توصیف متغیر های زمینه ای 119

 

1-1-1-4 جنسیت 119

 

2-1-1-4 تحصیلات 120

 

3-1-1-4 سن 121

 

4-1-1-4 وضعیت تاهل 122

 

5-1-1- 4 شغل 123

 

6-1-1-4 درآمد 124

 

7-1-1-4 وضعیت اقتصادی 125

 

8-1-1-4 استفاده از رادیو 126

 

9-1-1-4 استفاده از تلویزیون 127

 

10-1-1-4 فیلم های داخلی 128

 

11-1-1-4 ماهواره 129

 

12-1-1-4 اینترنت 130

 

13-1-1-4 فیلم های خارجی 131

 

14-1-1-4 متغیر مصرف رسانه ای 132

 

2-1-4 توصیف گویه ها 133

 

1-2-1-4 بعد اعتقادی هویت دینی 133

 

2-2-1-4 بعد مناسکی هویت دینی 134

 

3-2-1-4 بعد احساسی – عاطفی هویت دینی 135

 

4-2-1-4 بعد پیامدی هویت دینی 136

 

5-2-1-4 بعد فرهنگی هویت دینی 137

 

6-2-1-4 بعد تعلقی هویت دینی 138

 

7-2-1-4 بعد اجتماعی هویت دینی 139

 

8-2-1-4 بعد جراحی زیبائی مدیریت بدن 140

 

9-2-1-4 بعد رویه های لاغری و تناسب اندام مدیریت بدن 141

 

10-2-1-4 بعد مد ووضعیت پوشش 142

 

11-2-1-4 بعد مراقبت های آرایشی – بهداشتی مدیریت بدن 143

 

3-1-4 توصیف ابعاد 144

 

1-3-1-4 توصیف بعد اعتقادی 144

 

2-3-1-4 توصیف بعد مناسکی 145

 

3-3-1-4 توصیف بعد احساسی 146

 

4-3-1-4 توصیف بعد پیامدی 147

 

5-3-1-4 توصیف بعد فرهنگی 148

 

6-3-1-4 توصیف بعدتعلقی 149

 

7-3-1-4 توصیف بعد اجتماعی 150

 

8-3-1-4 توصیف بعدجراحی پزشکی 151

 

9-3-1-4 توصیف بعد رویه های لاغری و تناسب اندام 152

 

10-3-1-4 توصیف بعدمد و ضعیت پوشش 153

 

11-3-1-4 توصیف بعد مراقبت های آرایشی-بهداشتی 154

 

4-1-4 توصیف مفاهیم 155

 

1-4-1-4 مفهوم هویت دینی 155

 

2-4-1-4 مفهوم مدیریت بدن 156

 

2-4 تجزیه و تحلیل 157

 

3-4 تحلیل رگرسیونی 178

 

1-3-4. 178

 

2-3-4. 179

 

فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری

 

منابع 189

 

پیوست ها 199

 

چکیده انگلیسی 205

 

والدین و فرزندان بالای 18 سال ایشان می­باشد.مفهوم رضایت از زندگی خانوادگی به عنوان بخشی از مفهوم کلی­تر رضایت از زندگی است. بر اساس نظر السون رضایت از زندگی خانوادگی عبارت است میزانی که اعضای خانواده احساس شادی کرده و از همدیگر خرسند هستند. وی براساس ده گویه این مفهوم را مورد سنجش قرار داده است. رضایت از زندگی خانوادگی همچنین به عنوان ، میزان ارزیابی مثبت فرد از زندگی خانوادگی­اش در متن کلی خانواده تعریف می­شود(باقری، 1385 : 46).

 

در این تحقیق بعد از روشن شدن مفاهیم اوقات­فراغت، ویژگی­های ساختاری- کارکردی خانواده و رضایت از زندگی خانوادگی ابعاد آنها مورد بررسی قرار گرفت.  تحقیقات انجام شده در ایران و خارج از ایران در مورد رضایت از زندگی خانوادگی و سایر متغیرهای تحقیق ، مورد بررسی قرار گرفت. و همچنین نظریه­ های جامعه­شناختی و روان­شناختی در مورد این مفاهیم نیز مرور گردید.چارچوب نظری این پژوهش براساس سه مفهوم از نظریه­ی سیستمی خانواده السون :(انسجام و سازگاری ، روابط اعضای خانواده و رضایت از زندگی خانوادگی)و همچنین دو مفهوم از مدل فعالیت­های اوقات­فراغت خانواده زابرسکی ( فعالیت­های تعادلی و هسته­ای اوقات­فراغت خانواده ) ساخته شده است.روش این تحقیق ، روش پیمایش می­باشد که از طریق ابزار پرسشنامه اطلاعات مربوط به متغیرهای مستقل و وابسته جمع­آوری گردیدند. جامعه­ی آماری گردیدند. جامعه­ی آماری این پژوهش والدین و فرزندان بالای 18 سال آنها در شهر کرمان می­باشد.پرسشنامه تحقیق شامل 5 بخش می­باشد: بخش اول ویژگی­های دموگرافیکی ، بخش دوم پرسشنامه استاندارد شده­ی فعالیت­های هسته­ای و تعادلی اوقات­فراغت خانواده ( FLAP ) ، بخش سوم پرسشنامه استاندارد شده­ی رضایت از زندگی خانوادگی ( SWFL  ) ، بخش چهارم پرسشنامه استاندارد شده­ی انسجام و سازگاری اعضای خانواده  (FACES II ) ، و ، بخش پنجم پرسشنامه استاندارد شده­ی روابط اعضای خانواده ( FCS) می­باشد.بعد از تدوین جداول توصیفی و تبیینی این نتایج  به دست آمد: انسجام و سازگاری ، روابط اعضای خانواده و همچنین فعالیت­های فراغتی خانواده می ­تواند بر رضایت از زندگی خانواده اثرگذار باشد.

 

واژگان کلیدی: رضایت از زندگی خانوادگی،ویژگی­های ساختاری- کارکردی خانواده، اوقات­فراغت خانواده، انسجام- سازگاری،فعالیت­های تعادلی و هسته­ای اوقات فراغت خانواده.

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                              صفحه

 

            فصل اول : کلیات

 

مقدمه 2   
 

بیان مسأله 3 
 

تحدید کردن ابعاد موضوع 8                  
 

اهداف تحقیق                                                                                                          9
 

اهداف کلی 9
 

اهداف جزئی 9اهمیت و ضرورت تحقیق 11
 

تعریف مهم­ترین مفاهیم تحقیق 12
فصل دوم : مبانی نظری پژوهش                                                                               

 

مقدمه                                                                                                                      17

 

الف- پیشینه تجربی پژوهش                                                                                     17

 

2-1)   تحقیقات انجام شده در ایران                                                                                       17

 

2-2)   تحقیقات انجام شده در خارج از ایران                                                                          20

 

2-3)   نقد و بررسی تحقیقات پیشین                                                                                       21

 

ب. تعاریف و نظریه­ های مربوط به متغیرهای اصلی پژوهش                                                      23

 

2-4)   رضایت از زندگی                                                                                                       23

 

2-4-1) اهمیت رضایت از زندگی                                                                                         23

 

2-4-2) انواع رضایت از زندگی                                                                                            25

 

2-4-3) رضایت از زندگی خانوادگی                                                                                    26

 

2-4-4) عوامل مربوط به رضایت از زندگی خانوادگی                                                           27

 

2-4-5) دیدگاه های روان­شناسی وجامعه شناسی در مورد رضایت                                           28

 

             الف: دیدگاه های روان­شناسان                                                                                   28

 

نظریه­ی سلسله مراتب نیازها 28
 

نظریه­ی مک­کله­لند 30
 

تئوری مقایسه­ اجتماعی 32
ب : نظریه­ های جامعه­شناسان در مورد رضایت                                                            33

 

نظریه­ی کارل مارکس 34
 

نظریه­ی پارسونز 34
 

نظریه­ی زیمل 35
 

نظریه­ی رابرت مرتون 35
 

نظریه­ی هومنز 36
 

نظریه­ی تورشتاین وبلن 36
 

نظریه­ی دورکیم 37
 

نظریه­ی رابرت پارک 39
 

نظریه­ی مبادله پیتربلاو 39
 

نظریه­ی اینگلهارت                                                                         40
2-5 ) خانواده                                                                                                                       42

 

2-5-1) اهمیت خانواده                                                                                                         42

 

2-5-2) انواع خانواده                                                                                                            43

 

2-6) ساختار خانواده و ابعاد اساسی آن                                                                                   45

 

2-6-1) کارکردهای خانواده                                                                                                 46

 

2-6-2)علل تغییر کارکردهای خانواده                                                                                   50

 

2-7) دیدگاه های جامعه­شناسان در مورد خانواده                                                                    51

 

نظریه­ی تکاملی 52
 

نظریه­ی تقابل 52
 

نظریه­ی کارکردگرایی 53
 

نظریه­ی نهادی مالینوفسکی 54
 

نظریه­ی شلسکی 55
 

نظر یه­ی مبادله 55
 

نظریه­ی پارسونز 56
 

نظریه­ی سیستمی خانواده 57
الف: نظریه­ی رنه­کونیگ                                                                                          58

 

ب: نظریه­ی السون                                                                                                    60

 

2-8) اوقات­فراغت                                                                                                  65

 

2-8-1) اهمیت اوقات­فراغت                                                                                    65

 

2-8-2) نظر اسلام درباره­ی اوقات­فراغت ونحوه­ی گذران آن                                    66

 

2-8-3) عوامل مؤثر بر نحوه­ی گذران اوقات­فراغت                                         66

 

2-8-4) ابعاد اوقات­فراغت                                                                                        67

 

2-8-5) انواع گذران اوقات­فراغت                                                                            68

 

2-9) اوقات­فراغت خانواده و مسائل مربوط به آن                                                      69

 

2-10) دیدگاه های جامعه­شناسان در حوزه­ اوقات­فراغت                                         71

 

مکتب فرانکفورت 72
 

دیوید رایزمن         72
 

کارل مارکس 72
 

تورشتاین وبلن 73
 

مدل تعادلی و هسته­ای اوقات­فراغت خانواده 74
2-11) چارچوب نظری پژوهش                                                                         75

 

2-12) مدل تحلیلی تحقیق                                                                                 80

 

2-13) فرضیه ­های تحقیق                                                                                    81

 

فصل سوم: روش­شناسی پژوهش                                                                         

 

مقدمه                                                                                                                84

 

3-1) روش پژوهش                                                                                           84

 

3-2) ابزار جمع­آوری داده­ ها                                                                              86

 

3-3) متغیرهای تحقیق                                                                                        88

 

الف: متغیر وابسته                                                                                               88

 

ب: متغیر مستقل                                                                                                 88

 

3-4)اعتبار و پایایی تحقیق                                                                                  88

 

الف: اعتبار                                                                                                        88

 

ب: پایایی                                                                                                          88

 

3-5) جامعه­ی آماری و روش نمونه گیری وتعیین حجم نمونه                               90

 

3-6) تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم                                                                92

 

3-7) روش­های تجزیه و تحلیل اطلاعات                                                            97

 

فصل چهارم : یافته­ های تحقیق                                                                           

 

4-1) توصیف ویژگی­های زمینه­ای پاسخگویان                                                   99

 

4-2) توصیف متغیرهای تحقیق                                                                        103

 

4-3) آماره­های استنباطی                                                                                 112

 

فصل پنجم : نتیجه­گیری و پیشنهادات                                                               

 

 مقدمه                                                                                                             150

 

5-1) نتیجه­گیری  و بحث و بررسی براساس فرضیه ­های تحقیق                        150

 

5-2) پیشنهادات                                                                                              156

 

5-3) محدودیت­های تحقیق                                                                             157

 

منابع                                                                                             158
 

چکیده انگلیسی 164

 

متاسفانه سهل‌انگاری و بی‌توجهی بعضی از حاکمان در تاریخ ایران از یک سو و طرح‌های کلیسا برای تسلط برکشور‌های اسلامی از سوی دیگر، سبب شد تا مبشران مسیحی در برخی از زمان‌ها بر فعالیت‌های تبشیری خود بیفزایند.‌ در دهه‌های اخیر نیز تکنولوژی وسائل ارتباط جمعی به کمک مسیحیت آمد و شبکه‌های گسترده ماهواره‌ای در خدمت تبلیغ و تبشیر قرارگرفت. امّا اختراع و همه‌گانی شدن اینترنت در سال‌های اخیر سبب شد تا راه ‌نفوذ آنان هموارتر شود. در این سیستم بسیاری از محدودیّت‌ها برای تبلیغ مسیحیت اصلاً قابل اعمال نیست. مبشّرین داخلی و خارجی با بهره گرفتن از قابلیّت‌های این رسانه با تمام توان خود وارد میدان شدند. آنها کلیسا‌ها و کتابخانه‌ها و آموزشگاه‌های تبشیری خود را در شبکهاینترنت برپا کردند. هم به ترویج عقاید مسیحی تحریف‌شده خود می‌پردازند و هم به عقاید ناب اسلامی ما حمله‌ور می‌شوند. مسیحیت را مظهر رحم و عاطفه و محبت و اسلام را مظهر خشونت و ظلم و ستم معرفی می‌کنند. تعالیم مسحیت را عامل پیشرفت و ترقی غرب، و اسلام را عامل عقب‌ماندگی و رکود مسلمانان در جوامع اسلامی می‌دانند.

 

در این فضا دیگر نمی‌توان راه را برای حضور آنان بست. چون اگر هم بخواهیم، نمی‌توانیم. بلکه باید تمام توان خود را به کارگرفت  و با ابزاری مناسب برای خنثی‌کردن نقشه‌ها و توطئه‌های آنان برنامه ‌داشت. مبلّغان مسلمان باید علاوه بر تبلیغ آموزه‌های دینی، نسبت به برنامه‌های تبلیغی گروه‌ها و فرقه‌های دیگر هم آگاه بوده تا در زمان مناسب و با شیوه‌های صحیح نسبت به خنثی‌نمودن آن اقدام کنند. لذا ضروری است با آموزش و شناخت کافی نسبت به اینترنت، از ورود به این فضا و تبلیغ در آن دریغ نکرد.  

 

 

 

فهرست مطالب

 

مقدمه 1

 

ضرورت و اهداف تحقیق 2

 

سؤال‌های تحقیق 3

 

سؤال اصلی 3

 

سؤال‌های فرعی 3

 

فرضیه تحقیق 3

 

سابقه تحقیق 4

 

روش تحقیق 4

 

رویکرد تحقیق 4

 

قلمرو تحقیق 4

 

ساختار تحقیق 4

 

فصل اول: تبلیغ و اینترنت 6

 

1ـ گفتار اول: تبلیغ 7

 

1ـ1. واژه‌ها و مفاهیم 7

 

1ـ1ـ1.  تبلیغ: 7

 

1ـ1ـ2. پروپاگاندا 8

 

1ـ1ـ3. میسیون 10

 

1ـ2. مؤلّفه‌های تبلیغ 11

 

1ـ2ـ1. پیام دهنده یا مبلّغ: 12

 

1ـ2ـ2. پیام‌گیرنده: 13

 

1ـ2ـ3. پیام و محتوای آن: 13

 

1ـ3. دین از محورهای اصلی تبلیغ 14

 

1ـ4. استراتژی تبلیغ 16

 

1ـ5. خط‌مشی تبلیغ در اسلام و مسیحیت راستین 18

 

2ـ گفتار دوم: اینترنت 20

 

2ـ1. تاثیر نوع رسانه در ارتباطات 21

 

2ـ2. تاریخچه اینترنت 22

 

2ـ3. اینترنت در ایران 24

 

2ـ4. مفاهیم بنیادین در اینترنت 25

 

2ـ5. کارکردهای اینترنت 26

 

2ـ6. آثار اینترنت 30

 

2ـ7. ویژگی‌های فضای مجازی 32

 

2ـ7ـ1. نامتعادل‌سازی حواس 32

 

2ـ7ـ2. دگرگون‌سازی ادراک 33

 

2ـ7ـ3. فضای نامحدود 33

 

2ـ7ـ4. انعطاف‌پذیری زمانی 34

 

2ـ7ـ5. انعطاف هویتی 34

 

2ـ7ـ6. کاهش مسئولیت اجتماعی 35

 

2ـ7ـ7. آزار مجازی 36

 

2ـ7ـ8. برابرسازی پایگاه اجتماعی 36

 

2ـ7ـ9. جذابیت و اثر بخشی 37

 

2ـ7ـ10. چند رسانه‌ای ( مولتی مدیا) بودن 37

 

فصل دوم: تبشیر مسیحی 38

 

2ـ 1. گفتار اول: ریشه‌ها و مبانی دینی و فرهنگی تبشیر مسیحی؛   39

 

2ـ1ـ1. تبشیر در لغت و اصطلاح 39

 

2ـ1ـ2. تبشیر، رسالت انبیاء 40

 

2ـ1ـ2ـ 1.حضرت نوح7. 40

 

2ـ1ـ2ـ2.حضرت ابراهیم7. 41

 

2ـ1ـ2 ـ3.حضرت موسی7. 41

 

2ـ1ـ2ـ 4.حضرت عیسی7. 42

 

2ـ1ـ2ـ5.حضرت محمد9. 44

 

2ـ1ـ3. عملکرد تبشیری کلیسا 47

 

2ـ1ـ3ـ1. کلیسا پس از عروج عیسی7. 47

 

2ـ1ـ3ـ2. تغییر تاکتیک تبشیری در مسیحیت 49

 

2ـ1ـ3ـ3. ابزارهای نوین تبلیغی در خدمت تبشیر مسیحی 52

 

2ـ2. گفتار دوم: تاریخچه تبشیر مسیحی در ایران(گاه‌شماری و عملکرد)   53

 

2ـ2ـ1. مسیحیت در ایران تا صدر اسلام 53

 

2ـ2ـ2. مسیحیت پس از اسلام تا قاجاریه 57

 

2ـ2ـ2ـ1. از عباسیان تا مغول 58

 

2ـ2ـ2ـ2. طاهریان و آل‌بویه 59

 

2ـ2ـ2ـ3. سلجوقیان 59

 

2ـ2ـ2ـ4. مغولان و ایلخانان 60

 

2ـ2ـ2ـ5. تیموریان،‌ صفویان و  افشاریان 60

 

2ـ2ـ2ـ6. افغانها 62

 

2ـ2ـ2ـ7. قاجاریه 64

 

2ـ2ـ3. میسیونر‌ها در ایران 64

 

2ـ2ـ3ـ1. مُبلّغین مستقل 65

 

2ـ2ـ3ـ2. مُبلغین وابسته 66

 

2ـ2ـ3ـ2ـ1. «هوکر» و «روفر» 67

 

2ـ2ـ3ـ2ـ2. «هنری مارتین» 68

 

2ـ2ـ3ـ2ـ3. پیتر گوردون 70

 

2ـ2ـ3ـ2ـ4. ژوزف ولف 71

 

2ـ2ـ3ـ2ـ5. آنتونی نوریس گرووز 72

 

2ـ2ـ3ـ2ـ6. جان کیتو 72

 

2ـ2ـ3ـ2ـ7. ژاکوب ساموئل 73

 

2ـ2ـ3ـ2ـ8. رابرت بروس 73

 

2ـ2ـ3ـ3.میسیونرهای زن 74

 

2ـ2ـ3ـ4.اهمّ فعّالیت میسیونرها در ایران 75

 

2ـ2ـ4. پهلوی 76

 

2ـ2ـ5. بعد از انقلاب اسلامی ایران 77

 

2ـ2ـ5ـ1. تبلیغات تلوزیونی 78

 

2ـ2ـ5ـ2. فضای مجازی 78

 

2ـ2ـ5ـ3. تبلیغات شهری 78

 

2ـ2ـ5ـ4. تبلیغات در اقشار 78

 

2ـ2ـ5ـ5. کلیسای خانگی 79

 

2ـ2ـ5ـ6. اغواگران 80

 

2ـ2ـ5ـ7. شبکه‌های هرمی 80

 

2ـ2ـ5ـ8. روش خانه به خانه 81

 

2ـ2ـ6. فرقه‌های مسیحی فعّال در جامعه ایران 81

 

2ـ2ـ6ـ1. کلیسای جماعت ربانی 81

 

2ـ2ـ6ـ2. کلیسای اسقفی (انگلیکن) 82

 

2ـ2ـ6ـ3. شاهدان یهوه 83

 

2ـ2ـ6ـ4. بابتیستها 83

 

2ـ2ـ6ـ5. پنطیکاستی‌ها 84

 

2ـ2ـ6ـ6. کلیسای انجیلی(پرزبیتری) 85

 

2ـ2ـ6ـ7. کلیسای ارامنه 85

 

2ـ2ـ6ـ8. کاتولیکها 86

 

مقدمه و هدف: توجه جامعه شناسان به امر غذا و تغذیه بازتابی از اهمیت فزاینده ی اجتماعی و فرهنگی غذا در جوامع نوین است. در جوامع امروزی زمینه های مختلفی از نظر  فرهنگی با امر رژیم غذایی و بدن مرتبط گشته است. تحقیق حاضر با هدف بررسی جامعه شناختی الگوهای غذایی خانواده های شهر کرمان و عوامل موثر بر آن از دیدگاه زنان شاغل و خانه دار شهر کرمان انجام شده است.

 

مواد و روش ها: پژوهش با رویکردی کمّی به صورت پیمایشی و با بهره گرفتن از روش نمونه گیری سهمیه­ای طبقه­ای در بین200 زن خانه دار در5منطقه مسکونی شهر و200 زن شاغل در ادارات دولتی شهر کرمان انجام شده است. چارچوب نظری این تحقیق تلفیقی از نظریات وبر، بوردیو،بیکر و گربنر می­باشد که بر این اساس16 فرضیه ساخته شده و رابطه ی آنها با الگوی غذایی مورد سنجش قرار گرفته است. در تجزیه و تحلیل فرضیات از آزمون کای دو استفاده شده است.

 

یافته ها: یافته­ های تحقیق نشان داد در بین زنان خانه­دار بین سرمایه فرهنگی زنان،تبلیغات تلویزیونی، سن زنان، تحصیلات زنان،ابعاد خانواده و میزان درآمد خانواده  با الگوی غذایی خانواده رابطه وجود دارد. اما در بین طبقه اجتماعی و الگوی غذایی رابطه­ای مشاهده نشد.

 

در بین زنان شاغل بین سرمایه فرهنگی زنان، حمایت اجتماعی ابزاری، تعارض کار-خانواده بطور کلی، تعارض فشاری، تعارض رفتاری، تعارض زمانی، تحصیلات زنان، ابعاد خانواده،درآمد مرد، و سن زنان با الگوی غذایی  خانواده رابطه وجود دارد. همچنین رابطه بین درآمد زنان و الگوی غذایی خانواده مورد تأیید قرار نگرفت.

 

واژگان کلیدی:الگوهای غذایی، زنان شاغل،زنان خانه دار،شهر کرمان

 

 فهرست مطالب

 

عنوان                                               صفحه

 

فصل اول: کلیات تحقق

 

1-1- مقدمه1

 

1-2- بیان  مسأله.2

 

1-3-موضوع تحقیق.7

 

1-4- اهداف تحقیق.7

 

1-5- اهمیت و ضرورت تحقیق8

 

1-6-پرسشهای اساسی تحقیق.9

 

1-7-تعریف اصطلاحات و مفاهیم اساسی تحقیق.9

 

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق

 

2-1-مروری بر پژوهشهای انجام شده داخلی و خارجی.11

 

2-1-1-مقدمه11

 

2-1- 2-مروری بر تحقیقات داخلی11

 

2-1-3-ارزیابی مطالعات داخلی.18

 

2-1-4-مروری بر تحقیقات خارجی.19

 

2-2-ادبیات تحقیق.25

 

2-2-1- مقدمه25

 

2-2-2-نظریه های سبک زندگی.25

 

2-2-2-1-نظریه­ی ماکس وبر.30

 

2-2-2- 2-نظریه­ی آنتونی گیدنز31

 

2-2-2- 3-نظریه­ی پی یر بوردیو32

 

2-2-3- نظریه­ی کاکرهام.35

 

2-2-4-نظریه­ی بیکر.38

 

2-2-5-نظریه­ی جاکانوکسی.38

 

2-2-6-نظریه­ی سرمایه فرهنگی.39

 

2-2-6-1-نظریه­ی سرمایه فرهنگی بوردیو.39

 

2-2-6-2- ابعاد سرمایه فرهنگی.40

 

2-2-7-نظریه­ی یادگیری اجتماعی.42

 

2-2-8-نظریه­ی رفتار برنامه ریزی شده42

 

2-2-9-نظریه­ی جورج ریتزر.45

 

2-2-10-اثرپذیری از رسنه(تبلیغات تلویزیونی)46

 

2-2-10-1-نظریه­ی کاشت.47

 

2-2-11-اشتغال زنان و تعارض کار با خانواده49

 

2-2-12-نظریه­ی حمایت اجتماعی.52

 

2-2-13-چارچوب نظری منتخب.54

 

2-2-14-جدول متغیرهای تحقیق58

 

2-2-15-مدل تحلیلی تحقیق.60

 

2-2-16-فرضیه ­ها.61

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

3-1- مقدمه .63

 

3-2- پارادایم تحقیق63

 

3-3-روش تحقیق64

 

3-4- ابزار جمع آوری.64

 

3-5- جامعه­ی آماری.67

 

3-6-نمونه­ی آماری.67

 

3-7-اعتبار.68

 

3-8-پایایی.68

 

3-9-جدول میزان آلفای کرونباخ متغیرهای پرسشنامه70

 

3-10-تعریف نظری و عملیاتی متغیرها.70

 

3-10-1-متغیرهای مستقل70

 

3-10-2-متغیرهای زمینه­ای.75

 

3-10-3-متغیر وابسته.75

 

فصل چهارم : یافته های پژوهش

 

4-1-مقدمه76

 

4-2-جداولدرصد فراوانی گویه­های متغیرهای تحقیق77

 

الف:جداول درصد فراوانی زنان خانه­دار بر حسب پاسخ به گویه­های متغیرها77

 

 4-2-1- جدول درصد فراوانی زنان خانه­دار بر حسب پاسخ به گویه­های الگوی غذایی77

 

4-2-2- جدول درصد فراوانی زنان خانه­دار بر حسب پاسخ به گویه­های سرمایه فرهنگی.79

 

 4-2-3-جدول درصد فراوانی زنان خانه­دار بر حسب پاسخ به گویه­های حمایت اجتماعی80

 

4-2-4-جدول درصد فراوانی زنان خانه­دار بر حسب پاسخ به گویه­های اثرپذیری از تبلیغات تلویزیونی.80

 

ب:جداول درصد فراوانی زنان شاغل بر حسب پاسخ به گویه­های متغیرها81

 

4-2-5-جدول درصد فراوانی زنان شاغل بر حسب پاسخ به گویه­های الگوی غذایی.81

 

4-2-6-جدول درصد فراوانی زنان شاغل بر حسب پاسخ به گویه­های سرمایه فرهنگی83

 

4-2-7-جدول درصد فراوانی زنان شاغل بر حسب پاسخ به گویه­های تعارض کار با خانواده84

 

4-2-8-جدول درصد فراوانی زنان شاغل بر حسب پاسخ به گویه­های حمایت اجتماعی.85

 

4-2-9-جدول درصد فراوانی زنان شاغل بر حسب پاسخ به گویه­های اثرپذیری از تبلیغات تلویزیونی85

 

4-3-جدول یک بعدی توزیع فراوانی متغیر وابسته(زنان خانه دار).86

 

4-3-1-جدول توزیع فراوانی زنان خانه دار بر حسب الگوی غذایی.86

 

4-4-جداول یک بعدی توزیع فراوانی متغیرهای مستقل(زنان خانه دار).86

 

4-4-1-جدول توزیع فراوانی زنان خانه دار بر حسب سرمایه فرهنگی.86

 

4-4-2-جدول توزیع فراوانی زنان خانه دار بر حسب سرمایه اقتصادی87

 

4-4-3-جدول توزیع فراوانی زنان خانه دار بر خسب طبقه اجتماعی.87

 

4-4-4-جدول توزیع فراوانی زنان خانه دار بر حسب میزان اثرپذیری از تبلیغات تلویزیونی.88

 

4-5-جداول یک بعدی توزیع فراوانی متغیرهای زمینه­ای زنان خانه دار88

 

4-5-1-جدول توزیع فراوانی زنان خانه­دار بر حسب میزان تحصیلات.88

 

 

 

4-5-2-جدول توزیع فراوانی زنان خانه­دار بر حسب ابعاد خانواده.89

 

4-5-3-جدول توزیع فراوانی زنان خانه­دار بر حسب میزان درآمد خانواده.90

 

4-5-4-جدول توزیع فراوانی زنان خانه­دار بر حسب سن90

 

4-6-جداول دو بعدی متغیر وابسته با متغیرهای مستقل(زنان خانه­دار)91

 

4-6-1-توزیع فراوانی الگوی غذایی بر سرمایه فرهنگی91

 

4-6-2-جدول دوبعدی الگوی غذایی بر حسب اثرپذیری از تبلیغات تلویزیونی.92

 

4-6-3-جدول دوبعدی الگوی غذایی بر حسب طبقه اجتماعی93

 

4-6-4-جدول دوبعدی الگوی غذایی بر حسب سن94

 

4-6-5-جدول دوبعدی الگوی غذایی بر حسب تحصیلات95

 

4-6-6-جدول دوبعدی الگوی غذایی بر حسب ابعاد خانواده.96

 

4-6-7-جدول دوبعدی الگوی غذایی بر حسب میزان درآمد خانواده97

 

4-7-جدول یک بعدی توزیع فراوانی متغیر وابسته(زنان شاغل)98

 

4-7-1-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب الگوی غذایی98

 

4-8-جداول یک بعدی متغیرهای مستقل(زنان شاغل).98

 

4-8-1-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب سرمایه فرهنگی98

 

4-8-2-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب سرمایه اقتصادی.99

 

4-8-3-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب نوع شغل.100

 

4-8-4-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل برحسب تعارض کار-خانواده100

 

4-8-5-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب تعارض فشاری.101

 

4-8-6-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب تعارض رفتاری101

 

4-8-7-جدول توزیع فراوانی زنان شاغل بر حسب تعارض زمانی102

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

چکیده

 

مهاجرت مردم افغانستان به ایران از جمله مهاجرت های بین المللی به شمار رفته است. علاوه از سه دوره مهاجرت گروهی که در اثر عوامل سیاسی(جنگ های داخلی و خارجی) صورت گرفته بود، مهاجرت های دوره ای نیروی کار به ایران نیز در دوره های مختلف رواج داشته است. هدف این تحقیق، بررسی علل مهاجرت مردم افغانستان به ایران است.

 

این تحقیق از نگاه هدف، کاربردی بوده و از نگاه پردازش و جمع آوری اطلاعات، پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق مهاجرین افغانی بالای 15 سال ساکن در تهران هستند؛ نمونه آماری با بهره گرفتن از فرمول کوکران 384 نفر انتخاب گردید؛ اطلاعات بر اساس شیوه نمونه گیری تصادفی ساده، با بهره گرفتن از پرسشنامه که این پرسشنامه دارای اعتبار صوری و ضریب آلفای کرنباخ پایایی متغیرها بالای 0.7 بوده، جمع آوری گردید. داده های تحقیق توسط نرم افزار spss در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج بدست آمده  نشان داده است که بیشتر پاسخگویان، فرضیه های تحقیق : عوامل دافعه ـ جاذبه از قبیل جنگ داخلی و خارجی (در مهاجرت های گروهی)، احساس ناامنی، فقر، اشتراکات فرهنگی ـ تاریخی بین ایران ـ افغانستان، زمینه کار و اشتغال، درآمد بیشتر در ایران، و شرایط اجتماعی ـ اقتصادی را در مهاجرت مردم افغانستان به ایران مؤثر دانسته اند. فرضیه اصلی با میانگین بیشتر از 4 و فرضیه های فرعی نیز با میانگین بیشتر از 3.2 بطور معنی داری از حد متوسط بالاترند. در نتیجه، فرض فرضیه های اصلی تحقیق(Hi)، با مهاجرت مردم افغانستان به ایران رابطه مثبت و معنی داری داشتند.

 

کلید واژه ها: عوامل دافعه ـ جاذبه، شبکه های اجتماعی، مهاجرت افغان ها، مهاجرت دوره ای، مهاجرت غیر قانونی، معیشت.

 

فهرست مطالب                                                                             صفحه

 

فصل اول: کلیات تحقیق

 

1-1- مقدمه .2

 

1-2- بیان مساله .6

 

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق.9

 

1-3-1- ضرورت نظری .12

 

1-3-2- ضرورت عملی .12

 

1-4- اهداف تحقیق .12

 

1-4-1- هدف اصلی 13

 

1-4-2- اهداف فرعی 13

 

فصل دوم: ادبیات تجربی و نظری تحقیق

 

2-1- علل گوناگونی تعریف مهاجرت .15

 

2-2- دسته بندی مهاجرت .17

 

2-3- وجه جغرافیایی و انسانی مهاجرت 18

 

2-4- جهانی شدن مهاجرت .19

 

2-5- گرایش های جدید در مطالعات مهاجرت 21

 

2-6- انواع مهاجرت با تأکید بر مهاجرت مردم افغانستان 22

 

2-6-1- مهاجرت بر حسب زمان . 23

 

2-6-2- مهاجرت بر حسب خواست مهاجرین .24

 

2-6-3- مهاجرت بر حسب قلمرو سیاسی 25

 

2-6-4- مهاجرت فردی و گروهی 26

 

2-6-5- مهاجرت بر حسب قانونی بودن و غیر قانونی بودن.27

 

2-6-6- مهاجرت از نگاه حقوقی 27

 

2-7- تاریخچه مهاجرت افغانستانی ها به ایران  28

 

2-8- آمار پناهندگان افغانستان در ایران بر اساس سطح تحصیلات و اشتغال .31

 

2-9- پیامدهای چند دهه جنگ و ناامنی در افغانستان  37

 

2-10- نقش عوامل سیاسی و موقعیت ژئوپلتیکی در مهاجرت 38

 

2-10-1- آخرین موج مهاجرت گروهی مردم افغانستان .41

 

2-11- مهاجرت های زنجیره ای نیروی کار در دوران جدید 42

 

2-12- مهاجرت غیر قانونی جوانان و نیروی کار افغانستان به ایران 44

 

2-12-1- تمایز میان قاچاق انسان و قاچاق مهاجر .46

 

2-13- احساس ناامنی و نقش آن در مهاجرت مردم افغانستان .49

 

2-14- شرایط اقتصادی – اجتماعی مهاجرت مردم افغانستان به ایران  52

 

2-14-1- نقش توسعه اقتصادی در مهاجرت نیروی کار 56

 

2-14-2- نقش استخراج منابع معدنی افغانستان در جذب نیروی کار مهاجر  .59

 

2-14-3- نقش توسعه کشاورزی در روند مهاجرت نیروی کار روستایی 61

 

2-14-4- فقر و نقش آن در مهاجرت مردم افغانستان 65

 

2-14-5- تأثیر هزینه های گزاف ازدواج در مهاجرت جوانان به ایران70

 

2-14-6- بیکاری و نقش آن در مهاجرت   .72

 

2-15- اشتراکات تاریخی – فرهنگی ایران و افغانستان  .73

 

2-15-1- فرهنگ مشترک . 75

 

2-15-2- زبان مشترک  .77

 

2-15-3- دین مشترک 78

 

2-16- پیشینه تحقیق 83

 

2-16-1- تحقیقات داخلی 84

 

2-16-2- تحقیقات خارجی 92

 

2-17- مبانی نظری 98

 

2-17-1- حوزه های مطالعاتی مهاجرت 99

 

2-17-2- دیدگاه اقتصادی مهاجرت: .101

 

2-17-2-1- الگوی اقتصادی دوبخشی توسعه .105

 

2-17-2-2- نظریه سرمایه گذاری انسانی و هزینه ـ فایده .106

 

2-17-2-3- نظریه اسکوتز و شاستاد .111

 

2-17-2-4- نظریه مایکل تودارو (مدل هریس ـ تودارو) .112

 

2-17-3- نظریه کارکردگرایی .113

 

2-17-4 مدل دافعه ـ جاذبه 115

 

2-17-4-1- نظریه راونشتاین  .115

 

2-17-4-2- نظرات استافر و زیپف 118

 

2-17-4-3- نظریه اورت اس . لی  .119

 

2-17-4-4- نظریه لاوری و راجرز 122

 

2-17-5- دیدگاه سیاسی مهاجرت .124

 

2-17-6- دیدگاه اجتماعی مهاجرت .125

 

2-17-7- دیدگاه فرهنگی مهاجرت 127

 

2-17-8- مدل شبکه ای .129

 

2-17-9- مدل رفتاری .135

 

2-17-10- مدل سیستمی 138

 

2-17-11- مدل وابستگی .140

 

2-17-12- نظری های روانشناختی مهاجرت 142

 

2-17-13- مدل معیشتی 145

 

2-17-14- مدل محرومیت نسبی .147

 

2-18- چهارچوب نظری تحقیق .148

 

2-19- مدل مفهومی تحقیق 152

 

2-20- فرضیه های تحقیق 152

 

فصل سوم: روش شناسی تحقیق

 

3-1- مقدمه 154

 

3-2- مفهوم تحقیق 154

 

3-3- فرایند تحقیق 154

 

3-4- نوع و روش تحقیق .155

 

3-5- واحد و سطح تحلیل .155

 

3-6- جامعه و نمونه آماری 156

 

3-7- روش و ابزار  جمع آوری اطلاعات .157

 

3-8- ابزار تحقیق .158

 

3-9- متغیرهای تحقیق 159

 

3-9-1- تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق .160

 

3-9-2- شاخص سازی مؤلفه های پرسشنامه .163

 

3-10- تعیین روایی و پایایی پرسشنامه .167

 

3-11- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات 169

 

3-11-1- آمار توصیفی 169

 

3-11-2- آمار استنباطی 169

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

 

4-1- مقدمه .171

 

4-2- تجزیه و تحلیل آمار توصیفی تحقیق .172

 

4-3- آزمون آمار استنباطی تحقیق 201

 

4-3-1- فرضیه های اصلی . 201

 

4-3-2- فرضیه های فرعی 203

 

فصل پنجم: نتیجه گیری

 

5-1- نتیجه گیری .110

 

فهرست مطالب

 

 

 

 

 

عنوان                                                                                                                  صفحه

 

چکیده 1

 

فصل اول: کلیات تحقیق.2

 

1_1_ مقدمه.3

 

1_2_ بیان مسئله .4

 

1_3_ضرورت تحقیق 4

 

1_4_اهمیت تحقیق .4

 

1_5_اهداف تحقیق 4

 

1_6_سوالات پژوهش 5

 

1_7_ فرضیه‏های تحقیق5

 

1_8_ روش تحقیق . 5

 

1_8_2_ابزار گردآوری اطلاعات .6

 

1_7_3_منابع جمع آوری اطلاعات .6

 

1_8_تعریف واژه و اصطلا حات .6

 

فصل دوم :ادبیات تحقیق .8

 

2_1_مقدمه9

 

2_2_ مروری بر تحقیقات انجام شده.10

 

2_3_ مبانی نظری سرمایه گذاری مستقیم 11

 

2_4_ عوامل موثر بر جذب FDI   در کشور میزبان26

 

2_5_ چارچوب سیاسی FDI ‏به مثابه کامل تعیین کننده مکان سرمایه گذاری28

 

2_7_  ثبات اقتصادی و تاثیر آن بر جذب سرمایه گذاری خارجی.34

 

2_3_  2_8_ محدودیتهای ایرا ن در جذب سرمایه گذاری خارج34

 

فصل سوم روش تحقیق40

 

3-1- مقدمه41

 

3-2- فرضیه‏های تحقیق .41

 

3-3- روش تحقیق 41

 

    3-4- روش گرد آوری اطلاعات43

 

   3-5- بررسی روش‌شناسی اقتصادسنجی داده­های تابلویی  .43

 

      

 

فصل چهارم تجزیه و تحلیل  تحقیق59

 

مقدمه.60
 

مدل تحقیق60
 

جامعه و حجم نمونه 61
4_4_بررسی روش‌شناسی اقتصادسنجی داده­های تابلویی61

 

4_5_    تجزیه و تحلیل داده ها 63

 

  فصل پنجم نتیجه گیری 76

 

و

 

5_1_مقدمه93

 

5_2_ نتیجه گیری و ارائه پیشنهادها.93

 

5_3_میزان دست یابی به اهداف تعیین شده تحقیق.94

 

5_4_  پاسخ به سئوالات پژوهش.96

 

5_4_1_ پاسخ به سئوالات اصلی پژوهش96

 

جمع بندی فصل پنجم98

 

پیوست ها83

 

منابع و ماخذ89

 

چکیده

 

در این رساله, مدل جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی[1] FDI) ( برای پنج منطقه از مناطق آزاد تجاری _ صنعتی ایران با توجه به ادبیات و مطالعات بر آورد شده است. نتایج  نشان می دهند که نرخ تورم ; اثر منفی و سرمایه گذاری داخلی اثر مثبت بر جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی و نیز نرخ بهره جهانی که بر اساس نرخ بهره کشور سوئیس در نظر گرفته شده رابطه منفی با سرمایه گذاری مستقیم خارجی به این مناطق را دارد. هدف این رساله اینست که یکسری استراتژیها برای موفقیت در ورود سرمایه گذاری خارجی به مناطق آزاد اتخاذ شود . اگر کشور در ایجاد بستر مناسب  اقتصادی برای سرمایه گذاران داخلی ازجمله ، دراقتصاد کلان و مناطق آزاد و صنعتی  موفق باشد ،در جذب سرمایه گذاری خارجی نیز موفق خواهد بود.این رساله نشان می دهد که نرخ تورم بالا و جذب کم سرمایه گذاری داخلی به مناطق آزاد ، نشانگر زنگ خطری برای کشور است که این موضوع از یک سو باعث کاهش سرمایه گذاری خارجی به مناطق و از سوی دیگرجذب کم سرمایه گذاری داخلی نیز به دلیل اثر مکملی آن بر جذب مستقیم خارجی ، جذب مستقیم سرمایه گذاری خارجی به مناطق را کاهش می دهد.

 

واژگان کلیدی :

 

عوامل جذب ، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، مناطق آزاد[2] (EPZ) ، ایران، جذب سرمایه گذاری داخلی ، مزایای سرمایه گذاری خارجی ، نرخ بهره ، نرخ تورم

 

1_1_ مقدمه

 

توسعه اقتصادی نیازمند سرمایه گذاری در بخشها و فعالیتهای مختلف اقتصادی است. بدون سرمایه گذاری در طرحهای زیربنایی و روبنایی نمی توان انتظار گسترش اشتغال، تولید و رفاه اقتصادی را داشت. امروزه بسیاری از کشورهای جهان، تمایل شدیدی به جذب سرمایه های خارجی پیدا کرده اند. یکی از راه های مفید و مناسب بدین منظور ایجاد « مناطق پردازش صادرات » یا مناطق آزاد تجاری صنعتی است. مناطق پردازش صادرات به عنوان برداشتی جدیدتر از مناطق آزاد,  یک مکان جغرافیایی برون بوم   به نسبت کوچک در داخل کشور است که هدف از ایجاد آن , جذب صنایع صادرات گرا با ارائه شرایط مطلوب برای تجارت و سرمایه گذاری است.در مورد EPZ ها تعاریف گوناگونی وجود دارد ; اما وجه مشترک تمام تعاریف این است که این مناطق اغلب در نزدیک بنادر بین المللی یا فرود گاه ها بنا می شوند , واردات مواد خام , تولیدات واسطه ای , تجهیزات و ماشین آلات برای تولیدات صادراتی مشمول حقوق گمرکی نیست و  در آنجا بنگاههای خارجی تولید کننده ی کالا های صنعتی , از شمار زیادی از انگیزه های مالی بهره می برند و این نواحی صنعتی , اغلب در محدوده ده تا سیصد هکتاری محصور شده و در آن , برای بنگاهها شرایط مناسب وآزاد کسب وکار فراهم شده است.از دهه 1950EPZ ها بطور فزاینده ای , هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه , به مثابه ابزاری برای بهبود سرمایه گذاری مستقیم خارجی صادرات گرا ایجاد شده اند ; در حقیقت , اغلب برندگان جذب FDI , حداقل یک EPZ   (اغلب بیش از یک منطقه ) برای ایجاد صنایع صادراتی ایجاد کرده اند که در بین کشورهای در حال توسعه , بیشتر این مناطق در آسیا واقع شده اند. اهداف اولیه از ایجاد منطقه آزاد بدین شرح است : 1_ ایجاد در آمد ارزی به وسیله بهبود صادرات کالاهای غیر سنتی ; 2_ اشتغال زایی برای کم نمودن بیکاری یا مشکلات ناشی از بیکاری یا مشکلات ناشی از بیکاری در کشور و درآمد زایی 3_ جذب FDI و انتقال تکنولوژی , انتشار دانش و اثراتتظاهری که این موارد به مانند کاتالیزوری برای بنگاههای داخلی در گیر در تولید کالاهای غیر سنتی عمل می کند.در مناطق آزاد , به طور نامحدود واردات مواد خام  , داده های واسطه ای و کالاهای سرمایه ای به صورت معاف از حقوق گمرکی برای تولیدات صادراتی مهیا بوده و تشریفات زائد دولتی کمتر و انعطاف پذیری قوانین کار برای بنگاهها در مناطق , نسبت به بازار داخلی بیشتر است.از سوی کشور میزبان , به بنگاههای EPZ ها, بخشودگی و معافیت مالیاتی و امتیاز اعطا می شود و در این مناطق , خدمات ارتباطی و سایر زیر ساختها, مطلوبتر از حد متوسط مابقی اقتصاد میزبان , موجود است . از نظر مالکیت , بنگاه های این مناطق , می توانند داخلی, بین المللی یا به صورت سرمایه گذاری مشترک باشند.

 

1_2_ بیان مسئله

 

نکته اساسی که از بعد نظری و تجربیات کشورها می توان دریافت , نقش برجسته FDI در فعالیتهای  EPZ ها ست; به عبارتی , تمام اهداف مورد انتظار از مناطق ,شامل ایجاد درآمد ارزی وبهبود صادرات _ که منجر به نام گذاری مناطق آزاد به عنوان مناطق پردازش صادرات شده _ در گروی جذب FDI است و بدون جذب آن یا جذب کم آن , این اهداف به نحو شایسته تحقق نمی پذیرند. نرخ تورم بالا و جذب کم سرمایه گذاری داخلی به مناطق آزاد , نشانگر زنگ خطری برای کشور است که این موضوع از یک سو باعث کاهش سرمایه گذاری خارجی به مناطق و از سوی دیگرجذب کم سرمایه گذاری داخلی نیز به دلیل اثر مکملی آن بر جذب مستقیم خارجی , جذب مستقیم سرمایه گذاری خارجی به مناطق را کاهش می دهد.

 

1_3_ضرورت تحقیق

 

ضرورت تحقیق از آن جهت است که با تو جه به رکود اقتصادی که کشور با آن مواجه است جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی می تواند مرهمی قوی برای بهبود وضعیت بیمار اقتصادی کشور باشد و موجبات رشد و شکوفایی اقتصادی را فراهم سازد.

 

1_4_اهمیت تحقیق

 

اهمیت تحقیق از آن جهت است که جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی باعث تقویت بخش تولید و بخش صادرات شده وبه دنبال آن موجب کاهش بیکاری و بالا بردن در آمد ارزی کشور ورونق اقتصادی می شود.

 

1_5_ اهداف تحقیق

 

1_5_1_  شرایط و محیطی که با عث ایجاد انگیزه در سرمایه گذار کشور مبدا برای FDI  در کشور مقصد می شود .

 

1_5_2_ شناسایی محدودیتهای ایران در جذب FDI .

 

1_5_3_ علل عدم موفقیت ایران در جذب FDI .

 

1_5_4_ تعیین کننده های مکان FDI در کشور میزبان .

 

1_6_سوالات پژوهش

 

1_6_1_ عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی چیست؟

 

1_6_2_ چرا شرکتها تمایل دا رند به جای صدورکالاها و خدمات و فروش داراییهای خلق شده خود که به   صورت داراییهای تکنولوژیکی و مهارتهای مدیریت و باز اریابی است ، در خارج سرمایه گذاری کنند؟

 

1_6_3_ عوارض ناشی از FDI در چه بخشهایی از کشور میتواند نمایان شود ؟

 

1_6_4_نقش EPZ ها در جذب FDI چیست؟

 

1_6_5_FDI    به چه اشکالی در کشور میزبان شکل میگیرد؟

 

1_7_فرضیه‏های تحقیق

 

1_7_1_ ارتباط بین تورم و جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی در مناطق آزاد تجاری کشور منفی است.

 

1_7_2_ ارتباط بین سرمایه گذاری داخلی و جذب سرمایه گذاری خارجی در مناطق آزاد تجاری کشور مثبت است.

 

1_7_3_ افزایش نرخ بهره خارجی باعث  کاهش سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشور می گردد.

 

1_8_ روش تحقیق

 

1_8_1_ نوع روش تحقیق

 

برای تخمین مدل، از مطالعه وینا دی آنچارز در مورد تحلیل جذب FDI  به EPZ  ها استفاده شده است . با توجه به مطالعه مذکور،تخمین  مدل برای این رساله به شکل  عبارت زیر نمایان می شود.

 

t=1380 -1391

 

 = i کیش، قشم، چابهار، انزلی، ارس

 

ضمن در نظر گرفتن صرفه جویی در لحاظ کردن تعداد متغیرها، تنها متغیرهای در دسترس از مناطق آزاد ایران را در این رساله لحاظ کرده ، و بیش از این نیز نیاز  نبوده است. متغیر های مستقل در این مطالعه عبارتند از ،  نرخ بهره واقعی سوئیس،  نرخ تورم ایران بر اساس شاخص تعدیل کننده GDP،  سرمایه گذاری داخلی در هر یک از مناطق که با CPI ایران تورم زدایی شده است و متغیر  که سرمایه گذاری خارجی جذب شده به این مناطق می باشد که با CPI آمریکا تورم زدایی شده است و به عنوان متغیر وابسته وارد مدل می شود. برای تجزیه وتحلیل مدل از داده های پانل دیتا استفاده شده است.

 

1_8_2_ ا بزار گرد آوری

 

جامعه آماری تحقیق شامل اطلاعات مربوط به سرمایه گذاری داخلی و سرمایه گذاری خارجی جذب شده در پنج منطقه آزاد تجاری در کشور می باشد. بمنظور تجزیه و تحلیل اطلاعات در این پژوهش از آمار توصیفی و استنباطی استفاده خواهد شد.

 

1_8_3_منابع جمع آوری اطلاعات

 

کتابخانه ای ، سازمان هماهنگی مناطق آزاد،

 

1_9_تعریف واژه ها و اصطلاحات

 

1_9_1_سرمایه گذاری مستقیم خارجی (FDI)

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

چکیده

 

 

 

مقدمه:امروزه  فوتبال  پرطرفدارترین ورزش  در بین مردم جهان می باشدو بر ابعاد مختلف اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی یک جامعه تأثیرگذار است.در طی مطالعاتی که که تحلیلگران اجتماعی درباره ارزش های رایج در ورزش فوتبال داشته اند یکی از مسائل مهمی که توجه آنها را جلب کرده حوادث و رویدادهای خشونت بار مربوط به این ورزش است که هر از چند گاهی جلوه هایی از آن را می توان در بازی های داخلی و بین المللی مشاهده کرد.با توجه به حساسیتی که روی این ورزش وجود دارد متأسفانه در موارد زیادی مشاهده شده است که عده ای از هواداران فوتبال پس از بازی و در حین آن اقدام به اعمال خشونت آمیز از قبیل دشنام،پرتاب اشیاء و مواد آتش زا به داخل زمین و درگیر شدن با هواداران تیم مقابل،تخریب اموال دولتی و خصوصی می کنند.به همین منظور این مطالعه به دنبال بررسی عوامل موثر بر خشونت تماشاگران  است.چهارچوب نظری این پژوهش با بهره گرفتن از نظریه کارکرد گرایی ساختاری تدوین شده است.هر چند که سعی شده که به صورت تک بعدی به تبیین این پدیده پرداخته نشود و از یک رویکرد ترکیبی استفاده شود.

 

روش:این پژوهش با روش پیمایشی و با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه انجام شده و جامعه آماری آن شامل کلیه تماشاگران حاضر در ورزشگاه آزادی در دو مسابقه لیگ برتر بوده است.حجم نمونه این تحقیق با بهره گرفتن از فرمول کوکران 381   نفر محاسبه شد   که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند.

 

یافته ها:نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد بین تماشاگران دارای سنین مختلف از لحاظ خشونت تفاوت معناداری وجود دارد.همچنین نتایج نشان داد که پایگاه اجتماعی تماشاگران بر خشونت آنها تأثیر دارد .اعتقادات مذهبی با خشونت تماشاگران رابطه معکوس و منفی دارد،عملکرد(بازیکنان،داور وتیم)بر خشونت تماشاگران تاثیر مسقیم و مثبت دارد،رضایتمندی از امکانات ورزشگاه  بر خشونت تماشاگران تأثیر منفی و معکوس دارد،تعلق اجتماعی تماشاگران بر خشونت آنها تأثیر معکوس دارد،

 

فهرست

 

فصل 1- کلیات تحقیق أ‌

 

1-1- مقدمه. 2

 

1-2- بیان مسأله 6

 

1-3- فرضیه های تحقیق 10

 

1-3-1- فرضیات اصلی 11

 

1-3-2- فرضیات فرعی 11

 

1-4- اهمیت و ضرورت تحقیق 13

 

1-5- هدف های تحقیق 15

 

1-5-1- اهداف اصلی 15

 

1-5-2- اهداف فرعی 15

 

فصل 2- پیشینه تحقیق ومبانی نظری 18

 

2-1- پیشینه تحقیق 18

 

2-1-1- تحقیقات خارجی 25

 

2-2- تحقیقات داخلی 18

 

2-3- مبانی نظری 34

 

2-3-1- پارادایم زیست شناختی 37

 

2-3-2- تئوری رفتار غریزی 37

 

2-4- پارادایم روان شناختی 39

 

2-4-1- تئوری ناکامی-پرخاشگری 39

 

2-4-2- تئوری یادگیری اجتماعی(باندورا) 41

 

2-5- چشم انداز مارکسیستی 45

 

2-6- چشم انداز رفتارگرایانه 49

 

2-7- چشم انداز انسان شناسی 50

 

2-8- تئوری کنترل اجتماعی/نظارت 52

 

2-9- نظریه کنش اجتماعی پارسونز 54

 

2-10- نظریه خرده فرهنگ میلر 55

 

2-11- تئوری مبادله اجتماعی(هومنز//بلاو) 56

 

2-12- نظریه محرومیت نسبی تد گار 57

 

2-13- مارسل موس 58

 

2-14- نظریه بوردیو 59

 

2-15- چهارچوب نظری 60

 

فصل 3- روش شناسی 66

 

3-1- تعریف مفاهیم و متغیرها 66

 

3-2- تعریف مفهومی خشونت و پرخاشگری 68

 

3-2-1- تعریف عملیاتی خشونت 69

 

3-3- تعریف مفهومی احساس تعلق اجتماعی 71

 

3-3-1- تعریف عملیاتی احساس تعلق اجتماعی 71

 

3-4- سرمایه فرهنگی 72

 

3-5- تعریف عملیاتی سرمایه فرهنگی 73

 

3-6- اعتقادات مذهبی 73

 

3-6-1- تعریف عملیاتی 73

 

3-7- روش تحقیق 74

 

3-7-1- روش و تکنیک تحقیق 74

 

3-7-2- جامعه آماری 75

 

3-7-3- نمونه تحقیق 75

 

3-7-4- ابزارهای تحقیق 76

 

3-7-5- شیوه تحلیل داده ها 77

 

3-7-6- اعتبار و روایی ابزار سنجش 77

 

فصل 4- تحلیل داده­ها و آزمون فرضیه­ها 80

 

4-1- مقدمه. 80

 

4-2- آمار توصیفی 81

 

4-3- آمار استنباطی 122

 

4-3-1- بررسی فرضیه فرعی اول 122

 

4-3-2- بررسی فرضیه فرعی دوم 123

 

4-3-3- بررسی فرضیه فرعی سوم 125

 

4-3-4- بررسی فرضیه فرعی چهارم 127

 

4-3-5- بررسی فرضیه فرعی پنجم 129

 

4-3-6- بررسی فرضیه فرعی ششم 131

 

4-3-7- بررسی فرضیه هفتم 132

 

4-3-8- بررسی فرضیه هشتم 134

 

4-3-9- بررسی فرضیه نهم 136

 

فصل 5- نتیجه  گیری و پیشنهادات 140

 

5-1- نتیجه گیری 140

 

5-2- پیشنهادات 145

 

1-1-             مقدمه
 

شناخت ورزش در یک چهارچوب جامعه شناختی نیاز به توصیف آن به عنوان یک پدیده اجتماعی را مطرح می‌سازد.بین جامعه شناسایی که به بررسی و مطالعه ورزش پرداخته اند توافق نظر درباره ارائه تعریفی از ورزش وجود ندارد،وحتی بعضی با این استدلال که مفهوم ورزش نشان از برساخته ای اجتماعی دارد که در فرهنگ های مختلف و زمان های گوناگون تعریف متفاوت دارد ارائه تعریف از ورزش را غیر ممکن دانسته اند.بعضی جامعه شناسان،ورزش را نهادی اجتماعی می دانند که هسته اصلی آن را رقابت مبتنی بر مهارت و استراتژی تشکیل می دهد(صدیق سروستانی،1372 :50)

 

نیکسون و فری ورزش را رقابت فیزیکی نهادی شده ای می دانند که در یک ساختار رسمی سازمان یافته یا جمعی انجام پذیرد.

 

در مجموع می توان گفت ورزش نهادی اجتماعی است که می تواند شیوه زندگی اکثر قریب به اتفاق مردم را تحت تأثیر قرار دهد(همان،1372 :47 )بنابراین فعالیت های ورزشی فعالیت های رسمی و نهادی شده هستند به این معنا که جزئی منظم و هدفمند از زندگی اجتماعی به شمار می‌‌‌‌‌آیند.

 

جامعه شناسی ورزش رشته ای جدید است که مانند سایر رشته های جامعه شناسی به تفسیر و پیش بینی واقعیت های اجتماعی و چگونگی دگرگونی آنها می‌پردازد.علاوه بر این ،در این رشته فراگردهای اجتماعی نیز مورد بررسی قرار می گیرد،فراگرد‌های اجتماعی نیروهای پویایی  هستند که در کنش متقابل با یکدیگر می توانند عناصر موجود در ساختار و فرهنگ اجتماعی را تقویت کرده و یا اینکه آنها را به شکل تازه ای درمی‌آورند.از جمله فراگردهای اجتماعی که در  نهاد ورزش صورت می گیرد می توان به رقابت،مبادله اجتماعی،تخصیص منابع،روابط منزلتی،قدرت کجروی،کنترل،ستیز،همکاری،سازگاری،جامعه پذیری،عملکرد گروهی و خشونت و پرخاشگری اشاره کرد(نیکسون و فری[1]،1996 :7)

 

به این ترتیب باید گفت جامعه شناسی ورزش به ارتباط بین ورزش و جامعه می پردازد و نه به افراد، بلکه به محیط های اجتماعی توجه دارد.

 

در بین فعالیت های گوناگون ورزشی بی تردید ورزش فوتبال پرطرفدارترین و پربیننده ترین رشته ورزشی است. فوتبال بیش از اینکه یک ورزش ساده باشد پدیده ای پیچیده است که باید مانند سایر پدیده های اجتماعی به آن نگاه کرد(فتحی،1363).

 

در طی مطالعاتی‌که تحلیلگران اجتماعی درباره ارزش ها و الگو های رایج در ورزش فوتبال داشته اند، یکی از مسائل مهمی که توجه آنها را جلب کرده ،حوادث و رویدادهای خشونت بار مربوط به این ورزش است که هر از چندگاهی جلوه هایی از آن را می‌توان در بازی های داخلی و بین المللی مشاهده کرد. با توجه به حساسیتی که روی این ورزش وجود دارد،متأسفانه در موارد زیادی مشاهده شده است که عده ای از تماشاگران فوتبال پس از بازی و در حین آن به دلایلی اقدام به اعمال خشونت آمیز از قبیل دشنام،پرتاب اشیاء و مواد آتش زا به داخل زمین و درگیر شدن با هواداران تیم مقابل،تخریب اموال دولتی و خصوصی می کنند که این حرکات صدمات و پیامدهای مختلفی را برای یک تیم،تماشاگران و یا حتی کشور به همراه دارد.

 

ورزش فوتبال نه تنها دارای بعد تفریحی و ورزشی است بلکه دارای ابعاد فرهنگی،اقتصادی،اجتماعی و حتی سیاسی نیز می باشد.بنابراین خشونت در آن توسط بازیکنان و یا تماشاگران علاوه بر محدودیت هایی که برای یک تیم یا یک کشور از طرف مجامع ملی و بین المللی بوجود می آورد،تبعات منفی اقتصادی،سیاسی و اجتماعی را نیز به همراه دارد.از نظر فرهنگی این گونه برخوردهای ناشایست می تواند وجهه فرهنگی مردم یک جامعه را نزد دیگر جوامع تغییر داده و سبب ارائه تصویر نامناسب از ارزش های یک جامعه گردد.علاوه بر آن ممکن است ضررهای مالی و جانی را به همراه داشته باشد،که نمونه‌ آن در موارد زیادی در کشور ایران قابل مشاهده است. تجاری شدن هرچه بیشتر ورزش در جهان نشان دهنده ی این امر است که آرمان های اولیه ی ورزش در حال از میان رفتن است و جنبه ی ضد ورزشی آن پدیدار شده است. در واقع سالهاست که رشته های ورزشی مخصوصا فوتبال از آن حالت ورزشی به عنوان سلامت جسم و جان و گذران اوقات فراغت خارج شده و رفته رفته جریان ورزش آماتوری به ورزش حرفه ای تبدیل شده است (کشمیری،28:1381).

 

اوباشگری به عنوان آشکارترین جلوه اجتماعی خشونت در ورزش فوتبال به شکل امروزین خود ابتدا در دهه ی 1960 و در عرصه رقابت های فوتبال بریتانیا مورد توجه قرار گرفت و به عنوان معضل مطرح گردید.در دهه ی 1980 اوباشگری به صورت پدیده ای رایج در اکثر کشورهای اروپایی درآمد و در این دهه برنامه ریزی تاکتیکی و ساختار نظامی بدیل به ویژگی رفتاری اوباشگری شد.اوج فاجعه اوباشگری اروپایی به سال 1981 مربوط می شود.زمانی که برخورد مصیبت بار طرفداران دو تیم باشگاهی لیورپول از انگلیس و یوونتوس از ایتالیا در جریان برگزاری رقابت برای فتح جام قهرمانی باشگاه های اروپا در ورزشگاه شهر بروکسل رخ داد و طی آن 38 نفر کشته و 200 نفر زخمی شدند . در حال حاضر تقریباً هر هفته در ورزشگاه‌ها یا محیط های پیرامون آن در بسیاری از کشورها رفتار خشونت آمیزی رخ می‌دهند(رحمتی،57:1382)

 

سابقه برگزاری دیدارهای باشگاهی فوتبال ایران به اوایل دهه 1350 شمسی باز می‌گردد، که مسابقات قهرمانی باشگاه‌های کشور تحت عنوان جام تخت جمشید آغاز گردید.آغاز خشونت و پرخاشگری در فوتبال کشورمان به سال 52 برمی‌گردد، که در جریان بازیهای باشگاهی بین برخی از ورزشکاران-نه تماشاگران-درگیری هایی رخ داد.پس از آن  گاه و بیگاه در جریان برخی از بازیها بین تیم رقیب،یا بین بازیکنان تیم رقیب،یا بین بازیکنان و مربیان با داوران برخوردهای خشونت آمیز رخ داد.اما این برخوردها هیچگاه به تماشاگران سرایت نکرد و تماشاگران و طرفداران تیمها جز در چارچوب هنجارهای مربوط به خود در داخل ورزشگاه‌ها که در نهایت به شعارهای توهین آمیز ختم می‌شد با یکدیگر به شکل فیزیکی درگیر نمی‌شدند.افزون بر این،موارد مربوط به خرابکاری و آشوب گری به میزانی تقریباً طبیعی و در حد قابل اغماض رخ می داد.

 

نخستین درگیری جدی بین تماشگران مسابقات فوتبال به آبان ماه 1358 مربوط می‌گردد.در این تاریخ در جریان بازی دوستانه بین دو تیم استقلال و پرسپولیس در استادیوم آزادی تهران  در اواخر بازی در حالی که نتیجه به سود تیم استقلال بود،طرفداران تیم پرسپولیس به درون بازی هجوم آوردند و بازی نیمه تمام قطع

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

 

 

 

 

 

چکیده:

 

بررسی عوامل موثر بر مشارکت سیاسی روستاییان از سال 1378(سال تاسیس شوراهای اسلامی)با تاکید بر انتخابات شوراهای اسلامی روستایی، موضوع این تحقیق است.مساله اساسی توجه به مشارکت سیاسی به عنوان یکی از معیارهای توسعه (سیاسی، اقتصادی) است وانتخابات شوراهای اسلامی نیز یکی از مظاهر این مشارکت است.چارچوب نظری ما بر پایه نظریه نوسازی است، که آنرا بر چهار قسمت(نوسازی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی)تقسیم کردیم و متغیرهای خودمان را مشخص کردیم.در مجموع ما هشت متغیر مستقل(شغل،تحصیلات،خانواده،ارتباط با شهر،رسانه های گروهی،وابستگی روانی به دولت، احساس باقدرت بودن(تاثیرگذار بودن)و اعتماد(به دولت،شوراها) داریم که مشارکت سیاسی را به عنوان متغیر وابسته می سنجند.جامعه آماری ما افراد بالای15سال روستای اسفندیار است که896 نفرند و بر اساس نمونه گیری متناسب(غیر احتمالی) از میان آنها 100نمونه انتخاب شد.نتایج حاصله نشان می دهد که بین متغیرهای ارتباط با شهر، ،احساس تاثیرگذاربودن،رسانه های جمعی و تحصیلات بامشارکت سیاسی (شرکت در انتخابات شوراهای روستایی)رابطه معناداری وجود دارد و فرضیه های ما تایید شده است.و بین متغیرهای اعتماد،وضعیت خانواده،وضعیت شغلی و وابستگی روانی به دولت با مشارکت سیاسی(شرکت در انتخابات شوراهای روستایی)رابطه معناداری وجود نداشت و فرضیه های ما مبنی بر وجود رابطه رد شده است. 

 

واژگان کلیدی:

 

مشارکت،مشارکت سیاسی،شورا،شوراهای اسلامی روستایی

 

 فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                             صفحه

 

چکیده:د

 

فصل اول:کلیات

 

مقدمه. 2

 

بیان مسئله.4

 

ضرورت واهمیت مسئله..6

 

اهداف(یا سوالات تحقیق)8

 

مروری بر تحقیقات پیشین.9

 

 

 

فصل دوم:مبانی و چارچوب نظری تحقیق

 

مقدمه..14

 

مفهوم مشارکت..15

 

انواع مشارکت.16

 

شورا.21

 

1)مفهوم شورا.21

 

2)تاریخچه،وظایف،اهداف و حوزه عمل شورا ها:.23

 

3)کارکرد شوراها..33

 

4)ساختار شورا ها.35

 

توسعه سیاسی و شاخص های آن.37

 

مفهوم توسعه سیاسی روستایی و شاخص های آن.41

 

نظریه های مشارکت سیاسی42

 

مشارکت سیاسی روستاییان.44

 

شوراهای روستایی چگونه زمینه مشارکت سیاسی روستاییان را فراهم می کند؟…46

 

شوراها چگونه می توانند بر افزایش آگاهی سیاسی مردم نقش داشته باشند؟47

 

شوراها چگونه تحت تاثیر تحولات اجتماعی در روستا قرار می گیرند؟51

 

چارچوب نظری تحقیق.53

 

1)نوسازی اجتماعی(حوزه اجتماعی مشارکت).54

 

2)نوسازی روانی(حوزه فرهنگی-روانی مشارکت)57

 

3)نوسازی اقتصادی(حوزه اقتصادی مشارکت)61

 

4)نوسازی سیاسی(حوزه سیاسی مشارکت).64

 

 

 

فصل سوم:روش تحقیق

 

مقدمه.68

 

فرضیه ها68

 

تعریف مفاهیم و متغیرها69

 

الف)تعریف نظری.69

 

1)متغیر وابسته69

 

-مشارکت سیاسی69

 

2)متغیرهای مستقل.70

 

-احساس با قدرت بودن(تاثیر گذار بودن)70

 

-اعتماد(به دولت،به شوراها و اعضای آن).70

 

-کاهش وابستگی روانی به دولت(نداشتن نگرش پدرمآبانه یا آقا بالاسری نسبت به دولت).71

 

ب)تعریف عملیاتی.71

 

معرفی روستای موردنظر.75

 

 

 
روش تحقیق و تکنیک جمع آوری اطلاعات76

 

جامعه و نمونه آماری..77

 

روش تجزیه و تحلیل. 78

 

 اعتبار وپایایی پرسشها و سوالات تحقیق..78

 

 

 

فصل چهارم:یافته های پژوهش

 

الف)یافته های توصیفی80

 

ب)یافته های تبیینی107

 

 

 

فصل پنجم:نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات

 

نتیجه گیری.122

 

ارائه پیشنهادات127

 

منابع.128

 

 

 

ضمائم

 

پرسش نامه135

 

مقدمه:

 

با تمام شدن جنگ جهانی دوم دولت ها و کشورهای اروپایی به دنبال راهی برای حل بحران های ناشی از جنگ و حرکت به سوی توسعه بودند و راه ها و استراتژی های گوناگونی را طرح ریزی کردند تا بتوانند به توسعه برسند.در روند تکاملی نظریه های توسعه که از طرف این کشورها مطرح شد مفاهیم جدیدی مطرح می کردند،که بتوانند ضعف های قبلی نظریات خود را بپوشانند از جمله این مفاهیم:مشارکت (سیاسی،اجتماعی،فرهنگی) مردم،توسعه مردمی،نهادهای محلی ومردمی(مثل شوراها، انجمن های مردم نهاد)بود.

 

واژه های«مشارکت»و«مشارکت مردمی»برای اولین بار در اواخر دهه 1950پا به عرصه ظهور گذاشت. افراد فعالی که به قطار توسعه پیوسته بودند تا به مردم ستمدیده کمک کنند،واقعیتی را در پیش خود می دیدندکه با انتظارات اولیه آنها کاملا فرق داشت.این باعث شد که بیشتر شکست های طرح های توسعه به فقدان مشارکت مردم در فرایند طراحی و اجرای این طرح ها نسبت داده شود.اکثریت قاطع آنها در جهت مخالفت با استراتژی عمل«از بالا به پایین»گام برداشته و از مشارکت و روش های تعامل مشارکتی به عنوان یکی از جنبه های ضروری توسعه حمایت کردند.بر مبنای پیشنهادات بسیاری از کارشناسان تعدادی از سازمان های کمک دهنده عمده بین المللی تاکید کردند که طرح های توسعه به خاطر کنار گذاشتن مردم با شکست مواجه شده اند.کشف جدید این بود که اگر مردم محلی وارد گود شوند و به طور فعالانه در طرح ها مشارکت داشته باشند،موفقیت بیشتری با هزینه کمتری-حتی از نظر مالی-بدست خواهد آمد.اجماعی که بین برنامه ریزان،سازمانهای غیر دولتی و دست اندرکاران به وجود آمد،تغییرات مهمی را در روابط بین گروه ها و افراد فعال در فرایند توسعه ایجاد کرد.واژه ای که قبلا توسط اقتصاددانان،برنامه ریزان و سیاست مداران نادیده گرفته می شد،اینک ناگهان معنای منفی خود را از دست داده بود.حتی«شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل متحد»به کشورهای عضو خود پیشنهاد کرد که«مشارکت را به عنوان سیاستی اساسی در استراتژی های توسعه ملی قلمداد کنند».بدین ترتیب امروزه مشارکت یکی ازمقبولترین مفاهیمی است که حتی حکومت های سرکوبگر کوشیده اند آنرا به عنوان یک هدف ترویج کنند(رهنما،117:1377).

 

فرایند مشارکت به عنوان فراگرد توانمند سازی برسه ارزش بنیادی سهیم کردن مردم در قدرت،راه دادن به نظارت بر سرنوشت خویش وبازگشودن فرصت های پیشرفت به روی مردم تاکید دارد.یکی ازباارزش ترین جنبه های مشارکت،ازمیان بردن درحاشیه بودن،انسداد وشکوفا نمودن نیروی ابتکار وخلاقیت در انسانها است.انسانها زمانی بیشتر به خود اعتماد پیدا می کنند وبیشتر آرمان های خلاق ارائه می دهند که در زمینه ی تصمیم گیری مشارکت پیدا کنند(غفاری،1386:13)به نظر آلموندAlmond)) و پاول(Pawel)فعالیت های مشارکت جویانه آن دسته ازفعالیت هایی است که شهروند معمولی می کوشد ازراه آنها بر روی سیاستگذاری اعمال نفوذ کند(آلموند وپاول1380:138).

 

مشارکت سیاسی را فعالیت داوطلبانه اعضای جامعه در انتخاب رهبران وشرکت مستقیم وغیر مستقیم در سیاست گذاری تعریف کرده اند.نلسون وهانتینگتون مشارکت سیاسی را فعالیت اعضای جامعه برای تاثیر گذاری بر سیاست های عمومی دانسته اند.در بیشتر تعاریف صورت گرفته از مشارکت سیاسی،خصیصه ی حاکمیت مردم در انتخابات ودخالت در تصمیم گیری ها واداره ی امور کشور ومشارکت آگاهانه وقدرتمندانه مردم درکلیه ی نهادهای اجتماعی است (مصفا،20:1375به نقل از غفاری،30:1386).

 

شوراها به عنوان یک بازوی فعال در جامعه هستندوبه عنوان نهادهای مدنی نقش مهم در بین مردم ودر توسعه وسازماندهی کشور دارند.شکل گیری شوراهای اسلامی شهری وروستایی یکی از تحولات مهم تاریخ معاصر ایران را رقم زد،زیرا از یکسو راه اندازی شوراها از ابتدای انقلاب اسلامی همواره یکی از آرمانها وآمال مهم بوده است واز سوی دیگر ربط مستقیم وظایف شوراها بازندگی تک تک افراد وتآثیر آن درنهادمند ساختن مشارکت اجتماعی وسیاسی مردم ودخالت آنهادر سرنوشت خود،جایگاه برجسته ای را در مجموعه جریان های اجتماعی به شوراها می بخشد.(خوش فر،294:1382)

 

شوراها در زمینه ی توانایی جلب همکاری های مردم ویا به کمک طلبیدن آنها در حل مسائل منطقه ای نیز نقش مهمی را می توانند به عهده گیرند.عواملی چون عادت کار جمعی وبه سرانجام رساندن امور باکمک یکد یگر پیشینه ای طولانی در روستاها دارد.در روستاها مردم عادت داشتند که کارها را به صورت همیاری تا مرحله ی اجرا پیش ببرند،روستاهای ما نیازمند یک تشکل می باشند که زندگی آنها را سراسری کند واین فقط ازشورا برمی آید که نماینده ی آنهاست ونیز در زمینه ی مشارکت اجتماعی نیز شوراها تنها راه حل هستند.(پیران،81:1382).

 

شوراهای اسلامی ازلحاظ  اصولی ونظری واجد سه قابلیت مهم اندکه منطبق اند بر الزامات پارادایم جدید توسعه:1)تشکیل شوراهای روستایی راهی است برای افزایش سرمایه ی اجتماعی در نقاط روستایی کشور

 

2)شوراهای روستایی مهم ترین سازوکار برای تقویت دموکراسی مشارکتی در روستاها به شمار می آید.

 

3)شوراهای روستایی راهی برای توانمند سازی مردم روستاهاست.(زاهدی،143،1382)

 

شوراها نیز تبلور ظهور گفتمان مشارکت سیاسی هستند وزمینه را برای توزیع قدرت وکوچکتر شدن ساختار وحوزه ی عمل دولت رافراهم می کند.شوراها نیز جزء نهادهای سیاسی-اجتماعی هستند که اگرچه تعریف وماهیت آنها واز لحاظ تعریف عملی ووظیفه ای باید یک نهاد اجتماعی ومدنی باشند اما بیشتر در حوزه ی سیاسی نمود پیدا کرده است (طالب،163:1388).

 

شوراهای اسلامی روستایی جزء آخرین شیوه های مدیریت روستایی در ایران بوده است وگام های موثری در جهت توسعه اجتماعی-اقتصادی،جلب مشارکت روستاییان ومدیریت روستایی برداشته است (طالب،302:1387).

 

 

 

-بیان مساله: 

 

مشارکت سیاسی یکی از مباحث مهم در حوزه ی توسعه ی سیاسی است.واز طرفی دیگر یکی ازشاخص های توسعه ی سیاسی در کشورها به شمار می رود وتوسعه ی سیاسی خود یکی از ابعاد توسعه ی همه جانبه است.از این رو پرداختن به مقوله ی مشارکت سیاسی می تواند روشنگر یکی از ابعاد توسعه یافتگی باشد.این موضوع به ویژه بعد از دهه ی 70که نظریه های توسعه شکل گرفته بود مطرح شد.از نظر تاریخی در ایران صرفنظر از بعد سیاسی،مشارکت در امورمختلف در شهرها وروستاها کم وبیش وجود داشته است.

 

از نظر سیاسی واداری در دوران باستان پس از حمله ی اسکندر،بخشی ازآداب ورسوم یونانیان ازجمله تشکیل مجلس نمایندگان،شوراها ومشاوره های روستایی،نهادهای اجتماعی روستایی وارد زندگی ایرانیان شد.در دوران جدید،نخستین الگوی مشارکت که باالهام از تحولات کشورهای اروپایی مانند فرانسه در ایران

 

چکیده

 

     توسعۀ اجتماعی یکی از مهمترین چالش‌های کنونی جوامع در حال توسعه است. زیرا از سویی بیانگر سطح انسجام و ثبات اجتماعی آنها و از سوی ‌دیگر بازگوی ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی موجود در این جوامع است. امروزه رابطۀ بین سطح توسعه یافتگی هر کشور و رفاه، آسایش، رضایت اجتماعی، سلامت روحی و روانی و احساس کامیابی شهروندان آن بر هیچ کس پوشیده نیست.  از دهه‌های قبل صحبت توسعۀ اجتماعی در محافل سیاسی و علمی ایران فراوان به گوش می رسید اما به توفیق آنچنانی نرسید. عوامل نرسیدن به توسعه اجتماعی در ایران با فاکتورهای اجتماعی و فرهنگی متعددی در ارتباط هستند. در این تحقیق گفتمان‌های توسعۀ اجتماعی از منظر اعضای هیأت علمی گروه‌های علوم اجتماعی دانشگاه‌ های دولتی استان تهران بررسی شده است. روش تحقیق کیفی است که با بهره گرفتن از نظریۀ مبنایی و از طریق مصاحبۀ حضوری با این اساتید انجام شده است. همچنین برای انتخاب مصاحبه شوندگان از روش گلوله برفی استفاده شده است. بر  همین اساس در این تحقیق 20 مصاحبه به عمل آمد که در مجموع زمانی نزدیک به 16 ساعت طول کشید. یافته‌های تحقیق بازگوی آن است که همۀ مصاحبه شوندگان به اهمیت توسعۀ اجتماعی در کشور اعتقاد دارند. آنها لازمۀ رسیدن به توسعه را توجه جدی به حوزۀ اجتماعی و ارتقاء سطح ‌آگاهی و مشارکت واقعی شهروندان در فرایندها و برنامه‌های توسعه می‌دانند.از نظر مصاحبه ‌شوندگان به دلایلی از جمله توسعه نیافتگی‌ فرهنگی، پایین بودن سطح امنیت و اعتماد فردی و اجتماعی، فقدان جامعه ‌مدنی، فاصلۀ بین برنامه‌ها و واقعیت جامعه، بدبینی و شکاف بین مردم و دولت‌ها. جامعه هنوز نتوانسته است به توسعۀ اجتماعی لازم دست پیدا کند. از منظر اطلاع‌رسان‌های این تحقیق رفع این موانع می‌تواندکشور را به توسعۀ اجتماعی برساند در غیر این صورت جامعه در همین وضعیت فعلی درجا خواهد زد و تغییر چندانی نخواهد یافت. مهمترین شاخص‌های لازمۀ توسعۀ اجتماعی از نظر آنها این دو عامل بودند: (1) بازاندیشی در زمینۀ نقش دولت در توسعۀ اجتماعی و (2) تقویت جامعۀ مدنی. اساتید معتقد بودند که دولت در کشور متولی همۀ برنامه‌ها، پروژه‌ها و تصمیم گیری‌هاست. اما برای دستیابی به توسعۀ اجتماعی باید در زمینه حضور دولت در فرایند توسعه تجدیدنظر شود. همچنین در ارتباط با عامل دوم اگر قرار بر کوچک شدن دولت باشد حتماً باید نهادهای‌ مدنی فعال‌تر شوند تا از این طریق دولت بتواند بخشی از وظایف خود را به صورت تدریجی به این قبیل نهادها انتقال دهد.

 

مفاهیم کلیدی: توسعه، توسعه اجتماعی، اعضای هیئت علمی، گروه علوم اجتماعی.

 

فهرست مطالب

 

فصل اولکلیات تحقیق. 1

 

مقدمه. 2

 

بیان مسئله. 4

 

ضرورت و اهمیت تحقیق. 7

 

اهمیت نظری تحقیق. 7

 

اهمیت عملی تحقیق. 9

 

هدف­های تحقیق. 9

 

هدف کلی. 9

 

اهداف جزیی:. 10

 

سؤال­های تحقیق. 10

 

سؤال اصلی: 10

 

سؤال­های فرعی:. 10

 

فصل دوم؛  چهارچوب مفهومی و پیشینۀ تحقیق. 11

 

تاریخچۀ توسعه و توسعۀ اجتماعی در ایران. 12

 

چارچوب مفهومی تحقیق .15

 

گفتمان­های توسعۀ اقتصادی. 18

 

توسعه از دیدگاه مارکس. 23

 

گفتمان­های نوسازی. 27

 

نظریۀ نوسازی. 27

 

نظریۀ وابستگی. 32

 

نظریۀ نظام جهانی . 38

 

طبقه بندی کشورها در گفتمان نظام جهانی . 40

 

نظریۀ تکاملی توسعه.43

 

گفتمان­های جدید توسعه.44

 

توسعۀ پایدار. 44

 

توسعۀ انسانی. 46

 

گفتمان‌های پساتوسعه‌گرایی47 نقدی برگفتمان­های موجود توسعه در این تحقیق. 49

 

پیشینۀ عملی تحقیق. 51

 

پیشینۀ داخلی. 51

 

پیشینۀ خارجی. 59

 

تعریف مفاهیم و عملیاتی کردن آن­ها. 67

 

توسعه. 67

 

تعریف مفهومی و نظری توسعه. 67

 

تعریف عملیاتی توسعه. 68

 

توسعۀ اجتماعی. 68

 

تعریف مفهومی و نظری توسعۀ اجتماعی. 68

 

تعریف عملیاتی توسعۀ اجتماعی. 69

 

شاخص­های توسعۀ اجتماعی. 70

 

تعریف مفهومی شاخص­های توسعۀ اجتماعی. 70

 

تعریف عملیاتی شاخص­های توسعۀ اجتماعی. 70

 

اعضای هیأت علمی. 70

 

فصل سوم؛ روش شناسی. 71

 

روش شناسی. 72

 

شیوۀ انجام تحقیق. 72

 

نظریۀ مبنایی. 73

 

جامعۀ آماری. 76

 

نمونۀ تحقیق. 76

 

شیوۀ نمونه گیری در روش گراندد تئوری. 76

 

نمونه گیری : شیوۀ انتخاب اطاع­رسان­ها(مصاحبه­شوندگان) در این پژوهش   78

 

تکنیک جمع­آوری داده­ ها. 79

 

تکنیک گردآوری داده­ ها در این پژوهش. 80

 

اعتبار تحقیق80

 

قلمرو و محدودۀ تحقیق. 81

 

محدودۀ زمانی تحقیق. 81

 

قلمروی مکانی تحقیق. 82

 

محدودۀ محتوایی و موضوعی تحقیق. 82

 

فصل چهارم؛ تحلیل داده­ ها. 83

 

تحلیل داده­ ها. 84

 

حساسیت نظری. 86

 

کدگذاری. 87

 

کدگذاری باز. 87

 

کدگذاری محوری. 90

 

پدیدۀ «سنت­گریزی» 93

 

پدیدۀ « بی­برنامه‌گی و بلاتکلیفی» 98

 

پدیدۀ «طرد اجتماعی و محرومسازی» 103

 

پدیدۀ « تنبلی، بی­خیالی و بدبینی» 110

 

 پدیدۀ «فقدان مشارکت اجتماعی» 117

 

پدیدۀ «توسعه­نیافتگی ‌فرهنگی» 122

 

پدیدۀ «توسعۀ نامتوازن» 128

 

پدیدۀ « توسعۀ نیازمحور» 134

 

کدگذاری گزینشی. 139

 

یاداشت تحلیلی140

 

شرح توصیفی یا روایت داستان تحلیل داده‌های این تحقیق140

 

فرایند حرکت از توصیف به مفهوم پردازی.141

 

مقولۀ مرکزی. 143

 

شرایط علّی پدیدۀ « توسعۀ اجتماعی». 144

 

شرایط مداخله‌گر پدیدۀ « توسعۀ اجتماعی». 147

 

راهبردهای پدیدۀ « توسعۀ اجتماعی». 150

 

پیامدهای پدیدۀ « توسعۀ اجتماعی». 151

 

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری. 153

 

بحث و نتیجه­گیری. 154

 

پیشنهادات. 161

 

منابع. 162

 

پیوست

 

فهرست جداول

 

جدول شمارۀ 2-1 مقایسۀ ویژگی­های دو انگارۀ سنتی و مدرن توسعه.46

 

جدول شمارۀ 4-1 داده­های اولیه.88

 

جدول شمارۀ 4-2 مقوله­ها89

 

جدول شمارۀ 4-3 شیوه مفهوم سازی از داده‌‌های خام89

 

جدول شمارۀ 4-4 پدیده‌‌ها90

 

جدول شمارۀ 6 جدول مفاهیم 169

 

جدول شمارۀ 7 جدول مقوله ها. .191

 

جدول شمارۀ 8  چک لیست سؤال‌ها.198

 

جدول شمارۀ 9 اسامی اساتید مصاحبه شونده و زمان مصاحبه 201

 

نماد سرمایه اجتماعی برون گروه است سوق پیدا کند هویت ملی تقویت می شود و بالعکس. جامعه آماری در این تحقیق همه افراد 18-29 ساله دو شهر جوانرود با مذهب تسنن و کرمانشاه با مذهب تشیع است که از آن 400 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شده است . واحد تحلیل و مشاهده فرد و رفتار فردی است که با پرسشنامه و روش پیمایشی سنجیده شده است.هویت ملی متغیر وابسته و سرمایه اجتماعی متغیر مستقل است.

 

کلید واژه ها:  هویت ملی- سرمایه اجتماعی-سرمایه اجتماعی درون گروه – سرمایه اجتماعی برون گروه

 

 

 

فهرست مطالب:

 

   عنوان:                                        شماره صفحه:

 

 

 

فصل اول: مقدمه و کلیات.         1

 

مقدمه.        2

 

ضرورت و اهمیت تحقیق.        6

 

طرح مساله.        9

 

اهداف تحقیق.        16

 

سوالات تحقیق…       16

 

فصل دوم:مبانی نظری تحقیق..      17

 

مقدمه.       18

 

تحول هویت ایرانی       22

 

دوران پهلوی و مدرنیسم ایرانی       28

 

چالشهای هویت ملی      29

 

هو یت ملی ایرانیان در دوران معاصر     37

 

رویکردهای هویت اجتماعی.     42

 

دولت- ملت، ملیت.     .44 

 

شکل‌گیری هویت ملی.    46

 

هویت قومی.    .47     

 

سرمایه اجتماعی    49 

 

تعاریف سرمایه اجتماعی .   49   

 

تاریخچه ی مطالعات سرمایه ی اجتماعی    58

 

عناصر و مولفه های سرمایه ی اجتماعی .   59

 

پیشینه تحقیقات داخلی..    65

 

پیشینه خارجی   72  

 

چهارچوب نظری.   73

 

ابعاد هویت ملی.  74

 

ابعاد سرمایه اجتماعی   85

 

بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و هویت ملی  86

 

 

 

فصل سوم:روش اجرای تحقیق.  103

 

مقدمه.  104

 

جامعه آماری نمونه‌گیری .     104    

 

بر آورد حجم نمونه      105

 

واحد مشاهده..      . 106

 

واحد تحلیل..     .106

 

شیوه نمونه گیری..      .106

 

تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها .     107

 

منزلت شغلی..      .115

 

ابزار تحقیق .     116

 

متغیر وابسته: هویت ملی     116

 

متغیر  مستقل :سرمایه اجتماعی .    121

 

پایگاه اقتصادی و اجتماعی .    .124

 

منغیرهای زمینه ای .   124

 

اعتبار و پایایی    125

 

روش های تجزیه و تحلیل داده ها  .129

 

فصل چهارم: نتایج و یافته‌های تحقیق.   131

 

مقدمه.  132

 

تحلیل توصیفی داده ها   132  

 

تحلیل های استنباطی   151 

 

فصل پنجم: بحث و پیشنهادات..   162     

 

نتایج حاصل از تحلیل های آمار استنباطی    164   

 

محدودیت ها…   169

 

پیشنهادات  .170

 

منابع.   171

 

پیوستها و ضمایم.   173

 

مقدمه:

 

 

 

همانطور که قابل مشاهده است با توجه به تنوع قومی که در ایران وجود دارد و یکی از نمونه های استثنایی در میان کشورهای دنیا است و نیاز به حفظ نظم موجود که از لوازم اصلی آن تقویت هرچه بیشتر هویت ملی است که بتوان از تهدیدهای روزافزون فرهنگی ، سیاسی و اجتماعی و اثرات آن را تا حدودی کاهش داد تا این قومیتها قابلیت ها و تلاش های خود را معطوف به مای ایرانی و کشور با سابقه شان کنند. در این عرصه تاکید بر داشته های فرهنگ خودی میتواند از مناسبترین راه حل ها باشد.

 

اندیشمندان علوم اجتماعی هر کدام از نقطه نظری به تعریف هویت پرداخته اند مثلا گیدنز هویت را عبارت میداند از: خود شخص آن طور که شخص خودش را تعریف می کند.از نظر او هویت انسان در کنش متقابل با دیگران ایجاد شده و در جریان زندگی پیوسته تغییر می کند.

 

کشور ما در حال گذار است و با تحول و مسایل خاصی روبه روست مساله اساسی این است که امروزه مردم با مشکلات موجود در جامعه که خود برگرفته از نابسامانی هویتی ناشی از عدم جدایی کامل از هویت گذشته و اتصال به هویت جدید است این امر در میان اقلیتها به خصوص موجب می شود تا نسبت به فرهنگ حال و گذشته خویش احساس تعلق کمتری داشته باشند و موجب بحران هویتی شود.

 

از دید برخی صاحبنظران شواهد بسیاری دلالت دارد که شتاب و گستردگی تحولات جهان معاصر سبب شده تا هویت جوانان به خصوص دایما در حال تغییر و بحران باشد و زمینه ای در جهت سردرگمی ها –نابسامانیهای هویتی- عدم تعهد- پایمالی منافع ملی و پیدایش بحران هویت گردد(عبدالهی- 1375: 158).

 

با توجه به مطالبی که گفته شد مشاهده می شود که هویت ملی را میتوان یکی از مهمترین شاخص هایی دانست که موجب همبستگی اجتماعی می شودو هویت ملی در اینجا به معنای مجموعه به هم پیوسته ای از ویژگیهای فرهنگی – سیاسی –تاریخی و جغرافیایی است که طی آن افراد در قبالش احساس همبستگی –تعهد و وفاداری میابد.

 

مقوله هویت ملی و ابعاد آن یکی از مهمترین مسایل و چالشهای فرهنگی می باشد که از دوران گذشته بویژه در سده های اخیر یعنی پس از آشنایی ایرانیان با مغرب زمین همواره وجود داشته است و غالبا به صورت تعارض بین هویت ملی و مذهبی بوده است.

 

در حقیقت هویت ملی همچون شمشیر دو لبه ای است که هم جنبه های مثبت و هم منفی دارد . تاکید بیش از حد بر ملیت در دوره هایی از تاریخ به شدت مطرح بوده و حتی باعث بروز جنگهای مختلفی بوده است و چگونگی رشد هویت ملی به صورت یک مساله است و مساله ای عام که شامل حال ایران هم میشود(شمشیری- 1387 :16).

 

در مورد زمینه تاریخی هویت ملی  باید اشاره کرد که پرداختن به هویت ایرانی از دوره ساسانیان تا دوره اسلامی و دوره صفویه تا انقلاب مشروطه کاربردی درست است چون مفهوم هویت ملی ایرانی نتیجه مراودات ایرانیان با کشورهای غربی – هند – ترکیه و اعراب است. در واقع هویت ملی در عصر جدید که دولتهای ملی ابتدا در اروپا و آنگاه در آمریکا و آسیا و آفریقا سر بر آوردند و مفاهیم جدید ملت و دولت رونق پیدا کرد و در ایران هم مفهوم نوین ملت وارد کلام سیاسی روشنفکران عصر روشنگری ایران شد و در انقلاب مشروطه و پس از آن رواج پیدا کرد(احمدی-1383: 157  ).

 

اما در بعد سرمایه اجتماعی باید خاطر نشان کرد که این مفهوم در ادبیات توسعه در دهه 1990 به بعد اوج گرفت وبه عنوان یکی از عوامل عمده در توسعه محلی و ملی مطرح شده است.

 

دغدغه تنزل روابط اجتماعی از جمله موضوعاتی است که به کرات در جامعه شناسی کلاسیک و معاصر به چشم می خورد. جامعه شناسان اولیه درباره انتقال از گمین شافت به گزل شافت و رسمی شدن روابط و یا تاثیر زندگی شهری بر حیات انسانی نظرات فراوانی داشته اند. به نظر زیمل فرایندهایی مثل تقسیم کار فزاینده- عقلانیت مفرط و سلطه روزافزون سبب پیدایش دلزدگی و احتیاط در روابط اجتماعی در شهرها شده است.به موازات افزایش افراد روابط چهره به چهره کارکرد خود را از دست داده و جای خود را به نوع دیگری از روابط می دهد. به اعتقاد زیمل نتیجه چنین وضعی ناپایداری روابط و کاهش اعتماد اجتماعی است(شارع پور-1379 : 15).

 

پس سرمایه اجتماعی را می توان ویژگیهای زندگی اجتماعی –شبکه ها – هنجارها و اعتقاد دانست که مد نظر پوتنام است و اعتقاد دارد که مشارکت کنندگان در این گروه ها را قادر به کار موثرتر باهمدیگر برای تعقیب اهداف مشترک می کند(putnam-1993a:  56).

 

بنا به مطالب مطرح شده و اهمیت مقوله هویت ملی و تهدیدهای روزافزونی که این شاخص را دنبال میکند و نوسان آن در میان افراد واقشار مختلف و پایین بودن اینگونه روابط از طرفی و نازل بودن سطح سرمایه اجتماعی در ایران بر اساس پیمایشهای صورت گرفته لازم به نظر میرسد که رابطه هویت ملی با سرمایه اجتماعی و انواع جدید و قدیم را مورد ارزیابی قرار داده شود تا ضمن بالا بردن سطح سرمایه اجتماعی جدید در جامعه همچنین به حفظ داشته های ملی نیز به صورت فراگیر اقدام شود. همچنین مفهوم سرمایه اجتماعی نشان دهنده آن است که چگونه ساختار اجتماعی یک گروه با ملت و هنجارهای حاکم بر اآن میتواند به عنوان منبعی برای افراد آن گروه با ملت عمل کند. سرمایه اجتماعی بر نگرشها –باورها و طرز تلقی ها هم موثر است و از طرق مختلف به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر میزان هویت ملی افراد تاثیر می گذارد یعنی نگرش افراد به ملت و ایجاد روابط و هویت ملی به عنوان یک رفتار در نظر گرفته می شود .   

 

در واقع سرمایه اجتماعی با زمینه سازی و دادن آگاهی نسبت به لایه ها و انواع خرده نظامهای سیاسی –اقتصادی- جامعه ای و فرهنگی جامعه که ناشی از شبکه روابط انسانی و تعامل با دیگران است و در اختیار قرار دادن مزایا و مضرت های هر کدام از این لایه ها و نوع جهت گیری را مشخص میکند و هویت مجزایی که در این مسیر تولید میشود را متاثر می سازد که یکی از این هویتها هویت ملی برای حفظ ثبات و نظم اجتماعی حاضر و جاری در جامعه مفید میباشد. (رضایی-1384: 13)

 

باتوجه به نتایج حاصل از طرح ملی پیمایش ارزشها و نگرش ایرانیان شهرستان کرمانشاه از نظر شدت احساس هویت ملی از حد میانگین کشوری پایینتر بوده و با33.9 درصد جزء مراکز استانهای با رتبه پایین به شمار می آید و در زمینه سرمایه اجتماعی هم(اعتماد به خانواده و دوستان و اقوام و خویشان) نشان می دهد که میزان سرمایه اجتماعی در سطح پایینتری از میانگین کل است و در خصوص خانواده 30.7درصد – در مورد دوستان 3.3 درصد و در مولفه اعتماد به اقوام و خویشان صرفا 4.1 درصد به صورت کامل ابراز و احساس اعتماد داشته اند . مشاهده می شود که در حوزه سرمایه اجتماعی وضعیت مناسبی وجود ندارد.

 

 با بررسی اثرات میزان سرمایه اجتماعی بر هویت ملی جوانان دو شهر کرمانشاه به عنوان مرکز استان و وجود نهادهای غیر دولتی در سطح شهر و داشتن مذهب شیعه و از طرفی شهر جوانرود به عنوان شهری با ساختار قومی کردی و مذهب تسنن میتوان با بهره گرفتن از یافته های تحقیق در صورت پایین بودن هویت ملی ضمن به مشارکت بیشتر در آوردن جوانان در عرصه جامعه به ایجاد نگرش مثبت در مردم منطقه کمک کرد و با برجسته کردن اشتراکات فرهنگی و تاریخی موجود به پویایی فرهنگی و تقویت تعلق مردم به هویت ملی اقدام کردو به نوعی از تکثر قومی و مذهبی موجود به سمت وحدت بیشتر جامعه سیر نماید تا همزمان بتوان در مقابل پدیده هایی مثل تهاجم فرهنگی و فرار مغزها و تفرقه های فکری و سیاسی ممانعت به عمل آورند. پس آنچه موجب انتخاب این دو شهر شده است همگونی نسبی و تفاوت در مذهب می باشد که قادر است ما را به نتایج قابل اتکایی رهنمایی کند.

 

1-2-ضرورت و اهمیت تحقیق:

 

پاسخ به پرسش در باب کیستی و چیستی آدمی همواره دغدغه ذهنی بشر بوده و فکر انسان را به خود مشغول داشته است. هر کس با توجه به توانایی های خود کوشش کرده که پاسخی مناسب به آن دهد اما ابهام ذاتی نهفته در این پرسشها پیامدهای زندگی مدرن و تغییرات شتابان اجتماعی در عرصه های مختلف حیات جامعه و عضویت افراد در نهادهای اجتماعی به عنوان وجهی از سرمایه اجتماعی و تفاوت سلایق فردی پاسخها را با دشواری روبه رو ساخته است(دوران-1387: نه).

 

در طول تاریخ چندهزار ساله ایران همواره انواعی از هویت برجستگی خاصی یافته است . این انواع به صورت کلی شامل: هویت فردی- دینی- قومی – محلی- ملی- جهانی – جنسی – نسلی و . بوده است. در سده های اخیر هویت ملی پس از پیدایش دولت ملتهای جدید در اروپا مورد توجه جوامع مختلف قرار گرفت. هویت ملی که در واقع نوعی از هویت جمعی است که نتیجه آن احساس پایبندی – دلبستگی و تعهد به اجتماع و گروه است ومقصود از پایبندی – اعتقاد و دلبستگی به ارزشهاست و مقصود از تعهد نیز همراهی در جهت توسعه و تثبیت ارزشها و هنجارها در گروه مربوطه است(رزازی فر- 1379:  104) .

 

هویت ملی که به مفهوم جدید پس از انقلاب مشروطه و تماس با غرب در ایران رواج گرفت بنابر نظر نویسندگان معاصر از سه حوزه تاثیر گرفته که شامل: ایران- اسلام و غرب است(داوودی-1379:  55) و در سده اخیر تعارضاتی بین این سه منبع هویتی به وجود آمده است به طوریکه مثلا بحران هویتی که در سالهای اخیر با عنوان تهاجم فرهنگی در ادبیات سیاسی و اجتماعی بیان می شود برگرفته از غرب است شیخاوندی هویت ملی را تقریبا آخرین هویت اکتسابی میداند که فرد طی فرایند جامعه پذیری از طریق خانواده – مدرسه و رسانه کسب می کنند(شیخاوندی-1379-13) ضمنا با توجه به جوانی جمعیت ایران و موج هویت جویی که به خصوص از انقلاب مشروطه آغاز شده و با انقلاب اسلامی در 1357 تشدید پیدا کرده است و همچنین گسترش شهرنشینی و پیچیده تر شدن روابط انسانی و تحولات پر شتاب

 

1-1) مقدمه 1

 

1-2) بیان مسآله 3

 

1-3) ضرورت و اهمیت تحقیق 7

 

1-4) اهداف و سوالات تحقیق 10

 

1- 4- 1) اهداف تحقیق. 10

 

1-4- 2) سوالات تحقیق. 11

 

فصل دوم: مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق

 

2-1) مقدمه 16

 

2-2) تعاریف و مفاهیم. 17

 

2-3) پیشینه مطالعاتی تحقیق 20

 

2-3-1) مطالعات داخلی. 20

 

2-3-2) مطالعات خارجی. 21

 

2-4) مبانی نظری تحقیق 24

 

2-4-1) نظریه­ های روانشناختی 24

 

2-4-1-1) در رویکرد رفتاری. 24

 

2-4-1-2) نظریه یادگیری اجتماعی. 25

 

2-4-1-3) نظریه شناختی (مربوط به آگاهی از قوانین). 25

 

2-4-2) نظریه­ های جامعه­شناختی 26

 

2-4-2-1) نظریه بازدارندگی 26

 

2-4-2-1-1) نظریه بازدارندگی خاص. 26

 

2-4-2-1-2) نظریه بازدارندگی عام 27

 

2-4-2-2) دیدگاه­های مربوط به فشارهای ساختاری- اجتماعی 27

 

2-4-2-2-1) دیدگاه کارکردگرایی. 27

 

2-4-2-2-2) مرتون و فرصت­های مشروع افتراقی 30

 

2-4-2-2-3) کلوارد و اهلین و فرصت­های نامشروع افتراقی 31

 

2-4-2-2-4)  کوهن و ناکامی منزلتی 31

 

2-4-2-3) دیدگاه مربوط به طبقه اجتماعی. 32

 

2-4-2-3-1) دیدگاه تضاد. 32

 

2-4-2-4)  دیدگاه مربوط به وابستگی فرد به جامعه و خانواده 33

 

2-4-2-4-1) نظریه کنترل اجتماعی 33

 

2-5) چارچوب نظری 35

 

2-6) مدل پیشنهادی پژوهش 36

 

2-7) فرضیات تحقیق 37

 

فصل سوم: روش تحقیق

 

3-1) مقدمه 42

 

3-2) روش انجام تحقیق 42

 

3-3) روش تجزیه و تحلیل آماری 43

 

3-4) جامعه آماری. 43

 

3-5) واحد تحلیل 43

 

3-6) حجم نمونه 43

 

3-7) روش نمونه گیری 43

 

3-8) روش گردآوری داده­ ها 44

 

3-9) تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای مورد بررسی 44

 

3-9-1) متغیر وابسته. 44

 

3-9-1- 1)تعریف مفهومی  بازدارندگی 44

 

3-9-1- 2) تعریف عملیاتی متغیر وابسته. 45

 

3-9-2)  متغیرهای مستقل 46

 

3-9-2- 1) تعریف مفهومی  و عملیاتی پایگاه اقتصادی-اجتماعی 46

 

3-9-2- 2)  تعریف مفهومی و عملیاتی فشار ساختاری- اجتماعی 46

 

3-9-2- 3)  تعریف مفهومی و عملیاتی وابستگی فرد به خانواده و نهادهای اجتماعی 47

 

3-9-2- 4) تعریف مفهومی و عملیاتی آگاهی از قوانین. 47

 

3-9-2- 5) تعریف عملیاتی متغیرهای مستقل در قالب جدول. 48

 

3-9-3) متغیرهای واسطه­ای. 49

 

3-9-3-1) تعریف مفهومی و عملیاتی اثرپذیری مجازات­های رسمی 49

 

3-9-3-2) تعریف مفهومی و عملیاتی ناکامی منزلتی 49

 

3-9-3-3)  تعریف مفهومی و عملیاتی کنترل­های اجتماعی. 50

 

3-9-3-4) تعریف عملیاتی متغیرهای واسط در قالب جدول. 51

 

3-10) اعتبار و پایایی. 52

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

 

4-1) مقدمه 56

 

4-2) توصیف متغیرهای زمینه­ای تحقیق. 56

 

4-2-1) توزیع پاسخگویان برحسب جنسیت 56

 

4-2-2) توزیع پاسخگویان برحسب سن. 57

 

4-2-3) توزیع پاسخگویان برحسب داشتن سابقه گواهینامه 57

 

4-2-4) توزیع پاسخگویان برحسب وضعیت تاهل. 58

 

4-2-5) توزیع پاسخگویان برحسب وضعیت سواد 58

 

4-2-6) توزیع پاسخگویان برحسب وضعیت اشتغال. 59

 

4-2-7) توزیع پاسخگویان برحسب وضعیت درآمد و هزینه. 59

 

4-2-8) توزیع پاسخگویان برحسب سطح بازدارندگی قوانین راهنمایی و رانندگی 60

 

4-2-9) توزیع پاسخگویان برحسب سطح ناکامی منزلتی 61

 

4-2-10) توزیع پاسخگویان برحسب فشار ساختاری- اجتماعی در بین  رانندگان جوان. 61

 

4-2-11) توزیع پاسخگویان برحسب وابستگی فرد به خانواده و نهادهای اجتماعی. 62

 

4-2-12) توزیع پاسخگویان برحسب سطح آگاهی از قوانین. 63

 

4-2-13) توزیع پاسخگویان برحسب کنترل­های اجتماعی در بین رانندگان جوان. 63

 

4-2-14) توزیع پاسخگویان برحسب سطح اثرپذیری مجازاتهای رسمی 64

 

4-2-15) توزیع پاسخگویان برحسب سطح پایگاه اقتصادی- اجتماعی. 65

 

4- 3) تحلیل استنباطی. 65

 

4-3- 1) تحلیل­های دو متغیره 65

 

4-3-1-1) تحلیل رابطه سابقه داشتن گواهینامه با اثرپذیری مجازات­های رسمی. 65

 

4-3-1-2) تحلیل رابطه میزان تحصیلات با میزان آگاهی از قوانین راهنمایی و رانندگی 66

 

4-3-1-3) تحلیل رابطه فشار ساختاری- اجتماعی و اثرپذیری مجازات­های رسمی با بازدارندگی از قوانین. 66

 

4-3-1-4) تحلیل رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی و وابستگی فرد به خانواده و نهادهای اجتماعی با بازدارندگی قوانین       67

 

4-3-1-5) تحلیل رابطه کنترل­های اجتماعی و ناکامی منزلتی و آگاهی از قوانین راهنمایی و رانندگی با 68

 

4-3-1-6) تحلیل رابطه فشار ساختاری- اجتماعی و آگاهی از قوانین و پایگاه اقتصادی- اجتماعی با اثرپذیری مجازاتهای رسمی        69

 

4-3-1-7) تحلیل رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی با وابستگی فرد به خانواده و نهاد های اجتماعی 69

 

4-3-1-8) تحلیل رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی با کنترلهای اجتماعی 70

 

4-3-1-9) تحلیل رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی با ناکامی منزلتی. 70

 

4-3-2) مقایسه سطح بازدارندگی قوانین بر اساس جنسیت 70

 

4-3-3) آزمون فرضیات 71

 

4-3-3-1) فرضیه اول. 71

 

4-3-3-2) فرضیه دوم 73

 

4-3-3-2-1) رابطه بین پایگاه اقتصادی- اجتماعی و ناکامی منزلتی 73

 

4-3-3-2-2) رابطه بین پایگاه اقتصادی- اجتماعی و بازدارندگی قوانین راهنمایی و رانندگی. 74

 

4-3-3-2-3) ناکامی منزلتی و بازدارندگی قوانین راهنمایی و رانندگی. 75

 

4-3-3-3) فرضیه سوم 76

 

4-3-3-3-1) رابطه بین پایگاه اقتصادی- اجتماعی رانندگان و کنترل های اجتماعی 76

 

4-3-3-3-2) رابطه بین پایگاه اقتصادی- اجتماعی رانندگان و سطح بازدارندگی قوانین. 77

 

4-3-3-3-3) رابطه بین کنترل های اجتماعی و سطح بازدارندگی قوانین راهنمایی و رانندگی. 78

 

4-3-3-4) فرضیه چهارم 79

 

4-3-3-4-1) رابطه بین وابستگی فرد به خانواده و نهادهای اجتماعی و خود کنترلی رانندگان. 79

 

4-3-3-4-2) رابطه بین وابستگی فرد به خانواده و نهادهای اجتماعی و بازدارندگی قوانین. 80

 

4-3-3-4-3) رابطه بین خود کنترلی رانندگان و بازدارندگی قوانین. 81

 

4-3-3-5) فرضیه پنجم 81

 

4-3-3-5-1) رابطه بین فشارهای اجتماعی و تاثیر مجازات­های رسمی. 82